ยาสีฟันเด็ก เลือกยังไง ฟลูออไรด์เท่าไหร่ถึงเหมาะ

ยาสีฟันเด็กต่างจากยาสีฟันผู้ใหญ่อย่างไร?

ยาสีฟันที่ขายเป็นยาสีฟันเด็กมักต่างจากของผู้ใหญ่ที่รสชาติ สีสัน และหน้าตาบรรจุภัณฑ์ ซึ่งช่วยให้เด็กอยากแปรงฟัน แต่คำว่าสำหรับเด็กบนหน้ากล่องไม่ได้บอกว่ามีฟลูออไรด์เท่าไหร่ ผู้ปกครองจึงควรพลิกดูฉลากว่ามีฟลูออไรด์และระบุความเข้มข้นไว้หรือไม่ ไม่ใช่ดูแค่ภาพการ์ตูนหน้ากล่อง

ทีมเนื้อหา THAYA สรุปแนวทางในบทความนี้จากกรมอนามัย ทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทย และหน่วยงานสาธารณสุขในต่างประเทศ ถ้าลูกมีความเสี่ยงฟันผุสูงหรือมีปัญหาเฉพาะ ทันตแพทย์อาจแนะนำต่างออกไปตามการตรวจ

เด็กแต่ละวัยควรใช้ฟลูออไรด์ความเข้มข้นเท่าไหร่?

ตามแนวทางของไทย ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์แนะนำสำหรับคนทุกวัยและทุกระดับความเสี่ยงฟันผุ และกรมอนามัยระบุว่ายาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ตั้งแต่ 1,000 ppm เป็นวิธีป้องกันฟันผุที่ง่ายและคุ้มค่าที่สุดวิธีหนึ่ง ดังนั้นสำหรับเด็ก ให้มองหาหลอดที่ระบุฟลูออไรด์ในช่วง 1,000-1,500 ppm

แนวทางของ NHS ประเทศอังกฤษแบ่งละเอียดขึ้นตามวัย คือ เด็กต่ำกว่า 3 ปีใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์อย่างน้อย 1,000 ppm เด็ก 3-6 ปีใช้ 1,000-1,500 ppm และเด็กอายุ 7 ปีขึ้นไปใช้ 1,350-1,500 ppm ทั้งสองแนวทางไปในทิศทางเดียวกัน คือไม่ต้องหลีกเลี่ยงฟลูออไรด์ในเด็ก แต่ต้องควบคุมปริมาณให้พอดี

เหตุผลที่ต้องระวังปริมาณคือภาวะฟันตกกระ ซึ่งเกิดกับฟันที่ยังสร้างไม่เสร็จเมื่อได้รับฟลูออไรด์มากเกินไป แนวทางของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยระบุว่าช่วงก่อนอายุ 2 ปีเป็นช่วงที่เสี่ยงต่อฟันตกกระของฟันหน้าบนมากที่สุด การบีบยาสีฟันให้น้อยตามวัยจึงเป็นจุดที่ช่วยสร้างสมดุลระหว่างการป้องกันฟันผุกับความเสี่ยงนี้ ใครยังกังวลเรื่องความปลอดภัยของฟลูออไรด์ อ่านต่อได้ในบทความเรื่องฟลูออไรด์อันตรายไหม

ควรบีบยาสีฟันให้เด็กปริมาณเท่าไหร่?

กรมอนามัยและทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยแนะนำปริมาณตามวัยที่จำง่าย ดังนี้ ตั้งแต่ฟันซี่แรกจนถึงก่อนอายุ 3 ปี ใช้แค่แตะพอเปียกขนแปรง หรือประมาณ 0.1 กรัม อายุ 3 ถึงก่อน 6 ปี ใช้ปริมาณเท่ากับความกว้างของหน้าแปรง หรือประมาณ 0.25 กรัม และตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไป ใช้ปริมาณเท่ากับความยาวของหน้าแปรง หรือประมาณ 1 กรัม

ถ้าเคยอ่านแนวทางต่างประเทศ อาจเจอคำว่าป้ายบาง ๆ สำหรับเด็กเล็ก และขนาดเท่าเมล็ดถั่วสำหรับเด็ก 3-6 ปี ซึ่งเป็นหลักการเดียวกัน คือเด็กยิ่งเล็ก ยิ่งใช้น้อย

ในทางปฏิบัติ ผู้ปกครองควรเป็นคนบีบยาสีฟันเอง ไม่ปล่อยให้เด็กเล็กบีบจากหลอดเอง เพื่อให้ได้ปริมาณตรงตามวัย สำหรับเด็กต่ำกว่า 3 ปี ผู้ปกครองเป็นคนแปรงให้และเช็ดฟองออก ส่วนเด็ก 3-6 ปีควรแปรงภายใต้การดูแลของผู้ใหญ่ และแม้ลูกจะเกิน 7 ปีแล้ว ผู้ใหญ่ก็ยังควรดูวิธีแปรงอยู่เป็นระยะ

ถ้าลูกกลืนยาสีฟันควรทำอย่างไร?

กรมอนามัยระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีมักกลืนยาสีฟันโดยไม่ตั้งใจ ผู้ปกครองจึงต้องควบคุมปริมาณและดูแลการแปรงฟันให้เด็กเล็กเสมอ กรมอนามัยระบุว่าเมื่อใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ในปริมาณพอดีตามช่วงวัย อันตรายจากฟลูออไรด์ในยาสีฟันพบได้น้อยมาก ถ้าลูกเผลอกลืนยาสีฟันที่บีบตามปริมาณแนะนำไปบ้าง จึงไม่ต้องตื่นตระหนก แต่ควรค่อย ๆ ฝึกให้บ้วนทิ้ง

สิ่งที่ช่วยได้คือ ควบคุมปริมาณที่บีบให้ตรงวัย สอนลูกให้ก้มหน้าบ้วนฟองทิ้งหลังแปรง และบ้วนน้ำเพียงเล็กน้อย ไม่ต้องกลั้วน้ำหลายรอบ สำหรับเด็กที่ยังบ้วนไม่ได้ ให้ผู้ปกครองเช็ดฟองออกแทน ฝึกบ้วนด้วยการทำให้ดูเป็นตัวอย่างและชมเมื่อลูกทำได้

อีกเรื่องที่สำคัญคือเก็บหลอดยาสีฟันให้พ้นมือเด็ก เพราะยาสีฟันเด็กมักแต่งรสผลไม้ จนเด็กบางคนอยากกินยาสีฟัน ถ้าลูกกินยาสีฟันเข้าไปในปริมาณมากจากหลอดโดยตรง หรือมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์หรือพาไปโรงพยาบาลพร้อมนำหลอดยาสีฟันไปด้วย ส่วนเด็กที่กลืนทุกครั้งจนผู้ปกครองกังวล ให้นำเรื่องนี้ไปปรึกษาทันตแพทย์ตอนตรวจฟัน

รสชาติยาสีฟันมีผลต่อการแปรงฟันของเด็กไหม?

มีผลต่อความร่วมมือของเด็ก ยาสีฟันเด็กมักแต่งกลิ่นรสผลไม้เพื่อให้เด็กชอบและอยากแปรงฟัน ส่วนเด็กบางคนอาจไม่ชอบรสซ่าของยาสีฟันผู้ใหญ่ การเลือกรสที่ลูกยอมใช้จึงช่วยให้การแปรงฟันวันละ 2 ครั้งทำได้สม่ำเสมอขึ้น

ข้อควรระวังคือยาสีฟันรสผลไม้ กรมอนามัยเตือนว่ารสผลไม้ทำให้เด็กบางคนอยากกินยาสีฟัน ผู้ปกครองจึงต้องดูแลขณะแปรงเสมอ เพื่อไม่ให้เด็กได้รับฟลูออไรด์มากเกินไป รสชาติจึงเป็นตัวช่วยให้อยากแปรง แต่ไม่ได้เป็นเกณฑ์หลักในการเลือก เกณฑ์หลักยังเป็นฟลูออไรด์และปริมาณที่ใช้ ใครกำลังหาวิธีทำให้ลูกยอมแปรงฟันโดยไม่งอแง มีเทคนิคเพิ่มเติมในบทความเฉพาะเรื่องนั้น

อ่านฉลากยาสีฟันเด็กก่อนซื้ออย่างไร?

ก่อนหยิบหลอดไหนใส่ตะกร้า ให้ดูสามจุดหลัก คือ มีฟลูออไรด์และระบุความเข้มข้นเป็น ppm บนฉลาก มีเครื่องหมายรับรองจาก อย. และวันผลิตไม่เกิน 3 ปี ถ้าฉลากระบุอายุผู้ใช้ ให้ปฏิบัติตามนั้นด้วย

บางบ้านอยากให้ลูกใช้ยาสีฟันหลอดเดียวกับผู้ใหญ่ ถ้าในบ้านใช้ยาสีฟัน THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry ซึ่งบรรจุภัณฑ์ระบุฟลูออไรด์ 1500 ppm ขนาด 50 กรัม ให้อ่านฉลากก่อนว่าระบุอายุผู้ใช้ไว้อย่างไร ถ้าไม่แน่ใจให้เลือกยาสีฟันที่ฉลากระบุว่าเหมาะกับวัยของลูก หรือถามทันตแพทย์ และไม่ว่าจะใช้หลอดไหน ให้บีบปริมาณตามวัยของลูกเสมอ

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• ยาสีฟันเด็กควรมีฟลูออไรด์ 1,000-1,500 ppm ตั้งแต่ฟันซี่แรก
• ต่ำกว่า 3 ปีแตะพอเปียกขนแปรง 3-6 ปีเท่าความกว้างแปรง 6 ปีขึ้นไปเท่าความยาวแปรง
• ผู้ปกครองควรบีบยาสีฟันให้ ดูแลการแปรง และสอนให้บ้วนทิ้ง
• รสชาติช่วยให้อยากแปรง แต่รสผลไม้ต้องดูแลไม่ให้กลืน