เรื่องนี้พบบ่อยและแก้ได้ด้วยการปรับวิธีแปรง กรมอนามัยระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีมักกลืนยาสีฟัน และยืนยันว่าการใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ในปริมาณพอดีตามวัยไม่มีอันตราย ส่วนศูนย์ควบคุมพิษของสหรัฐฯ (Poison Control) ระบุว่าการเผลอกลืนยาสีฟันทั่วไปปริมาณเล็กน้อยไม่น่าจะเป็นพิษ สิ่งที่ผู้ปกครองควรทำจึงไม่ใช่การเปลี่ยนไปใช้ยาสีฟันไม่มีฟลูออไรด์ แต่คือคุมปริมาณให้ถูก ช่วยเอาฟองออก และฝึกให้ลูกบ้วนเมื่อพร้อม
ทำไมเด็กเล็กถึงกลืนยาสีฟันแทบทุกครั้ง?
การบ้วนเป็นทักษะที่เด็กต้องใช้เวลาฝึก เด็กเล็กหลายคนจึงยังบ้วนฟองออกเองไม่ได้ และกลืนลงไปแทน อีกเรื่องที่กรมอนามัยเตือนไว้คือยาสีฟันเด็กรสผลไม้ ซึ่งต้องมีผู้ใหญ่ดูแลขณะใช้ ส่วน Poison Control ระบุว่ารสชาติและบรรจุภัณฑ์ลายการ์ตูนอาจทำให้เด็กอยากกินยาสีฟันมากขึ้น
Poison Control อธิบายว่าถ้ากลืนเข้าไปมาก ฟลูออไรด์และสารทำความสะอาดในยาสีฟันอาจระคายเคืองกระเพาะ ทำให้คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียได้ นี่จึงเป็นเหตุผลที่ต้องคุมปริมาณ ไม่ใช่เหตุผลให้เลิกใช้ฟลูออไรด์ ส่วนเรื่องฟันตกกระจากฟลูออไรด์ อ่านแยกได้ในบทความที่เกี่ยวข้อง
ปรับวิธีแปรงอย่างไรให้ลูกกลืนยาสีฟันน้อยลง?
ข้อแรกคือบีบให้พอดีกับวัย กรมอนามัยแนะนำให้เด็กอายุ 0 ถึง 3 ปีใช้ยาสีฟันแค่พอเปียกขนแปรง และเด็กอายุ 3 ถึง 6 ปีใช้เท่าความกว้างของแปรง ผู้ปกครองควรเป็นคนบีบเองทุกครั้ง และเก็บหลอดยาสีฟันให้พ้นมือเด็ก ซึ่ง Poison Control แนะนำเช่นกัน
ข้อสอง สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปี กรมอนามัยแนะนำให้ผู้ปกครองเป็นคนแปรงให้ แล้วใช้ผ้าสะอาดเช็ดฟองออกจากปากลูก ส่วนเด็กที่โตกว่านั้นแต่ยังบ้วนไม่คล่อง ผู้ปกครองก็ยังช่วยเช็ดฟองให้ได้ และ Poison Control แนะนำให้ผู้ใหญ่ดูแลระหว่างเด็กแปรงฟัน พร้อมเตือนไม่ให้กลืน
ข้อสาม ค่อย ๆ ฝึกบ้วน เริ่มจากให้ลูกดูผู้ใหญ่บ้วนเป็นตัวอย่าง แล้วลองให้อมน้ำเปล่านิดเดียวแล้วบ้วนลงอ่างเป็นเกม ชมเมื่อทำได้ เมื่อบ้วนเป็นแล้ว ให้บ้วนฟองยาสีฟันทิ้งโดยไม่ต้องกลั้วน้ำตามหลายรอบ เพื่อให้ฟลูออไรด์ยังเหลืออยู่บนฟัน กรมอนามัยแนะนำให้บ้วนน้ำเพียงเล็กน้อยหลังแปรง
ถ้าลูกกินยาสีฟันเข้าไปมากกว่าปกติ ควรทำอย่างไร?
Poison Control แนะนำว่าห้ามทำให้เด็กอาเจียน ให้ดื่มนมหรือกินโยเกิร์ต เพราะแคลเซียมจับกับฟลูออไรด์และช่วยจำกัดผลข้างเคียง แล้วสังเกตอาการ ถ้าเป็นยาสีฟันฟลูออไรด์สูงที่ทันตแพทย์สั่งและเด็กกินไปมากกว่าแค่ชิม หรือผู้ปกครองกังวล ควรปรึกษาแพทย์ทันที และนำหลอดยาสีฟันไปด้วย ในประเทศไทยถ้าอาการรุนแรงโทรสายด่วน 1669 ได้
ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้ผู้ปกครองตรวจสอบฉลากยาสีฟันทุกหลอดในบ้านว่าระบุอายุผู้ใช้และความเข้มข้นของฟลูออไรด์ไว้อย่างไร และไม่ให้เด็กเล็กใช้ยาสีฟันของผู้ใหญ่เองโดยไม่มีคนดูแล
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
เปลี่ยนไปใช้ยาสีฟันเด็กแบบไม่มีฟลูออไรด์ดีกว่าไหม?
ไม่จำเป็น กรมอนามัยระบุว่าการใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ในปริมาณพอดีตามวัยไม่มีอันตราย และเป็นวิธีป้องกันฟันผุที่ง่ายและคุ้มค่า Poison Control ยังระบุว่ายาสีฟันฝึกแปรงที่ไม่มีฟลูออไรด์มักใส่ซอร์บิทอลซึ่งอาจทำให้ถ่ายเหลวเล็กน้อย การคุมปริมาณยาสีฟันจึงเป็นทางที่เหมาะกว่า
ลูกอายุเท่าไหร่ถึงจะบ้วนยาสีฟันเองได้?
เด็กแต่ละคนพร้อมไม่เท่ากัน กรมอนามัยระบุว่าเด็กต่ำกว่า 5 ปีมักกลืนยาสีฟัน ช่วงนี้ผู้ปกครองจึงควรแปรงให้และช่วยเช็ดฟองออก แล้วค่อย ๆ ฝึกบ้วนเป็นเกมตั้งแต่ลูกเริ่มเข้าใจคำสั่ง เมื่อบ้วนได้เองแล้ว ผู้ใหญ่ยังควรดูแลระหว่างแปรงต่อไป
ลูกชอบกินยาสีฟันรสผลไม้ ควรเปลี่ยนรสไหม?
ถ้าลูกตั้งใจกินยาสีฟันเพราะติดรสชาติ อาจลองเปลี่ยนเป็นรสที่ไม่หวานเหมือนขนม และเก็บหลอดให้พ้นมือเด็ก กรมอนามัยเตือนว่ายาสีฟันเด็กรสผลไม้ต้องมีผู้ใหญ่ดูแลขณะใช้ Poison Control แนะนำให้สอนเด็กว่ายาสีฟันเป็นเหมือนยา ไม่ใช่ขนม และคอยเตือนไม่ให้กลืนระหว่างแปรง
