คำตอบสั้น ๆ คือรอให้ลูกอายุอย่างน้อย 6 ปีก่อน ADA MouthHealthy ระบุว่าไม่แนะนำให้เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปีใช้น้ำยาบ้วนปาก ส่วนเด็กที่โตกว่านั้น การใช้หรือไม่ใช้ขึ้นกับความเสี่ยงฟันผุของเด็กแต่ละคน ไม่ได้เป็นขั้นตอนที่เด็กทุกคนต้องมี สิ่งที่สำคัญกว่าคือการแปรงฟันด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้งอย่างสม่ำเสมอ เพราะน้ำยาบ้วนปากเป็นเพียงตัวเสริม ไม่ใช่ตัวแทนการแปรงฟัน
ทำไมเด็กอายุต่ำกว่า 6 ขวบจึงไม่ควรใช้น้ำยาบ้วนปาก?
ADA MouthHealthy ระบุชัดว่าไม่แนะนำให้เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปีใช้น้ำยาบ้วนปาก เหตุผลหลักคือเด็กวัยนี้อาจเผลอกลืนน้ำยาลงไปในปริมาณมาก ซึ่งอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน หรือเกิดพิษได้ เด็กเล็กหลายคนยังกลั้วแล้วบ้วนทิ้งได้ไม่คล่อง ผู้ปกครองที่เคยสอนลูกบ้วนน้ำหลังแปรงฟันคงพอนึกภาพออก
เด็กวัยนี้ได้ฟลูออไรด์จากการแปรงฟันด้วยยาสีฟันในปริมาณที่เหมาะกับวัยอยู่แล้ว จึงไม่จำเป็นต้องเพิ่มน้ำยาบ้วนปากเองโดยไม่มีคำแนะนำจากทันตแพทย์ ถ้าอยากให้ลูกปากหอมและฟันแข็งแรง ให้กลับไปโฟกัสที่การแปรงฟันให้ทั่ว ใช้ยาสีฟันในปริมาณที่ถูกต้อง และลดขนมหวานระหว่างวัน
ลูกอายุ 6 ปีขึ้นไปแล้ว จำเป็นต้องใช้น้ำยาบ้วนปากทุกคนไหม?
ไม่จำเป็นทุกคน แนวทางการใช้ฟลูออไรด์ของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยแนะนำน้ำยาบ้วนปากฟลูออไรด์สำหรับคนอายุ 6 ปีขึ้นไปที่มีความเสี่ยงฟันผุสูง ไม่ได้แนะนำให้เด็กทุกคนใช้เป็นกิจวัตร เด็กที่ฟันแข็งแรง แปรงฟันได้ดี และไม่ค่อยกินหวาน มักไม่ต้องเพิ่มขั้นตอนนี้
การประเมินว่าเด็กคนไหนเสี่ยงฟันผุสูงพอจะต้องใช้น้ำยาบ้วนปากเป็นหน้าที่ของทันตแพทย์ ผู้ปกครองจึงไม่ควรตัดสินเอง วิธีที่ดีคือถามทันตแพทย์ในการตรวจฟันครั้งถัดไปว่าลูกอยู่ในกลุ่มเสี่ยงหรือไม่ แทนที่จะซื้อมาใช้เองตามโฆษณา ทีมเนื้อหา THAYA มองว่าคำตอบที่เหมาะกับลูกแต่ละคนควรมาจากคนที่ได้เห็นฟันของเด็กจริง
ถ้าทันตแพทย์ให้ลูกใช้น้ำยาบ้วนปาก ควรใช้อย่างไรให้ปลอดภัย?
แนวทางของทันตแพทยสมาคมฯ แนะนำให้เลือกน้ำยาบ้วนปากฟลูออไรด์ชนิดไม่มีแอลกอฮอล์ ใช้คนละเวลากับการแปรงฟัน และหลังบ้วนแล้วงดกินอาหารหรือดื่มน้ำ 30 นาที ในทางปฏิบัติ ผู้ปกครองควรเป็นคนเทน้ำยาใส่ถ้วยตวงตามปริมาณบนฉลาก ยืนดูขณะลูกกลั้วและบ้วนทิ้งจนหมด และเก็บขวดไว้ในที่ที่เด็กหยิบเองไม่ได้
ส่วนน้ำยาบ้วนปากคลอเฮกซิดีนเป็นอีกประเภทหนึ่ง คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ อธิบายว่าไม่เหมาะกับการใช้ทุกวันระยะยาว เพราะอาจทำให้ฟันและลิ้นเป็นคราบและรับรสเปลี่ยน มักใช้ระยะสั้นตามที่ทันตแพทย์สั่งเท่านั้น จึงไม่ควรนำของผู้ใหญ่ในบ้านมาให้เด็กใช้เอง ถ้ายังไม่แน่ใจว่าลูกควรใช้ยาสีฟันแบบไหน อ่านต่อได้ที่บทความเรื่องเด็กเปลี่ยนมาใช้ยาสีฟันผู้ใหญ่ได้เมื่อไร
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ลูก 4 ขวบอยากใช้น้ำยาบ้วนปากเหมือนพ่อแม่ ควรให้ใช้ไหม?
ไม่ควรให้ใช้ เพราะไม่แนะนำให้เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปีใช้น้ำยาบ้วนปาก เด็กวัยนี้อาจเผลอกลืนลงไปมาก ถ้าลูกอยากมีส่วนร่วม ให้ฝึกกลั้วและบ้วนด้วยน้ำเปล่าแทน และเก็บขวดน้ำยาของผู้ใหญ่ไว้ให้พ้นมือเด็ก
เด็กใช้น้ำยาบ้วนปากแทนการแปรงฟันตอนรีบได้ไหม?
ไม่ได้ น้ำยาบ้วนปากไม่สามารถใช้แทนการแปรงฟันและการทำความสะอาดซอกฟัน เพราะไม่ได้ขจัดคราบที่เกาะบนผิวฟันออกเหมือนขนแปรง แม้จะรีบ ควรให้ลูกแปรงฟันด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง โดยเฉพาะก่อนนอน แล้วค่อยใช้น้ำยาเสริมเฉพาะเมื่อทันตแพทย์แนะนำ
เด็กโตใช้น้ำยาบ้วนปากที่มีแอลกอฮอล์ได้ไหม?
แนวทางของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยแนะนำให้เลือกน้ำยาบ้วนปากฟลูออไรด์ชนิดไม่มีแอลกอฮอล์ สำหรับเด็กที่ทันตแพทย์ให้ใช้จึงควรเลือกสูตรนี้เป็นหลัก ก่อนซื้อให้อ่านฉลากดูส่วนประกอบและอายุผู้ใช้ที่ระบุไว้ และให้ผู้ปกครองเป็นคนตวงน้ำยาให้ทุกครั้ง ไม่ปล่อยให้เด็กเทใช้เอง