ดูแลฟันน้ำนมลูกตั้งแต่ซี่แรก ต้องทำอย่างไร

ฟันน้ำนมซี่แรกขึ้นตอนไหน?

อายุที่ฟันขึ้นจริงต่างกันได้ในเด็กแต่ละคน บางคนขึ้นเร็ว บางคนขึ้นช้ากว่าเพื่อนวัยเดียวกัน ผู้ปกครองจึงไม่จำเป็นต้องรอตามตัวเลขในปฏิทิน ให้ใช้วันที่เห็นฟันซี่แรกโผล่พ้นเหงือกเป็นสัญญาณเริ่มแปรงฟันแทน ถ้ารู้สึกกังวลเรื่องฟันขึ้นช้า ก็นำไปถามทันตแพทย์ตอนพาลูกไปตรวจได้

ทีมเนื้อหา THAYA เรียบเรียงคู่มือนี้จากแนวทางของกรมอนามัยและองค์กรทันตกรรมเด็กในต่างประเทศ เพื่อให้พ่อแม่มือใหม่เห็นภาพตั้งแต่วันแรกจนถึงการพาลูกไปหาหมอฟัน โดยเนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะตัวสำหรับเด็กคนใดคนหนึ่ง

ควรเริ่มทำความสะอาดช่องปากลูกเมื่อไหร่?

เริ่มได้ตั้งแต่แรกเกิด แม้ลูกยังไม่มีฟัน แนวทางทันตกรรมเด็กแนะนำให้ทำความสะอาดเหงือกด้วยผ้าสะอาดชุบน้ำ หรือแปรงสำหรับทารกที่ขนนุ่ม ค่อย ๆ เช็ดเหงือกเบา ๆ ไม่ต้องออกแรง และช่วงที่ยังไม่มีฟันก็ยังไม่ต้องใช้ยาสีฟัน

การเช็ดเหงือกเป็นประจำยังทำให้การดูแลช่องปากกลายเป็นกิจวัตรของบ้านตั้งแต่เนิ่น ๆ พอถึงวันที่ต้องเริ่มแปรงฟันจริง ทั้งพ่อแม่และลูกก็อาจปรับตัวได้ง่ายขึ้น

เมื่อฟันซี่แรกขึ้น ให้เปลี่ยนมาแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ทันที อย่ารอจนฟันขึ้นครบ ข้อมูลจากกรมอนามัยระบุว่าเด็กไทยเริ่มมีฟันผุได้ตั้งแต่อายุ 9 เดือน และการไม่แปรงฟันตั้งแต่ซี่แรกเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญ จึงควรแปรงอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง โดยครั้งหนึ่งต้องเป็นก่อนนอน

ใช้แปรงและยาสีฟันแบบไหนกับเด็กเล็ก?

แปรงสีฟันสำหรับเด็กเล็กควรเป็นแปรงสำหรับทารกหรือเด็กเล็กที่ขนนุ่มและหัวแปรงเล็ก ซึ่งเข้าไปในปากเล็ก ๆ ได้ง่ายและอ่อนโยนกับเหงือก เมื่อขนแปรงเริ่มบานก็ควรเปลี่ยนแปรงใหม่

สำหรับยาสีฟัน กรมอนามัยแนะนำให้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ตั้งแต่ซี่แรก โดยเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปีใช้ในปริมาณแค่แตะพอเปียกขนแปรง ไม่ต้องบีบเป็นเส้น แนวทางของ NHS ประเทศอังกฤษใช้คำว่าป้ายบาง ๆ และระบุว่าควรเป็นยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์อย่างน้อย 1,000 ppm

บทความนี้ไม่ได้แนะนำผลิตภัณฑ์ THAYA สำหรับทารก ให้เลือกยาสีฟันที่ฉลากระบุว่าเหมาะกับวัยของลูก และถ้าไม่แน่ใจให้ถามทันตแพทย์ ส่วนรายละเอียดเรื่องความเข้มข้นฟลูออไรด์และปริมาณตามช่วงวัยที่โตขึ้น อ่านต่อได้ในบทความเรื่องยาสีฟันเด็ก

แปรงฟันให้ทารกอย่างไรให้ลูกไม่ร้อง?

ท่าที่หลายบ้านเลือกใช้คือให้ลูกนอนหนุนตักโดยหันศีรษะเข้าหาผู้ปกครอง ท่านี้ช่วยให้มองเห็นฟันได้ชัด และประคองศีรษะลูกได้มั่นคง ใช้นิ้วเปิดริมฝีปากขึ้นเบา ๆ แล้วแปรงเป็นวงเล็ก ๆ ทั้งด้านนอก ด้านใน และขอบเหงือก ไม่ต้องออกแรงมาก

เด็กเล็กมักร้องเพราะยังไม่คุ้นหรือรู้สึกถูกบังคับ สิ่งที่ช่วยได้คือทำเป็นกิจวัตรเวลาเดิมทุกวัน เช่น หลังอาบน้ำเย็นก่อนนอน ร้องเพลงสั้น ๆ หรือนับเลขไปด้วยเพื่อให้รู้ว่าเมื่อไหร่จะเสร็จ ให้ลูกถือแปรงอีกอันเล่นระหว่างแปรง หรือให้ดูพ่อแม่แปรงฟันพร้อมกัน แล้วชมทุกครั้งที่ทำได้

ถ้าวันไหนลูกงอแงมาก ให้แปรงเท่าที่ทำได้อย่างนุ่มนวล ดีกว่าบังคับจนลูกกลัวการแปรงฟันไปอีกนาน แต่ไม่ควรข้ามการแปรงก่อนนอน เพราะกรมอนามัยระบุว่าช่วงก่อนนอนเป็นช่วงที่สำคัญมาก เทคนิคชวนเด็กโตให้อยากแปรงฟันเอง มีอยู่ในบทความเรื่องวิธีทำให้ลูกยอมแปรงฟัน

ทำไมฟันน้ำนมจึงสำคัญ?

หลายคนคิดว่าฟันน้ำนมเดี๋ยวก็หลุด ผุไปก็ไม่เป็นไร แต่ฟันน้ำนมช่วยให้เด็กพูดได้ชัดและเคี้ยวอาหารได้ตามธรรมชาติ และยังช่วยเป็นแนวทางให้ฟันแท้ขึ้นตามมาเมื่อถึงเวลา

ฟันน้ำนมยังผุได้เร็วกว่าฟันแท้ เพราะมีเคลือบฟันบางกว่า สัญญาณฟันผุระยะแรกมักเป็นจุดหรือแถบสีขาวขุ่นคล้ายชอล์กบริเวณใกล้ขอบเหงือก ถ้าเห็นแบบนี้ควรพาไปพบทันตแพทย์ นอกจากนี้ เด็กที่ฟันน้ำนมผุมักมีแนวโน้มที่ฟันแท้จะผุตามมาด้วย การดูแลฟันน้ำนมจึงเป็นการวางพื้นฐานให้ฟันแท้ในอนาคต

สาเหตุที่ทำให้ฟันน้ำนมผุบ่อย ได้แก่ การกินขนมหรือนมหวานบ่อย ๆ การหลับคาขวดนม และการไม่แปรงฟันตั้งแต่ซี่แรก ขวดนมก่อนนอนควรมีแค่น้ำเปล่า รายละเอียดเรื่องฟันผุจากขวดนมอ่านต่อได้ในบทความเฉพาะเรื่องนี้

ควรพาลูกพบทันตแพทย์ครั้งแรกเมื่อไหร่?

ควรพาลูกพบทันตแพทย์ครั้งแรกเมื่อฟันซี่แรกขึ้น หรืออย่างช้าไม่เกินวันเกิดครบ 1 ขวบ ไม่ต้องรอให้ลูกปวดฟันก่อน การไปตั้งแต่ยังไม่มีปัญหาช่วยให้การพบหมอฟันครั้งแรกไม่ใช่เรื่องที่ต้องเจ็บตัว

ผู้ปกครองใช้โอกาสนี้ให้ทันตแพทย์ดูฟันและเหงือกของลูก และเตรียมคำถามไปถามได้ เช่น ปริมาณยาสีฟันที่ใช้อยู่ถูกต้องไหม จุดขาวที่เห็นบนฟันเป็นอะไร หรือควรจัดการเรื่องขวดนมและขนมหวานอย่างไร แล้วถามทันตแพทย์ด้วยว่าควรพาลูกกลับมาตรวจอีกเมื่อไหร่

THAYA เชื่อว่านิสัยดูแลฟันที่ดีเริ่มได้ตั้งแต่ซี่แรก ถ้าพ่อแม่เช็ดเหงือก แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง และพาลูกไปหาหมอฟันตั้งแต่เล็ก ลูกจะโตมาพร้อมความคุ้นเคยกับการดูแลช่องปากแทนที่จะกลัว

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• เช็ดเหงือกลูกด้วยผ้าสะอาดชุบน้ำตั้งแต่แรกเกิด
• ฟันซี่แรกขึ้นเมื่อไหร่ เริ่มแปรงวันละ 2 ครั้งทันที รวมก่อนนอน
• ต่ำกว่า 3 ปี ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์แค่แตะพอเปียกขนแปรง
• พบทันตแพทย์ครั้งแรกเมื่อฟันขึ้น หรือไม่เกินอายุ 1 ขวบ