แปรงซอกฟัน ไหมขัดฟัน ไหมพลังน้ำ ต่างกันอย่างไร

อุปกรณ์ทำความสะอาดซอกฟันมีแบบไหนบ้าง?

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล มองว่าแปรงสีฟันและไหมขัดฟันเป็นอุปกรณ์พื้นฐานที่ควรมี ส่วนอุปกรณ์อื่นเลือกใช้เพิ่มตามความจำเป็นของแต่ละคน

บทความนี้เน้นการเปรียบเทียบและเลือกอุปกรณ์ ส่วนเทคนิคการใช้ไหมขัดฟันทีละขั้นตอนอยู่ในคู่มือใช้ไหมขัดฟันอย่างถูกวิธีของ THAYA และควรรู้ไว้ด้วยว่า THAYA ไม่ได้จำหน่ายอุปกรณ์ทำความสะอาดซอกฟันเหล่านี้ เนื้อหาจึงเป็นข้อมูลทั่วไปที่ไม่ได้อ้างอิงยี่ห้อใด

แปรงซอกฟันเหมาะกับใคร?

แปรงซอกฟันมีลักษณะเป็นแปรงขนาดเล็กคล้ายแปรงล้างขวดจิ๋ว ใช้สอดเข้าไปในช่องระหว่างฟันแล้วขยับเข้าออก คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล ระบุว่าแปรงซอกฟันเหมาะกับคนที่มีซอกฟันกว้าง คนจัดฟัน คนที่ใส่สะพานฟัน และคนที่มีรากฟันเทียม

ในแง่หลักฐาน การทบทวนงานวิจัยของ Cochrane ซึ่งรวมการทดลองแบบสุ่ม 35 เรื่องในผู้ใหญ่ 3,929 คน พบว่าการใช้แปรงซอกฟันร่วมกับการแปรงฟันอาจลดเหงือกอักเสบได้มากกว่าการใช้ไหมขัดฟัน แม้ระดับความเชื่อมั่นของหลักฐานยังต่ำ ADA ก็สรุปในทำนองเดียวกันว่าแปรงซอกฟันอาจมีประสิทธิภาพมากกว่าไหมขัดฟัน

NHS ระบุว่าแปรงซอกฟันใช้แทนไหมขัดฟันได้ โดยแปรงควรมีขนาดพอดีกับซอกฟัน ส่วน ADA ระบุว่าไหมขัดฟันอาจเหมาะกับซอกฟันที่ชิด ถ้าฟันชิดกันมากจนแปรงขนาดเล็กที่สุดก็ยังสอดเข้าไม่ได้โดยไม่ฝืน ไหมขัดฟันจะเหมาะกว่าสำหรับจุดนั้น หลายคนจึงใช้สองอย่างร่วมกัน คือแปรงซอกฟันในจุดที่ห่าง และไหมขัดฟันในจุดที่ชิด

ไหมขัดฟันพลังน้ำทำงานอย่างไร?

ไหมขัดฟันพลังน้ำหรือเครื่องฉีดน้ำทำความสะอาดฟัน ใช้สายน้ำแรงดันพุ่งเข้าไปตามซอกฟันและขอบเหงือก เพื่อชะล้างเศษอาหารที่ติดค้าง บางคนจึงรู้สึกว่าใช้ง่ายกว่าการพันไหมด้วยนิ้ว

อย่างไรก็ตาม ADA สรุปว่าหลักฐานเรื่องเครื่องฉีดน้ำยังมีจำกัดและไม่สม่ำเสมอ ส่วน Cochrane พบว่าเครื่องฉีดน้ำร่วมกับการแปรงฟันอาจลดเหงือกอักเสบได้ที่ช่วงหนึ่งเดือน แต่หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก และไม่พบว่าช่วยลดคราบจุลินทรีย์ได้มากกว่าการแปรงฟันอย่างเดียว

ดังนั้นไหมขัดฟันพลังน้ำจึงควรมองเป็นตัวช่วยเสริม ส่วนคำถามว่าใช้แทนไหมขัดฟันได้เลยหรือไม่ มีรายละเอียดแยกไว้ในหัวข้อไหมขัดฟันพลังน้ำใช้แทนไหมขัดฟันปกติได้เลยไหม หากไม่แน่ใจว่าเหมาะกับตัวเองหรือไม่ ควรปรึกษาทันตแพทย์ในการตรวจครั้งถัดไป

คนจัดฟันหรือฟันห่างควรใช้อะไร?

คนที่จัดฟันมีลวดและแบร็กเก็ตที่ทำให้ไหมขัดฟันแบบม้วนสอดผ่านยาก คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล ระบุว่าแปรงซอกฟันใช้ทำความสะอาดใต้เครื่องมือจัดฟันได้ จึงเป็นตัวเลือกที่เหมาะกับคนจัดฟัน ส่วนไหมขัดฟันพลังน้ำ ถ้าจะใช้ก็ควรถือเป็นตัวช่วยเสริม เพราะหลักฐานที่กล่าวไปข้างต้นยังจำกัด

สำหรับคนที่ฟันห่างหรือมีช่องว่างระหว่างฟันกว้าง ADA ระบุว่าแปรงซอกฟันอาจเหมาะกับช่องว่างที่กว้าง ส่วนคณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล ก็แนะนำแปรงซอกฟันสำหรับคนที่มีช่องว่างระหว่างฟันเกิดขึ้น ส่วนคนที่ใส่สะพานฟันหรือรากฟันเทียม ควรขอคำแนะนำเรื่องอุปกรณ์และขนาดจากทันตแพทย์ที่ดูแลโดยตรง เพราะแต่ละตำแหน่งมีรูปร่างต่างกัน

ถ้ากำลังจัดฟันอยู่ สามารถอ่านภาพรวมการดูแลช่องปากระหว่างจัดฟันได้ในคู่มือดูแลช่องปากสำหรับคนจัดฟันของ THAYA

ใช้ไม้จิ้มฟันแทนได้ไหม?

ไม้จิ้มฟันไม่ใช่อุปกรณ์ที่แนะนำสำหรับทำความสะอาดซอกฟันเป็นประจำ NHS แนะนำให้ใช้แปรงซอกฟันหรือแปรงกระจุกเดี่ยวแทนไหมขัดฟันได้ แต่ให้หลีกเลี่ยงไม้จิ้มฟันที่ทำจากไม้ ไม้จิ้มฟันอาจช่วยเขี่ยเศษอาหารชิ้นใหญ่ออกได้ชั่วคราว แต่ NHS เตือนว่าการใช้ไม้จิ้มฟันเขี่ยเศษอาหารอาจทำให้เหงือกบาดเจ็บและนำไปสู่การติดเชื้อได้

ถ้าใช้ไม้จิ้มฟันเพราะรู้สึกว่ามีเศษอาหารติดบ่อยในจุดเดิม ลองเปลี่ยนมาใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันขนาดที่พอดีแทน และถ้ามีอาหารติดซ้ำในตำแหน่งเดิมทุกครั้ง ควรให้ทันตแพทย์ตรวจดู ผลของการใช้ไม้จิ้มฟันเป็นนิสัยต่อเหงือกและช่องว่างระหว่างฟันมีรายละเอียดแยกไว้ในหัวข้อใช้ไม้จิ้มฟันเป็นประจำ ทำให้ฟันห่างหรือเหงือกร่นไหม

เลือกอุปกรณ์อย่างไรให้เหมาะกับช่องว่างระหว่างฟัน?

เริ่มจากดูขนาดซอกฟันของตัวเอง ถ้าฟันชิดกัน ไหมขัดฟันเป็นตัวเลือกหลัก ถ้ามีช่องว่างที่สอดแปรงได้ ให้ลองแปรงซอกฟัน คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล แนะนำให้เลือกแปรงซอกฟันที่ใหญ่กว่าช่องว่างเล็กน้อย เพื่อให้ขนแปรงสัมผัสผิวฟันทั้งสองด้าน แต่ต้องไม่ใหญ่จนต้องดันแรง ปากหนึ่งปากอาจต้องใช้แปรงมากกว่าหนึ่งขนาด วิธีลองขนาดอย่างละเอียดอยู่ในหัวข้อแปรงซอกฟันควรเลือกขนาดไหน

ปัจจัยต่อมาคือความถนัดมือ คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล ระบุว่าไหมขัดฟันแบบมีด้ามช่วยคนที่ใช้มือได้ไม่คล่องหรืออ้าปากได้จำกัด ส่วนคนที่ไม่ถนัดพันไหมด้วยนิ้ว อาจลองไหมขัดฟันพลังน้ำเป็นตัวช่วยเสริมได้ โดยไม่ใช้แทนอุปกรณ์ที่สัมผัสผิวฟันโดยตรง

สุดท้าย อุปกรณ์ที่เหมาะคืออุปกรณ์ที่ใช้ได้จริงทุกวัน ADA แนะนำให้ทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้ง ขณะใช้ควรออกแรงเบา ๆ ไม่กดหรือกระแทกเข้าเหงือก ถ้าเหงือกมีเลือดออกต่อเนื่อง เจ็บ หรือบวม ควรไปพบทันตแพทย์ และขอให้ช่วยแนะนำอุปกรณ์และขนาดที่เหมาะกับช่องปากของคุณในการตรวจครั้งถัดไป

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• ฟันชิดใช้ไหมขัดฟัน ซอกฟันกว้าง ฟันห่าง หรือจัดฟันมักใช้แปรงซอกฟันได้ดี
• งานวิจัยชี้ว่าแปรงซอกฟันอาจลดเหงือกอักเสบได้มากกว่าไหมขัดฟัน แต่หลักฐานยังมีความเชื่อมั่นต่ำ
• ไหมขัดฟันพลังน้ำเป็นตัวช่วยเสริม หลักฐานยังจำกัดและไม่พบว่าลดคราบได้มากกว่าการแปรงฟันอย่างเดียว
• หลีกเลี่ยงไม้จิ้มฟันไม้ และทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้ง