จัดฟัน แปรงฟันยังไงให้สะอาดทั่วถึงทุกซอก

ทำไมคนจัดฟันต้องดูแลฟันมากกว่าปกติ?

เหตุผลคือเบร็กเก็ต ลวด และยางจัดฟัน สร้างมุมอับเล็ก ๆ เพิ่มขึ้นรอบตัวฟัน เศษอาหารและคราบจุลินทรีย์จึงติดค้างได้ง่ายกว่าฟันปกติ ทั้งที่ขอบเหงือกและรอบฐานเบร็กเก็ต กรมอนามัยอธิบายว่าการแปรงฟันอย่างเดียวไม่สามารถกำจัดคราบจุลินทรีย์ระหว่างซอกฟันและร่องเหงือกได้หมด ยิ่งมีเครื่องมือจัดฟันขวางอยู่ ขนแปรงก็ยิ่งเข้าถึงยาก

ข้อมูลจาก NIDCR ระบุว่าแบคทีเรียในคราบจุลินทรีย์เปลี่ยนน้ำตาลและแป้งเป็นกรดที่ดึงแร่ธาตุออกจากผิวเคลือบฟัน ถ้าปล่อยให้คราบสะสมรอบเบร็กเก็ตเป็นเวลานาน ผิวฟันบริเวณนั้นจึงมีโอกาสเสียหายได้ การดูแลที่ละเอียดขึ้นตลอดช่วงจัดฟันจึงช่วยให้วันที่ถอดเครื่องมือออก ฟันยังแข็งแรงและเหงือกยังดีอยู่

ควรใช้แปรงสีฟันและอุปกรณ์อะไรบ้าง?

อุปกรณ์หลักยังเป็นแปรงสีฟันกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล แนะนำให้เลือกแปรงขนไนลอนชนิดนุ่ม ปลายขนมน และตัดขนเรียบเสมอกัน ส่วนการเลือกระหว่างแปรงธรรมดากับแปรงไฟฟ้า ทั้งสองแบบทำความสะอาดได้ดีพอกันถ้าใช้อย่างถูกวิธี และควรเปลี่ยนแปรงทุก 3-4 เดือน หรือเปลี่ยนเร็วกว่านั้นถ้าขนแปรงเริ่มบาน คนจัดฟันจึงควรหมั่นสังเกตสภาพขนแปรงอยู่เสมอ

อุปกรณ์เสริมที่ช่วยได้มากคือแปรงซอกฟัน ทันตะ มหิดล ระบุว่าเหมาะกับช่องว่างระหว่างฟัน คนจัดฟัน สะพานฟัน และรากเทียม โดยควรเลือกขนาดใหญ่กว่าช่องเล็กน้อยเพื่อให้ขนแปรงสัมผัสผิวฟันจริง ส่วนกรมอนามัยระบุว่าซูเปอร์ฟลอส ซึ่งเป็นไหมขัดฟันชนิดเส้นฟูอ้วนกลม เหมาะสำหรับทำความสะอาดใต้ฟันปลอมชนิดติดแน่นหรือสำหรับผู้ที่จัดฟัน

ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์ THAYA ร่วมด้วย เช่น แปรงสีฟัน THAYA Extra Soft แพ็ก 6 ชิ้น หรือน้ำยาบ้วนปาก THAYA Herbal Mix Berry ให้ตรวจสอบฉลากและใช้ตามวิธีที่ระบุ ผลิตภัณฑ์ทั้งสองไม่ได้ออกแบบมาเฉพาะสำหรับคนจัดฟัน และน้ำยาบ้วนปากไม่ได้ใช้แทนการแปรงฟันหรือการทำความสะอาดซอกฟัน หากทันตแพทย์จัดฟันแนะนำอุปกรณ์ใดเป็นพิเศษ ให้ยึดคำแนะนำนั้นเป็นหลัก

แปรงฟันรอบเบร็กเก็ตทีละขั้นตอนทำอย่างไร?

เริ่มจากบ้วนน้ำให้เศษอาหารชิ้นใหญ่หลุดออกก่อน แล้วบีบยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ลงบนแปรงขนนุ่ม จากนั้นแบ่งการแปรงเป็นส่วน ๆ แปรงบริเวณขอบเหงือกก่อน โดยเอียงขนแปรงเข้าหาเหงือกและขยับสั้น ๆ เบา ๆ ต่อด้วยการเอียงขนแปรงกดลงมาจากด้านบนของเบร็กเก็ต แล้วเอียงขึ้นจากด้านล่างของเบร็กเก็ต ทำทีละซี่ให้ครบทั้งขากรรไกรบนและล่าง

อย่าลืมด้านในของฟันที่ติดลิ้นและเพดาน รวมถึงด้านบดเคี้ยวของฟันกราม ซึ่งไม่มีเบร็กเก็ตขวางแต่มักถูกลืมเพราะใช้เวลากับด้านนอกนาน เมื่อแปรงเสร็จให้สอดแปรงซอกฟันเข้าใต้ลวดระหว่างเบร็กเก็ตแต่ละตัว ขยับเข้าออกเบา ๆ แล้วใช้ซูเปอร์ฟลอสทำความสะอาดด้านข้างฟันวันละครั้ง ตามที่กรมอนามัยแนะนำให้ใช้ไหมขัดฟันอย่างน้อยวันละครั้งหลังแปรงฟัน

สุดท้ายบ้วนยาสีฟันส่วนเกินทิ้ง แล้วส่องกระจกดูรอบเบร็กเก็ตทุกตัวว่ายังมีเศษอาหารหรือคราบขุ่นค้างหรือไม่ ช่วงแรกอาจใช้เวลานานกว่าที่เคย แต่เมื่อทำเป็นกิจวัตรจะเร็วขึ้นเอง ถ้าต้องการทบทวนท่าแปรงฟันพื้นฐาน อ่านต่อได้ในบทความวิธีแปรงฟันที่ถูกต้องของ THAYA

คนจัดฟันควรเลี่ยงอาหารอะไร?

NHS แนะนำว่าระหว่างจัดฟันไม่ควรกินอาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลมากเกินไป เพราะอาจทำให้เกิดปัญหาอย่างฟันผุ และควรเลี่ยงอาหารแข็ง กรอบ หรือเหนียว เพราะอาจทำให้เครื่องมือจัดฟันเสียหาย รวมถึงไม่ควรเคี้ยวหมากฝรั่งเพราะอาจติดอยู่ในเครื่องมือ

ในชีวิตประจำวันของคนไทย ตัวอย่างที่ควรระวังคือ น้ำแข็ง ถั่วแข็ง ขนมกรุบกรอบ กระดูกหรือเอ็นที่ต้องแทะ ข้าวเหนียวมะม่วงหรือขนมหวานเหนียว ๆ ลูกอมและท็อฟฟี่ ส่วนผลไม้แข็งอย่างฝรั่งหรือแอปเปิล อาจหั่นเป็นชิ้นเล็กแล้วเคี้ยวด้วยฟันกรามแทนการกัดด้วยฟันหน้า

เรื่องเครื่องดื่ม ชาไข่มุก กาแฟเย็นหวาน และน้ำอัดลม ถ้าจิบทั้งวันจะทำให้ฟันสัมผัสน้ำตาลบ่อยครั้ง ควรดื่มให้เป็นมื้อ แล้วบ้วนน้ำหรือแปรงฟันตามหลัง รายการอาหารที่ต้องเลี่ยงอาจต่างกันตามชนิดเครื่องมือ จึงควรถามทันตแพทย์จัดฟันของตัวเองด้วย

ป้องกันคราบขาวรอบเบร็กเก็ตได้อย่างไร?

จุดขาวขุ่นบนผิวฟันรอบเบร็กเก็ตเป็นเรื่องที่ควรใส่ใจ เพราะ NIDCR อธิบายว่าจุดขาวบนผิวฟันเป็นสัญญาณแรกของฟันผุ ซึ่งเกิดจากกรดของแบคทีเรียในคราบจุลินทรีย์ที่ดึงแร่ธาตุออกจากผิวฟัน และในระยะนี้ยังหยุดหรือย้อนกลับได้ เพราะผิวเคลือบฟันสามารถคืนแร่ธาตุได้ด้วยแร่ธาตุจากน้ำลายและฟลูออไรด์

แนวทางป้องกันจึงกลับมาที่พื้นฐาน คือแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์อย่างสม่ำเสมอ ทำความสะอาดรอบฐานเบร็กเก็ตให้ถึงขอบ ใช้แปรงซอกฟันทุกวัน และลดความถี่ของการกินหวาน ถ้าระหว่างจัดฟันสังเกตเห็นจุดขาวขุ่นที่ไม่หายไปหลังแปรงฟัน ให้บอกทันตแพทย์ในนัดครั้งถัดไป เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะกับฟันของคุณ

NHS ยังแนะนำให้ไปตรวจฟันตามปกติต่อเนื่องตลอดช่วงจัดฟัน และให้ติดต่อทันตแพทย์จัดฟันหากเหงือกแดงมาก บวม หรือเจ็บ การตรวจสม่ำเสมอช่วยให้ทันตแพทย์เห็นปัญหาได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• แปรงฟันด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์ตอนเช้า ก่อนนอน และหลังมื้ออาหาร ทั้งเหนือและใต้เบร็กเก็ต
• ใช้แปรงซอกฟันหรือซูเปอร์ฟลอสทำความสะอาดใต้ลวดทุกวัน
• ลดของหวาน เลี่ยงอาหารแข็ง กรอบ เหนียว และหมากฝรั่ง
• เห็นจุดขาวขุ่น หรือเหงือกบวมแดงเจ็บ ให้แจ้งทันตแพทย์จัดฟัน