แหล่งข้อมูลที่อ้างอิงไม่ได้ระบุว่าไม้จิ้มฟันทำให้ฟันห่างโดยตรง แต่การใช้เป็นนิสัย โดยเฉพาะการจิ้มแรง ๆ เข้าไปในซอกเดิมทุกวัน มีความเสี่ยงต่อเหงือก NHS ระบุว่าไม่แนะนำให้ใช้ไม้จิ้มฟันไม้เขี่ยเศษอาหารออกจากซอกฟัน เพราะอาจทำให้เหงือกบาดเจ็บและติดเชื้อได้ ส่วน Cleveland Clinic ระบุว่าการบาดเจ็บที่เนื้อเยื่อเหงือกเป็นหนึ่งในสาเหตุของเหงือกร่น เมื่อเหงือกระหว่างฟันร่นลง ช่องที่เคยมีเหงือกเต็มจึงอาจดูเปิดกว้างขึ้น ซึ่งหลายคนรู้สึกว่าเป็นฟันห่าง
ไม้จิ้มฟันทำร้ายเหงือกได้อย่างไร?
เหงือกระหว่างซี่ฟันเป็นเนื้อเยื่อบาง ๆ ที่มีรูปร่างเหมือนสามเหลี่ยมเล็ก ๆ เติมเต็มช่องใต้จุดสัมผัสของฟัน ไม้จิ้มฟันมีปลายแข็งและแหลม เมื่อดันเข้าไปแรง ๆ อาจกดและขูดเนื้อเยื่อส่วนนี้โดยตรง บางครั้งเสี้ยนไม้หรือปลายไม้ที่หักอาจติดค้างอยู่ใต้เหงือก ทำให้เจ็บและอักเสบได้
ปัญหาจะชัดขึ้นเมื่อกลายเป็นนิสัย เช่น จิ้มหลังอาหารทุกมื้อในซอกเดิม หรือคาบไม้จิ้มฟันไว้แล้วกดเล่นตามซอกฟัน การบาดเจ็บเล็ก ๆ ที่เกิดซ้ำอาจทำให้เหงือกฟื้นตัวไม่ทัน ADA ก็เตือนว่าการใช้สิ่งของที่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อทำความสะอาดซอกฟัน เช่น เล็บมือ กระดาษพับ หรือเข็มกลัด อาจเป็นอันตรายได้ หลักคิดเดียวกันนี้ใช้กับไม้จิ้มฟันที่ใช้แรงเกินไป
ทำไมเศษอาหารติดซอกเดิมบ่อย ๆ จนต้องใช้ไม้จิ้มฟัน?
คนที่ติดนิสัยใช้ไม้จิ้มฟันมักมีซอกฟันบางจุดที่อาหารติดเป็นประจำ เช่น เนื้อสัตว์หรือผักเส้นใยเหนียว สาเหตุอาจเป็นได้หลายอย่าง ตั้งแต่ช่องว่างระหว่างฟันที่มีอยู่แล้ว ฟันผุตรงด้านข้าง วัสดุอุดฟันที่ไม่แนบสนิท ไปจนถึงเหงือกร่นจากโรคเหงือก ซึ่ง Cleveland Clinic ระบุว่าคราบจุลินทรีย์ หินปูน และโรคปริทันต์ล้วนเป็นสาเหตุของเหงือกร่น
การจิ้มออกทุกครั้งแก้ได้แค่ปลายเหตุ ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้ไปพบทันตแพทย์ถ้ามีอาหารติดซอกเดิมบ่อย ๆ เพราะทันตแพทย์ตรวจได้ว่ามีฟันผุ วัสดุอุดที่ต้องแก้ไข หรือโรคเหงือกที่ต้องรักษาหรือไม่ และถ้ารากฟันดูโผล่มากขึ้นหรือเสียวฟันมากขึ้น ควรนัดตรวจโดยไม่ต้องรอ
ถ้าเลิกใช้ไม้จิ้มฟัน ควรใช้อะไรแทน?
NHS แนะนำว่าแปรงซอกฟันหรือแปรงกระจุกเดียวใช้แทนการใช้ไหมขัดฟันได้ โดยแปรงซอกฟันควรมีขนาดพอดีกับช่องฟัน ส่วน ADA ระบุว่าไหมขัดฟัน ไม้หรือแท่งทำความสะอาดซอกฟันที่ออกแบบมาเฉพาะ แปรงขนาดเล็ก และไหมแบบมีด้าม ล้วนเป็นทางเลือกสำหรับทำความสะอาดระหว่างฟันวันละครั้ง อุปกรณ์เหล่านี้ออกแบบให้ทำความสะอาดผิวฟันโดยไม่ต้องกดแรงลงที่เหงือก
สำหรับระหว่างวันนอกบ้าน การพกไหมแบบมีด้ามหรือแปรงซอกฟันขนาดเล็กไว้ในกระเป๋าช่วยให้เลิกนิสัยใช้ไม้จิ้มฟันได้ง่ายขึ้น ถ้าจำเป็นต้องใช้ไม้จิ้มฟันจริง ๆ ในบางครั้ง ให้ใช้อย่างเบามือ เขี่ยเฉพาะเศษอาหารที่เห็น ไม่ดันเข้าไปลึกใต้เหงือก และไม่ใช้ซ้ำ
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ใช้ไม้จิ้มฟันแล้วเลือดออก ควรทำอย่างไร?
หยุดจิ้มซอกนั้นก่อน บ้วนปากด้วยน้ำสะอาด และสังเกตว่ามีเสี้ยนหรือเศษไม้ติดอยู่ที่เหงือกหรือไม่ ถ้ายังเจ็บ บวม มีหนอง หรือเลือดออกซ้ำหลายวัน ควรไปพบทันตแพทย์ เพราะอาจมีสิ่งแปลกปลอมค้างอยู่หรือเหงือกอักเสบที่ต้องได้รับการตรวจ
ไม้จิ้มฟันพลาสติกหรือแบบมีขนแปรงเล็ก ๆ ปลอดภัยกว่าไม้จิ้มฟันไม้ไหม?
อุปกรณ์ที่ออกแบบมาเพื่อทำความสะอาดซอกฟัน เช่น แท่งทำความสะอาดซอกฟันหรือแปรงขนาดเล็ก เป็นทางเลือกที่ ADA กล่าวถึง แต่ยังต้องใช้อย่างนุ่มนวลและเลือกขนาดให้พอดีกับช่องฟัน ถ้ารู้สึกฝืดหรือต้องดันแรง แสดงว่าขนาดอาจใหญ่เกินไป ปรึกษาทันตแพทย์เรื่องขนาดได้
เหงือกร่นจากไม้จิ้มฟันแล้ว จะกลับมาเหมือนเดิมได้ไหม?
Cleveland Clinic ระบุว่าเหงือกที่ร่นไปแล้วไม่งอกกลับเอง แต่การรักษาช่วยไม่ให้แย่ลงได้ สิ่งที่ทำได้คือเลิกพฤติกรรมที่ทำให้บาดเจ็บ ทำความสะอาดอย่างนุ่มนวล และให้ทันตแพทย์ตรวจประเมิน ทันตแพทย์จะแนะนำว่าต้องดูแลต่อเนื่องอย่างไร หรือมีทางเลือกในการรักษาแบบไหนที่เหมาะกับสภาพเหงือกของแต่ละคน