คู่มืออุปกรณ์ทำความสะอาดฟันของคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล แนะนำให้เลือกแปรงซอกฟันที่ใหญ่กว่าช่องว่างระหว่างฟันเล็กน้อย เพื่อให้ขนแปรงแนบกับผิวด้านข้างของฟันทั้งสองซี่และปาดคราบออกได้จริง ขนาดที่พอดีจะสอดเข้าไปได้โดยมีแรงเสียดทานนิดหน่อย ไม่ต้องบิดหรือดัน และไม่เจ็บ และบางคนอาจต้องใช้มากกว่าหนึ่งขนาด เพราะซอกฟันแต่ละตำแหน่งในปากกว้างไม่เท่ากัน
ทำไมแปรงซอกฟันต้องใหญ่กว่าช่องว่างเล็กน้อย?
แปรงซอกฟันทำความสะอาดได้เพราะขนแปรงถูไปกับผิวฟันด้านข้าง ถ้าเลือกขนาดเล็กกว่าช่องว่าง แกนลวดจะผ่านเข้าออกได้สบายก็จริง แต่ขนแปรงแทบไม่แตะผิวฟัน คราบที่เกาะอยู่ตรงซอกจึงยังอยู่ที่เดิม ในทางกลับกัน ถ้าใหญ่เกินไปจะต้องดันเข้าไป แกนลวดงอง่าย และอาจกดเนื้อเหงือกตรงสามเหลี่ยมระหว่างฟันจนเจ็บ ขนาดที่เหมาะจึงอยู่ตรงกลาง คือใหญ่กว่าช่องเพียงเล็กน้อยเท่านั้น
ADA ระบุว่าแปรงซอกฟันอาจทำความสะอาดได้มีประสิทธิภาพกว่าไหมขัดฟัน แต่การจะใช้ให้ได้ผลต้องเริ่มจากเลือกขนาดให้พอดีกับซอกฟันของตัวเองก่อน ไม่ใช่หยิบขนาดไหนมาใช้ก็ได้
ลองแล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าขนาดพอดี?
ให้ลองหน้ากระจกในที่มีแสงสว่าง สอดแปรงเข้าซอกฟันตรง ๆ ใกล้แนวเหงือกอย่างช้า ๆ แล้วสังเกตความรู้สึก ถ้าพอดี แปรงจะเข้าได้โดยรู้สึกฝืดเล็กน้อย ขยับเข้าออกได้ราบรื่น และไม่เจ็บ ถ้าใหญ่เกิน จะต้องออกแรงดัน ขนแปรงพับไปด้านหลัง หรือแกนลวดเริ่มโค้ง ส่วนถ้าเล็กเกิน แปรงจะเข้าออกโล่งเหมือนไม่ได้แตะอะไรเลย
ไม่ควรฝืนดันแปรงเข้าซอกที่แคบมาก ถ้าซอกฟันชิดกันจนแปรงขนาดเล็กสุดก็ยังสอดไม่เข้า ซอกนั้นอาจเหมาะกับไหมขัดฟันมากกว่า และถ้าเจ็บหรือมีเลือดออกต่อเนื่องหลายวันหลังเริ่มใช้ ควรหยุดก่อนแล้วให้ทันตแพทย์ดูทั้งขนาดแปรงและวิธีใช้
ทำไมบางคนต้องใช้แปรงซอกฟันหลายขนาด?
ช่องว่างระหว่างฟันแต่ละจุดในปากกว้างไม่เท่ากัน และคนที่เหงือกร่นหรือมีฟันห่างบางตำแหน่งจะมีบางซอกกว้างกว่าที่อื่นชัดเจน ทันตะ มหิดล ระบุว่าแปรงซอกฟันเหมาะกับช่องว่างระหว่างฟัน คนใส่เครื่องมือจัดฟัน สะพานฟัน และรากฟันเทียม ซึ่งช่องว่างรอบเครื่องมือเหล่านี้อาจกว้างแคบต่างกันในแต่ละจุด วิธีที่สะดวกคือเริ่มจากชุดรวมหลายขนาด ลองทีละซอก แล้วจดไว้ว่าซอกไหนใช้ขนาดใด
ทางที่แม่นยำกว่าคือขอให้ทันตแพทย์ช่วยเลือกขนาดตอนไปตรวจฟัน เพราะมองเห็นระดับเหงือกและความกว้างของซอกได้ละเอียดกว่าการลองเอง NHS ระบุว่าแปรงซอกฟันใช้แทนไหมขัดฟันได้ และไม่แนะนำไม้จิ้มฟันไม้ ส่วนใครกำลังชั่งใจเรื่องไหมขัดฟันพลังน้ำ มีคำตอบแยกไว้อีกหน้า ทีมเนื้อหา THAYA มองว่าอุปกรณ์ที่เหมาะคืออันที่ใช้แล้วสบาย จนทำความสะอาดซอกฟันได้ทุกวัน
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
แปรงซอกฟันหนึ่งอันใช้ซ้ำได้นานแค่ไหน?
ใช้ซ้ำได้ตราบที่ขนแปรงยังไม่บานและแกนลวดยังตรง หลังใช้ให้ล้างน้ำสะอาดแล้ววางให้แห้ง เมื่อขนแปรงเริ่มแบน หลุดร่วง หรือแกนลวดงอจนสอดเข้าซอกยาก ควรเปลี่ยนอันใหม่ เพราะแปรงที่เสียรูปปาดคราบได้ไม่ทั่วและอาจครูดเหงือก
แปรงซอกฟันควรใช้วันละกี่ครั้ง?
ADA แนะนำให้ทำความสะอาดซอกฟันด้วยไหมขัดฟันหรืออุปกรณ์ทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้ง จะใช้ตอนเช้าหรือก่อนนอนก็ได้ ขอให้ทำอย่างทั่วถึงทุกซอก และยังต้องแปรงฟันตามปกติวันละ 2 ครั้งควบคู่กันไป
แปรงซอกฟันแบบด้ามตรงกับแบบด้ามงอ ต่างกันอย่างไร?
ต่างกันที่ความสะดวกในการเข้าถึง ด้ามตรงมักใช้ง่ายกับซอกฟันหน้า ส่วนด้ามงอช่วยให้เอื้อมถึงซอกฟันกรามด้านในได้ถนัดกว่า ทั้งสองแบบใช้หลักเดียวกันเรื่องขนาด คือใหญ่กว่าช่องว่างเล็กน้อย สอดเข้าได้โดยไม่ต้องดันและไม่เจ็บเหงือก