น้ำยาบ้วนปาก ใช้ตอนไหน และใช้อย่างไรให้ถูกวิธี

ควรใช้น้ำยาบ้วนปากก่อนหรือหลังแปรงฟัน?

เหตุผลเบื้องหลังคือ NHS แนะนำให้บ้วนยาสีฟันส่วนเกินทิ้งหลังแปรงฟันโดยไม่บ้วนน้ำตามทันที เพื่อให้ฟลูออไรด์อยู่บนผิวฟันได้นานขึ้น ถ้ากลั้วน้ำยาบ้วนปากต่อทันที ฟลูออไรด์ที่เพิ่งเคลือบไว้ก็จะถูกเจือจางลง แนวทางการใช้ฟลูออไรด์ของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยก็ระบุตรงกันว่า น้ำยาบ้วนปากผสมฟลูออไรด์ควรใช้คนละเวลากับการแปรงฟัน

ในชีวิตจริง หลายคนสะดวกใช้น้ำยาบ้วนปากหลังมื้อกลางวันที่ทำงาน หรือหลังมื้อที่ไม่สะดวกแปรงฟัน ส่วนรายละเอียดว่าถ้าเผลอใช้ทันทีหลังแปรงฟันจะเป็นอย่างไร มีคำตอบแยกไว้ในหัวข้อใช้น้ำยาบ้วนปากทันทีหลังแปรงฟันได้ไหม

ควรใช้ปริมาณเท่าไหร่และกลั้วนานแค่ไหน?

ปริมาณที่เหมาะสมขึ้นกับสูตรและความเข้มข้นของแต่ละผลิตภัณฑ์ จึงควรตวงตามที่ฉลากระบุ บางผลิตภัณฑ์มีฝาตวงหรือขีดบอกปริมาณมาให้ ไม่ควรกะด้วยสายตาหรือเทเพิ่มเองเพราะคิดว่ายิ่งมากยิ่งสะอาด

เรื่องระยะเวลา ข้อมูลจากโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์แนะนำให้อมน้ำยาบ้วนปากไว้ประมาณ 1-2 นาทีเพื่อให้น้ำยาสัมผัสเนื้อเยื่อในช่องปาก และเงยหน้าขึ้นให้น้ำยาไปถึงบริเวณด้านในใกล้ลำคอ ระหว่างนั้นกลั้วให้ทั่วปาก แล้วบ้วนทิ้ง ไม่กลืน อย่างไรก็ตาม บางสูตรอาจกำหนดเวลาบนฉลากต่างออกไป ให้ยึดตามฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ใช้อยู่เป็นหลัก

ถ้ากลั้วแล้วรู้สึกแสบมากจนทนไม่ไหว ไม่จำเป็นต้องฝืน ให้บ้วนทิ้งและพิจารณาเปลี่ยนสูตร ส่วนคำถามเรื่องจำนวนวินาทีที่เหมาะสมแบบละเอียด อ่านต่อได้ในหัวข้อควรอมกลั้วน้ำยาบ้วนปากนานกี่วินาที

ใช้น้ำยาบ้วนปากแล้วต้องบ้วนน้ำตามไหม?

โดยทั่วไปไม่ต้อง โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์อธิบายว่าการบ้วนน้ำเปล่าตามหลังใช้น้ำยาบ้วนปากจะชะล้างสารสำคัญในน้ำยาออกไป และแนะนำให้งดกินอาหารหรือดื่มน้ำประมาณ 30 นาทีหลังใช้ เพื่อให้น้ำยาได้อยู่ในช่องปากนานพอ

สำหรับน้ำยาบ้วนปากผสมฟลูออไรด์ NHS และทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยแนะนำในทำนองเดียวกันว่าไม่ควรกินหรือดื่มเป็นเวลา 30 นาทีหลังใช้ การเลือกช่วงเวลาที่ไม่ได้จะกินอะไรต่อทันที เช่น หลังมื้อกลางวันเสร็จแล้ว จึงช่วยให้ทำตามคำแนะนำนี้ได้ง่ายขึ้น

ข้อยกเว้นคือกรณีที่ฉลากของผลิตภัณฑ์บอกให้บ้วนน้ำตาม หรือทันตแพทย์สั่งเป็นอย่างอื่น ให้ทำตามฉลากหรือคำสั่งนั้น เรื่องนี้มีคำอธิบายเพิ่มเติมในหัวข้อบ้วนน้ำยาบ้วนปากแล้ว ต้องบ้วนน้ำเปล่าตามไหม

ใช้วันละกี่ครั้งจึงพอดี?

จำนวนครั้งต่อวันขึ้นกับชนิดของน้ำยาบ้วนปาก จึงไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกขวด ให้ดูจากฉลากเป็นหลัก ตัวอย่างจากแนวทางของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทย น้ำยาบ้วนปากโซเดียมฟลูออไรด์ความเข้มข้น 0.05% ใช้วันละครั้ง ส่วนความเข้มข้น 0.2% ใช้สัปดาห์ละครั้ง โดยแนะนำสำหรับคนที่มีความเสี่ยงฟันผุสูงและมีอายุตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไป และควรเลือกสูตรที่ไม่มีแอลกอฮอล์

ส่วนน้ำยาบ้วนปากที่ทันตแพทย์สั่งจ่ายให้เฉพาะราย ให้ใช้ตามความถี่และระยะเวลาที่ทันตแพทย์กำหนด ไม่ควรเพิ่มหรือลดเอง หากไม่แน่ใจว่าน้ำยาที่ได้รับมาเป็นชนิดใด ควรถามทันตแพทย์หรือเภสัชกร

สำหรับเด็ก ADA MouthHealthy ระบุว่าไม่แนะนำให้เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปีใช้น้ำยาบ้วนปาก ผู้ใหญ่จึงควรเก็บขวดให้พ้นมือเด็ก และให้เด็กที่โตกว่านั้นใช้ภายใต้การดูแล

ไม่ว่าจะใช้วันละกี่ครั้ง ADA MouthHealthy ย้ำว่าน้ำยาบ้วนปากไม่ใช่สิ่งทดแทนการแปรงฟันและการทำความสะอาดซอกฟัน การใช้บ่อยขึ้นจึงไม่ได้ชดเชยการแปรงฟันที่ไม่สะอาดหรือการข้ามไหมขัดฟัน

ทำไมต้องอ่านวิธีใช้บนฉลากทุกครั้ง?

น้ำยาบ้วนปากแต่ละขวดอาจต่างกันทั้งสารสำคัญ ความเข้มข้น ปริมาณที่ใช้ เวลากลั้ว และจำนวนครั้งต่อวัน ADA MouthHealthy แบ่งน้ำยาบ้วนปากคร่าว ๆ เป็นสองกลุ่ม คือกลุ่มเพื่อการรักษาที่มีสารออกฤทธิ์ และกลุ่มเพื่อความสวยงามที่ช่วยกลบกลิ่นปากได้เพียงชั่วคราว ADA MouthHealthy จึงแนะนำให้ตรวจฉลากและทำตามข้อควรระวัง วิธีใช้ และอายุที่แนะนำของแต่ละผลิตภัณฑ์ เพราะฉลากคือสิ่งที่บอกว่าขวดในมือเราอยู่กลุ่มไหนและต้องใช้อย่างไร

สิ่งที่ควรดูบนฉลาก ได้แก่ ปริมาณต่อครั้ง เวลาที่ต้องกลั้ว จำนวนครั้งต่อวัน อายุขั้นต่ำของผู้ใช้ ส่วนผสม คำเตือน และวันหมดอายุ ถ้ามีคำว่าต้องเจือจางก่อนใช้ ก็ต้องทำตามนั้น หากใช้แล้วมีอาการระคายเคือง ปากแห้ง หรือแสบผิดปกติ ให้หยุดใช้และปรึกษาทันตแพทย์หรือเภสัชกร

ถ้าใช้น้ำยาบ้วนปาก THAYA Herbal Mix Berry ให้ใช้ตามวิธีบนฉลากของผลิตภัณฑ์ และใช้เป็นส่วนเสริมเท่านั้น ไม่ใช้แทนการแปรงฟันหรือการทำความสะอาดซอกฟัน ผลิตภัณฑ์ THAYA จำหน่ายที่ THAYA Official Store บน Shopee ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้อ่านฉลากซ้ำทุกครั้งที่เปลี่ยนขวดหรือเปลี่ยนสูตร และถ้ามีปัญหาช่องปากที่ไม่ดีขึ้น เช่น กลิ่นปากเรื้อรังหรือเหงือกมีเลือดออก ควรไปพบทันตแพทย์แทนการเพิ่มความถี่ในการใช้น้ำยา

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• ใช้น้ำยาบ้วนปากคนละช่วงเวลากับการแปรงฟัน เช่น หลังมื้อกลางวัน
• กลั้วตามเวลาบนฉลาก โดยทั่วไปราว 1-2 นาที แล้วบ้วนทิ้ง ไม่บ้วนน้ำตาม
• งดกินและดื่มประมาณ 30 นาทีหลังใช้
• น้ำยาบ้วนปากเป็นตัวเสริม ไม่ใช้แทนการแปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟัน