ส่วนใหญ่ไม่อันตราย ถ้าเป็นผู้ใหญ่และกลืนไปแค่เล็กน้อย ศูนย์พิษวิทยา National Capital Poison Center ของสหรัฐฯ ระบุว่าการกลืนน้ำยาบ้วนปากราวหนึ่งอึกไม่น่าจะทำให้เกิดพิษ แต่ถ้ากลืนในปริมาณมาก แอลกอฮอล์ ฟลูออไรด์ และสารต้านเชื้อบางชนิดอาจทำให้เกิดอาการได้ คนที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือเด็กเล็ก ทีม THAYA จึงแนะนำให้ประเมินจากสองเรื่อง คือ ใครกลืน และกลืนไปมากแค่ไหน
ส่วนผสมไหนในน้ำยาบ้วนปากที่ต้องดูเมื่อเผลอกลืนลงไป?
ตัวแรกที่ต้องดูคือแอลกอฮอล์ (ethanol หรือ alcohol บนฉลาก) ศูนย์พิษวิทยาข้างต้นระบุว่าน้ำยาบ้วนปากบางสูตรมีแอลกอฮอล์ประมาณ 5-27% ถ้ากลืนเข้าไปมาก อาจมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ง่วงซึม และในรายที่รุนแรงอาจหายใจช้าลงหรือหมดสติได้ ซึ่งอันตรายกับเด็กมากกว่าผู้ใหญ่
ตัวที่สองคือฟลูออไรด์ หากกลืนในปริมาณมากในครั้งเดียว อาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และถ้ามากจริงอาจกระทบสมดุลเกลือแร่ ไตและหัวใจ ส่วนสารต้านเชื้ออย่างคลอเฮกซิดีนในความเข้มข้นที่ใช้ทั่วไป แหล่งข้อมูลเดียวกันระบุว่าไม่น่าจะระคายทางเดินอาหาร ดังนั้นการพลิกฉลากดูว่าสูตรนั้นมีแอลกอฮอล์หรือฟลูออไรด์หรือไม่ จะช่วยให้ประเมินสถานการณ์ได้ตรงขึ้น
ถ้าเผลอกลืนไปแล้ว ควรทำอะไรทันที?
เริ่มจากบ้วนปากด้วยน้ำเปล่าเพื่อล้างน้ำยาที่ค้างในปาก ถ้าเป็นเด็ก ให้ดูว่าไม่ได้ไอหรือสำลักอยู่ จากนั้นเก็บขวดไว้ ดูชื่อผลิตภัณฑ์ ดูว่ามีแอลกอฮอล์หรือฟลูออไรด์ และกะปริมาณที่หายไปจากขวดให้ใกล้เคียงที่สุด ข้อมูลเหล่านี้คือสิ่งที่แพทย์หรือเจ้าหน้าที่ศูนย์พิษวิทยาจะถามเป็นอย่างแรก
ถ้าผู้ใหญ่กลืนไปแค่อึกเดียวและไม่มีอาการ มักแค่สังเกตตัวเองต่อได้ แต่ถ้าเป็นเด็กเล็ก ไม่รู้ว่ากลืนไปเท่าไร หรือเริ่มมีอาการอาเจียน ง่วงผิดปกติ ซึม หรือหายใจผิดปกติ ให้ติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือไปโรงพยาบาลพร้อมขวดทันที ศูนย์พิษวิทยาข้างต้นยกตัวอย่างเด็กอายุ 2 ขวบที่ดื่มน้ำยาบ้วนปากซึ่งมีแอลกอฮอล์ราว 27% ในปริมาณที่ไม่ทราบแน่ชัด เจ้าหน้าที่แนะนำให้ไปตรวจที่โรงพยาบาล เด็กอาเจียนหนึ่งครั้งและง่วงซึมเล็กน้อย ก่อนกลับบ้านได้เมื่ออาการดีขึ้น
จะป้องกันไม่ให้เผลอกลืน โดยเฉพาะในบ้านที่มีเด็ก ทำอย่างไร?
สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA) ไม่แนะนำให้เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปีใช้น้ำยาบ้วนปาก เพราะเด็กอาจเผลอกลืนน้ำยาเข้าไปในปริมาณมากจนคลื่นไส้ อาเจียน หรือมีอาการเมาจากแอลกอฮอล์ในบางสูตร ศูนย์พิษวิทยาข้างต้นจึงแนะนำให้เก็บน้ำยาบ้วนปากไว้ในที่สูงและพ้นสายตาเด็ก ในทางปฏิบัติคือเก็บในตู้ที่เด็กเปิดเองไม่ได้ ปิดฝาให้แน่นทุกครั้ง และไม่เทใส่แก้ววางทิ้งไว้ในที่ที่เด็กหยิบได้
สำหรับผู้ใหญ่ วิธีลดโอกาสเผลอกลืนคืออย่าเทน้ำยามากเกินกว่าที่ปากรับไหว ใช้ปริมาณตามฝาตวงหรือที่ฉลากกำหนด กลั้วเบา ๆ แล้วบ้วนทิ้งให้หมด ส่วนเรื่องควรกลั้วนานเท่าไรและต้องบ้วนน้ำตามหรือไม่ THAYA แยกอธิบายไว้ในบทความที่เกี่ยวข้องด้านล่าง
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
กลืนน้ำยาบ้วนปากเข้าไปแล้วทำให้เมาได้ไหม?
ได้ ถ้าเป็นสูตรที่มีแอลกอฮอล์และกลืนเข้าไปในปริมาณมาก ศูนย์พิษวิทยาของสหรัฐฯ ระบุว่าน้ำยาบ้วนปากบางสูตรมีแอลกอฮอล์ราว 5-27% และทำให้เกิดอาการแบบเมาสุราได้ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ง่วงซึม ถ้ากลืนไปมากหรือมีอาการ ควรรีบไปพบแพทย์
ถ้าเป็นสูตรไม่มีแอลกอฮอล์ เผลอกลืนแล้วปลอดภัยกว่าหรือเปล่า?
ตัดความเสี่ยงจากแอลกอฮอล์ออกไปได้ แต่บางสูตรยังมีฟลูออไรด์หรือสารต้านเชื้ออื่น ซึ่งถ้ากลืนในปริมาณมากก็อาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียได้ น้ำยาบ้วนปากทุกชนิดจึงไม่ได้ทำมาให้กลืน ถ้ากลืนไปมากหรือเป็นเด็กเล็ก ควรปรึกษาแพทย์เหมือนกัน
ลูกเล็กเผลอดื่มน้ำยาบ้วนปาก ต้องพาไปโรงพยาบาลไหม?
ถ้าไม่แน่ใจว่าดื่มไปเท่าไร หรือเป็นสูตรที่มีแอลกอฮอล์ ควรโทรปรึกษาศูนย์พิษวิทยาหรือพาไปโรงพยาบาลพร้อมขวด เพราะเด็กตัวเล็กและได้รับผลกระทบง่ายกว่าผู้ใหญ่ ระหว่างทางให้สังเกตอาการอาเจียน ง่วงซึม หรือหายใจผิดปกติ และอย่ารอให้มีอาการก่อน