วิธีแปรงฟันที่ถูกต้อง ทีละขั้นตอนตามหลักทันตแพทย์

ควรแปรงฟันวันละกี่ครั้งและนานแค่ไหน?

NHS ของสหราชอาณาจักรย้ำว่าหนึ่งในสองครั้งนั้นควรเป็นช่วงสุดท้ายก่อนเข้านอน ส่วนกรมอนามัยสรุปเป็นกฎง่าย ๆ ว่า 2-2-2 คือแปรงวันละ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 นาที และงดกินดื่มหลังแปรง 2 ชั่วโมง

สองนาทีอาจฟังดูไม่นาน แต่เวลาจับจริงหลายคนแปรงเสร็จเร็วกว่านั้นมาก ลองใช้นาฬิกาจับเวลาในโทรศัพท์ หรือเปิดเพลงสั้น ๆ ระหว่างแปรงสักสองสามวัน จะช่วยให้รู้ว่าความยาวที่พอดีเป็นอย่างไร

ควรวางแปรงทำมุมเท่าไหร่กับขอบเหงือก?

ตามเอกสารของคณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล ให้วางขนแปรงเข้าหาฟัน โดยให้ปลายขนแปรงอยู่บริเวณขอบเหงือกและเอียงประมาณ 45 องศา จากนั้นขยับแปรงไปมาสั้น ๆ ระยะไม่เกินครึ่งซี่ฟัน แล้วปัดขนแปรงออกจากเหงือก ฟันบนปัดลง ฟันล่างปัดขึ้น ทำประมาณ 10 ครั้งในแต่ละตำแหน่ง วิธีนี้คนไทยมักเรียกว่าการแปรงแบบขยับ-ปัด

การวางปลายขนแปรงที่ขอบเหงือกช่วยให้ขนแปรงเข้าถึงรอยต่อระหว่างฟันกับเหงือก ถ้าแปรงแค่กลางซี่ฟันก็อาจพลาดบริเวณนี้ไป ส่วนการขยับสั้น ๆ แทนการถูยาว ๆ ช่วยให้ขนแปรงทำงานตรงจุดโดยไม่ต้องออกแรงมาก

ถ้าอยากเห็นขั้นตอนขยับ-ปัดแบบละเอียดขึ้น รวมถึงวิธีจับแปรงสำหรับมือใหม่ สามารถอ่านต่อได้ในหน้าถามตอบเรื่องการแปรงฟันแบบ Modified Bass ของ THAYA

ควรแปรงฟันตามลำดับอย่างไรจึงไม่พลาดจุด?

เคล็ดลับคือเริ่มจากจุดเดิมทุกครั้งและไล่ไปตามลำดับที่ตายตัว เช่น เริ่มที่ฟันกรามบนด้านขวา ไล่ด้านนอกไปจนถึงฟันกรามบนด้านซ้าย แล้วย้อนกลับทางด้านใน จากนั้นทำแบบเดียวกันกับฟันล่าง เมื่อทำซ้ำทุกวัน มือจะจำเส้นทางได้เองและลดโอกาสข้ามบางซี่

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล แบ่งเป็นขั้นตอนไว้ชัดเจน ด้านนอกใช้วิธีขยับ-ปัด ด้านในใช้วิธีเดียวกับด้านนอก ด้านบดเคี้ยวให้วางขนแปรงบนผิวฟันแล้วถูไปมาในแนวหน้าหลังทั้งฟันบนและฟันล่าง ส่วนด้านหลังของฟันหน้า ให้วางแปรงในแนวตั้งแล้วใช้ขนแปรงช่วงปลายปัดไปทางปลายฟันทีละซี่

จุดที่คนมักพลาดคือด้านในของฟันกรามล่าง ด้านหลังของฟันหน้าล่าง และฟันซี่ในสุด ลองส่องกระจกหลังแปรงสักครั้ง หรือใช้ปลายลิ้นแตะดูว่าผิวฟันส่วนไหนยังรู้สึกไม่เรียบ จะช่วยให้รู้ว่าควรใช้เวลากับตรงไหนเพิ่ม

ต้องแปรงลิ้นและเพดานปากด้วยไหม?

ควรทำความสะอาดลิ้นด้วย คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล แนะนำให้แปรงลิ้นเพื่อขจัดคราบจุลินทรีย์และช่วยลดกลิ่นปาก โดยปัดจากโคนลิ้นมาทางปลายลิ้นประมาณ 10 ครั้ง ไม่ต้องกดแรง ถ้าแปรงลิ้นแล้วรู้สึกอยากขย้อน มีหน้าถามตอบเรื่องนี้แยกไว้ให้อ่านต่อ

สำหรับเพดานปาก เอกสารที่อ้างอิงในบทความนี้ไม่ได้ระบุขั้นตอนไว้ ถ้าอยากทำความสะอาดก็ใช้แปรงขนนุ่มปัดเบา ๆ โดยไม่ต้องออกแรงขัด ถ้าสนใจอุปกรณ์ขูดลิ้นหรืออยากรู้ว่าแปรงลิ้นต่างกับขูดลิ้นอย่างไร มีคู่มือทำความสะอาดลิ้นแยกไว้โดยเฉพาะ

ข้อผิดพลาดในการแปรงฟันที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง?

ข้อผิดพลาดแรกคือแปรงแรงเกินไป คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ อธิบายว่าการใช้แปรงขนแข็งร่วมกับการถูแนวนอนแรง ๆ ทำให้คอฟันสึกได้ ความสะอาดไม่ได้มาจากแรงกด แต่มาจากการวางขนแปรงให้ถูกตำแหน่งและขยับอย่างสม่ำเสมอ ถ้าสงสัยว่าตัวเองแปรงแรงไปหรือไม่ มีบทความเรื่องแปรงฟันแรงเกินไปที่อธิบายสัญญาณให้สังเกต

ข้อผิดพลาดที่สองคือแปรงฟันทันทีหลังดื่มเครื่องดื่มรสเปรี้ยว จุฬาฯ ระบุว่าการแปรงฟันทันทีหลังดื่มเครื่องดื่มที่เป็นกรดเร่งให้ฟันสึกเร็วขึ้น จึงควรเว้นระยะสักพักก่อนแปรง ข้อผิดพลาดที่สามคือกลั้วน้ำเยอะหลังแปรง NHS อธิบายว่าการบ้วนน้ำตามทันทีจะเจือจางฟลูออไรด์ที่ค้างอยู่บนผิวฟัน

นอกจากนี้ยังมีเรื่องเล็ก ๆ ที่มักถูกมองข้าม เช่น ใช้แปรงจนขนบานแล้วไม่เปลี่ยน ทั้งที่คณะทันตแพทยศาสตร์ มหิดล แนะนำให้เปลี่ยนแปรงทุก 3 เดือน หรือแปรงเร็ว ๆ ไม่ถึงสองนาทีเพราะรีบ การแก้ข้อผิดพลาดเหล่านี้ไม่ต้องลงทุนเพิ่ม แค่ปรับนิสัยทีละอย่าง

แปรงฟันเสร็จแล้วควรทำอะไรต่อ?

หลังแปรงให้บ้วนฟองยาสีฟันส่วนเกินทิ้ง โดยไม่ต้องกลั้วน้ำตามทันที ตามคำแนะนำของ NHS เพื่อให้ฟลูออไรด์อยู่บนผิวฟันนานขึ้น เหตุผลเบื้องหลังเรื่องนี้มีอธิบายไว้ละเอียดในบทความเรื่องบ้วนแต่ไม่ต้องกลั้วน้ำหลังแปรงฟัน ถ้าใช้น้ำยาบ้วนปากผสมฟลูออไรด์ NHS แนะนำให้ใช้คนละเวลากับการแปรงฟัน เช่น หลังมื้อกลางวัน

ขั้นต่อไปคือทำความสะอาดซอกฟัน กรมอนามัยแนะนำให้ใช้ไหมขัดฟันทุกวันก่อนนอน เพราะซอกระหว่างซี่ฟันเป็นจุดที่ขนแปรงเข้าถึงได้ยาก วิธีใช้ไหมขัดฟันให้ถูกมีคู่มือแยกไว้ จากนั้นล้างแปรงให้สะอาด เคาะน้ำออก แล้ววางตั้งไว้ให้แห้ง

ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์ THAYA แปรงสีฟัน THAYA Extra Soft มาเป็นแพ็ก 6 ชิ้น ช่วยให้มีแปรงใหม่สำรองไว้เปลี่ยนตามรอบ ส่วนยาสีฟัน THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry เป็นยาสีฟันสมุนไพรที่บนบรรจุภัณฑ์ระบุฟลูออไรด์ 1500 ppm ทั้งสองอย่างควรใช้ตามที่ระบุบนฉลาก และหากมีเลือดออกตามไรฟันหรือเสียวฟันต่อเนื่อง ควรไปพบทันตแพทย์

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• แปรงอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 นาที และหนึ่งครั้งควรเป็นก่อนนอน
• วางขนแปรงที่ขอบเหงือกเอียง 45 องศา ขยับสั้น ๆ แล้วปัดออก ตำแหน่งละประมาณ 10 ครั้ง
• ไม่ต้องกดแรง และเว้นระยะหลังดื่มเครื่องดื่มรสเปรี้ยวก่อนแปรง
• แปรงเสร็จให้บ้วนฟองทิ้ง ไม่กลั้วน้ำมาก แล้วใช้ไหมขัดฟันก่อนนอน