เพราะการแปรงฟันจัดการได้เฉพาะคราบที่อยู่บนผิวฟัน และจัดการได้ไม่หมดทุกจุด สาเหตุที่พบบ่อยมีสองกลุ่ม กลุ่มแรกคือคราบภายนอกจากเครื่องดื่มและบุหรี่ ซึ่งเกาะใหม่ได้ทุกครั้งที่ดื่มหรือสูบ กลุ่มที่สองคือสีจากภายในตัวฟัน ซึ่งไม่ได้อยู่ที่ผิวฟันจึงแปรงไม่ออก อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือซอกฟันและแนวเหงือก ซึ่งแปรงสีฟันเข้าไม่ถึง แม้จะแปรงครบวันละ 2 ครั้งก็ตาม
แปรงฟันทุกวันแล้ว ทำไมคราบยังกลับมาได้?
ADA MouthHealthy อธิบายว่ากาแฟ ชา และไวน์แดงมีสารให้สีที่เกาะเคลือบฟันได้ ส่วนทาร์และนิโคตินจากบุหรี่ก็ทำให้เกิดคราบบนผิวฟัน ถ้าดื่มกาแฟหรือชาหลายแก้วต่อวัน ฟันจะเจอสารให้สีซ้ำหลายรอบ การแปรงเช้าและก่อนนอนจึงอาจตามไม่ทันคราบที่ค่อย ๆ สะสม โดยเฉพาะเมื่อดื่มแบบจิบไปเรื่อย ๆ ทั้งวัน
อีกเหตุผลคือจุดที่แปรงไม่ถึง กรมอนามัยระบุว่าการแปรงฟันอย่างเดียวกำจัดคราบจุลินทรีย์ที่ซอกฟันและร่องเหงือกไม่ได้ และแนะนำให้ใช้ไหมขัดฟันอย่างน้อยวันละครั้งหลังแปรงฟัน บริเวณที่ทำความสะอาดไม่ทั่วถึงจึงมีโอกาสสะสมคราบมากกว่าด้านหน้าฟันที่แปรงง่าย ถ้าสังเกตว่าเหลืองเป็นแนวตามคอฟันหรือซอกฟัน ให้ลองทบทวนวิธีแปรงและการทำความสะอาดซอกฟันก่อน
ถ้าไม่ใช่คราบ ฟันเหลืองเพราะอะไรได้อีก?
ADA แบ่งสีฟันที่เปลี่ยนไปจากภายในออกเป็นหลายสาเหตุ ได้แก่ พันธุกรรม ฟลูออโรซิส อายุที่มากขึ้น ยาเตตราไซคลีน ฟันผุ และโพรงประสาทฟันตาย ADA MouthHealthy ยังอธิบายว่าเมื่ออายุมากขึ้น เคลือบฟันจะบางลงจนเห็นสีเหลืองของเนื้อฟันด้านในชัดขึ้น สีกลุ่มนี้ไม่ได้อยู่บนผิวฟัน การแปรงให้นานขึ้นหรือแรงขึ้นจึงไม่ช่วย ใครที่สงสัยว่าฟันเหลืองมาตั้งแต่เด็ก อ่านต่อได้ในหัวข้อฟันเหลืองตั้งแต่เกิดซึ่ง THAYA แยกอธิบายไว้
จุดที่ควรระวังคือฟันที่เหลืองหรือคล้ำลงเพียงซี่เดียว เพราะฟันผุและโพรงประสาทฟันตายก็อยู่ในรายการสาเหตุของ ADA เช่นกัน กรณีนี้ไม่ใช่เรื่องความสวยงามอย่างเดียว ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ ไม่ควรพยายามขัดเองหรือรอดูไปเรื่อย ๆ
ควรปรับการดูแลอย่างไรเมื่อแปรงฟันแล้วฟันยังเหลือง?
เริ่มจากสิ่งที่ทำได้ทันที คือแปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ให้ทั่วทุกด้าน ใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันวันละครั้ง และบ้วนน้ำเปล่าหลังดื่มกาแฟหรือชา ไม่จำเป็นต้องแปรงแรงขึ้น เพราะความทั่วถึงสำคัญกว่าแรงกด ADA MouthHealthy ระบุว่ายาสีฟันสูตรฟันขาวขจัดได้เฉพาะคราบที่ผิวฟัน ไม่ได้เปลี่ยนสีฟันแบบการฟอกสีฟัน จึงไม่ควรคาดหวังให้ยาสีฟันแก้สีจากภายใน
ถ้าปรับการดูแลแล้วสีฟันยังไม่ดีขึ้น หรือมีคราบแข็งเกาะแน่นตามคอฟัน ให้นัดทันตแพทย์ตรวจและทำความสะอาดฟัน ทันตแพทย์บอกได้ว่าเป็นคราบภายนอก หินปูน หรือสีจากภายใน และแนะนำทางเลือกที่เหมาะกับสาเหตุนั้น ซึ่งปลอดภัยกว่าการลองสูตรทำฟันขาวเองตามโซเชียล
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ยาสีฟันสูตรฟันขาวช่วยแก้ฟันเหลืองได้ไหม?
ช่วยได้เฉพาะคราบที่ผิวฟัน ADA MouthHealthy ระบุว่ายาสีฟันสูตรฟันขาวไม่ได้เปลี่ยนสีฟันแบบการฟอกสีฟัน ส่วน ADA ระบุว่าได้ผลน้อยกับสีจากภายใน ถ้าฟันเหลืองเพราะอายุหรือพันธุกรรม ยาสีฟันจึงช่วยได้จำกัด ควรปรึกษาทันตแพทย์ถ้าต้องการให้สีฟันเปลี่ยนจริง
แปรงฟันแรงขึ้นหรือนานขึ้น จะทำให้ฟันขาวขึ้นไหม?
ไม่ช่วยเมื่อสาเหตุเป็นสีจากภายใน เพราะสีนั้นไม่ได้อยู่ที่ผิวฟัน ส่วนคราบภายนอก การแปรงให้ทั่วถึงด้วยแปรงขนนุ่มสำคัญกว่าการออกแรงกด ควรแปรงวันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน และให้ทันตแพทย์ขัดคราบที่เกาะแน่นออกให้
ฟันเหลืองหรือคล้ำแค่ซี่เดียว ควรทำอย่างไร?
ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ เพราะ ADA จัดฟันผุและโพรงประสาทฟันตายไว้ในกลุ่มสาเหตุที่ทำให้สีฟันเปลี่ยนจากภายใน สีที่ต่างไปเพียงซี่เดียวจึงอาจเกี่ยวกับสุขภาพฟันซี่นั้น ไม่ใช่แค่คราบจากเครื่องดื่ม ไม่ควรขัดเองหรือใช้ผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟันก่อนได้รับการตรวจ