ได้บางส่วน ADA MouthHealthy อธิบายว่าน้ำมันดินและนิโคตินในยาสูบทำให้เกิดคราบบนผิวฟัน คราบลักษณะนี้ลดลงได้บ้างจากการแปรงฟันอย่างสม่ำเสมอ และยาสีฟันสูตรขจัดคราบช่วยได้เฉพาะคราบผิวฟัน แต่ไม่ได้เปลี่ยนสีของเนื้อฟันแบบการฟอกสี แต่คราบบางส่วนอาจติดอยู่กับหินปูน ซึ่ง NIDCR ระบุว่าต้องให้ทันตบุคลากรเป็นผู้ขจัดออกเท่านั้น การแปรงที่บ้านจึงมีขีดจำกัด
คราบบุหรี่แบบไหนแปรงออกได้ แบบไหนแปรงไม่ออก?
ลองแยกคราบออกเป็นสามแบบ แบบแรกคือคราบที่เพิ่งเกาะบนผิวเคลือบฟัน แบบนี้การแปรงฟันวันละ 2 ครั้งช่วยไม่ให้สะสมหนาขึ้น และ ADA MouthHealthy ระบุว่ายาสีฟันสูตรขจัดคราบช่วยลดคราบผิวฟันได้ แบบที่สองคือคราบที่ติดอยู่กับหินปูน ซึ่งเป็นผิวแข็งที่เกาะแน่นกับฟัน NIDCR อธิบายว่าคราบพลัคที่แข็งตัวเป็นหินปูนแล้วต้องให้ทันตบุคลากรขจัดออก แปรงอย่างไรก็ไม่หลุด
แบบที่สามคือฟันที่เหลืองจากสีของเนื้อฟันเอง เช่น ฟันที่ดูเหลืองขึ้นตามอายุ ADA MouthHealthy ระบุว่าเมื่ออายุมากขึ้น เคลือบฟันจะบางลงจนเห็นเนื้อฟันชั้นในที่มีสีเหลือง กรณีนี้ไม่ใช่คราบ จึงแปรงออกไม่ได้ ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นแบบไหน ทันตแพทย์ช่วยแยกให้ได้ตอนตรวจฟัน
ขัดฟันแรง ๆ หรือใช้แปรงขนแข็งช่วยให้คราบออกเร็วขึ้นไหม?
ไม่ควรทำ เพราะอาจทำให้แย่ลง คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ อธิบายว่าการใช้แปรงขนแข็งและการถูแรงในแนวนอนเป็นประจำทำให้ฟันสึก โดยเฉพาะคอฟันที่บางอยู่แล้ว และเมื่อฟันสึกมากขึ้นก็อาจทำให้เสียวฟันได้ การขัดแรงจึงไม่ได้ทำให้คราบหายเร็วอย่างที่หวัง แต่เสี่ยงทำให้ฟันเสียหายแทน
วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือใช้แปรงขนนุ่ม แปรงเบา ๆ เป็นวงสั้น ๆ ให้ทั่วทุกด้าน รวมถึงบริเวณขอบเหงือกและด้านในของฟัน ไม่ควรใช้ผงขัดหรือสูตรทำฟันขาวที่แชร์กันในโซเชียลมาถูฟันทุกวัน เรื่องวิธีทำฟันขาวแบบทำเองมีรายละเอียดในบทความเรื่องเบกกิ้งโซดา มะนาว และถ่าน
ถ้าแปรงแล้วคราบไม่ออก ควรทำอย่างไรต่อ?
ให้นัดทันตแพทย์เพื่อตรวจฟันและขูดหินปูน ซึ่งจะเอาคราบที่ติดกับหินปูนออก และได้ตรวจเหงือกไปพร้อมกัน เพราะบุหรี่ไม่ได้มีผลแค่สีฟัน คนที่สูบบุหรี่มีความเสี่ยงโรคเหงือกสูงขึ้นด้วย NIDCR ระบุว่าการสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่สุดของโรคเหงือก ถ้าหลังขูดหินปูนแล้วยังอยากให้ฟันขาวขึ้น ทันตแพทย์จะประเมินได้ว่าการฟอกสีฟันเหมาะกับฟันของเราหรือไม่ ADA MouthHealthy ระบุว่าการฟอกสีไม่ได้ผลกับครอบฟันหรือวัสดุอุดฟัน
สิ่งที่ช่วยได้ในระยะยาวคือการลดหรือเลิกบุหรี่ เพราะตราบใดที่ยังสูบ คราบใหม่ก็จะกลับมาเรื่อย ๆ หลังทำความสะอาด ทีมเนื้อหา THAYA สรุปผลของบุหรี่ต่อฟัน เหงือก และกลิ่นปากไว้ในบทความหลักเรื่องบุหรี่กับสุขภาพช่องปาก ส่วนเรื่องบุหรี่ไฟฟ้า อ่านต่อได้ที่หัวข้อบุหรี่ไฟฟ้ากับเหงือกและกลิ่นปาก
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ยาสีฟันสูตรขจัดคราบทำให้ฟันคนสูบบุหรี่กลับมาขาวได้ไหม?
ช่วยได้เฉพาะคราบที่เกาะผิวฟัน ADA MouthHealthy ระบุว่ายาสีฟันกลุ่มนี้ไม่ได้เปลี่ยนสีเนื้อฟันแบบสารฟอกสี ส่วนคราบที่ติดอยู่กับหินปูนต้องให้ทันตบุคลากรขจัดออก ถ้าใช้สม่ำเสมอแล้วยังเห็นคราบเข้มตามคอฟัน ควรไปขูดหินปูนกับทันตแพทย์ก่อนพิจารณาวิธีอื่น
ขูดหินปูนแล้ว คราบบุหรี่จะกลับมาอีกไหม?
กลับมาได้ถ้ายังสูบอยู่ เพราะน้ำมันดินและนิโคตินยังทำให้เกิดคราบใหม่บนผิวฟันได้เรื่อย ๆ การแปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน และไปตรวจฟันตามรอบที่ทันตแพทย์นัด จะช่วยไม่ให้คราบสะสมเร็ว แต่วิธีที่ช่วยได้จริงในระยะยาวคือการลดหรือเลิกบุหรี่
ใช้ไม้จิ้มฟันหรือของแข็งแคะคราบดำตามซอกฟันเองได้ไหม?
ไม่ควรทำ คราบดำตามซอกและคอฟันอาจติดอยู่กับหินปูน ซึ่งต้องให้ทันตบุคลากรขจัดออกด้วยเครื่องมือเฉพาะ การแคะเองเสี่ยงทำให้เหงือกเป็นแผลและเลือดออก ให้ใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันทำความสะอาดตามปกติ แล้วนัดทันตแพทย์เพื่อขูดหินปูนและตรวจเหงือก