เพราะแต่ละคนมีปัจจัยที่ทำให้คราบพลัคค้างอยู่บนฟันไม่เท่ากัน Cleveland Clinic ระบุปัจจัยเสี่ยงของหินปูนไว้ ได้แก่ แปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟันน้อยกว่าที่ควร กินอาหารและเครื่องดื่มหวานบ่อย สูบบุหรี่หรือใช้ยาสูบ ใส่เครื่องมือจัดฟัน และมีภาวะปากแห้ง นอกจากนี้ ADA ระบุว่าน้ำยาบ้วนปากคลอเฮกซิดีนอาจทำให้หินปูนเกาะมากขึ้น คนที่มีหลายปัจจัยพร้อมกันจึงอาจเห็นหินปูนกลับมาเร็วหลังขูดออก แม้จะรู้สึกว่าแปรงฟันทุกวันแล้ว
ปัจจัยอะไรทำให้หินปูนเกิดง่ายขึ้น?
Cleveland Clinic อธิบายว่าหินปูนคือคราบพลัคที่แข็งตัว ซึ่งเกาะได้ทั้งเหนือและใต้ขอบเหงือก อะไรก็ตามที่ทำให้คราบพลัคอยู่บนฟันนานขึ้นจึงเพิ่มโอกาสเกิดหินปูน Cleveland Clinic ระบุปัจจัยเสี่ยงไว้ห้าข้อ คือการแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟันไม่บ่อยพอ การกินหวานบ่อย การสูบบุหรี่หรือใช้ยาสูบ การใส่เครื่องมือจัดฟัน และภาวะปากแห้ง
เครื่องมือจัดฟันมีลวดและแบร็กเก็ตที่เป็นซอกให้คราบพลัคเกาะ และทำความสะอาดได้ยากกว่าฟันปกติ ส่วนคนที่รู้สึกปากแห้งบ่อย ไม่ว่าจะจากสาเหตุใด ควรแจ้งทันตแพทย์ เพราะ Cleveland Clinic จัดภาวะปากแห้งเป็นปัจจัยเสี่ยงของหินปูน และเป็นข้อมูลสำคัญในการวางแผนดูแลฟัน
ทำไมบางคนแปรงฟันทุกวันแต่หินปูนยังขึ้นเร็ว?
คำตอบที่พบบ่อยคือจุดที่แปรงไม่ถึง กรมอนามัยระบุว่าการแปรงฟันอย่างเดียวกำจัดคราบพลัคที่ซอกฟันและร่องเหงือกไม่ได้ และแนะนำให้ใช้ไหมขัดฟันอย่างน้อยวันละครั้งหลังแปรงฟัน คนที่แปรงครบวันละ 2 ครั้งแต่ไม่เคยทำความสะอาดซอกฟัน จึงยังมีคราบพลัคสะสมในตำแหน่งเดิมทุกวัน และอาจพบหินปูนตรงจุดเหล่านั้นซ้ำ ๆ
อีกกรณีคือการใช้น้ำยาบ้วนปากคลอเฮกซิดีน ADA ระบุว่าน้ำยาชนิดนี้ช่วยควบคุมคราบพลัคและเหงือกอักเสบ แต่ทำให้ฟันมีคราบ เปลี่ยนการรับรส และทำให้หินปูนเกาะมากขึ้นได้ ถ้ากำลังใช้ตามที่ทันตแพทย์สั่ง ไม่ควรหยุดเอง ให้แจ้งทันตแพทย์ถ้าสังเกตเห็นหินปูนหรือคราบเพิ่มขึ้น ส่วนน้ำยาบ้วนปากทั่วไป THAYA แนะนำให้ใช้ตามฉลาก และไม่ใช้แทนการแปรงฟันหรือทำความสะอาดซอกฟัน
ถ้าหินปูนขึ้นเร็ว ควรปรับการดูแลอย่างไร?
ให้เริ่มจากปัจจัยที่ตรงกับตัวเอง ถ้ายังไม่ได้ทำความสะอาดซอกฟัน ให้เพิ่มไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันวันละครั้ง ถ้ากินหวานหรือดื่มเครื่องดื่มหวานบ่อย ให้ลดความถี่ลง ถ้าสูบบุหรี่ การเลิกสูบเป็นหนึ่งในคำแนะนำของ Cleveland Clinic สำหรับป้องกันหินปูน คนที่จัดฟันควรถามทันตแพทย์เรื่องอุปกรณ์ทำความสะอาดที่เหมาะกับเครื่องมือของตัวเอง
หินปูนที่เกาะแล้วต้องให้ทันตแพทย์ขูดออก จึงไม่ควรพยายามขูดเอง ซึ่ง THAYA อธิบายเหตุผลไว้ในอีกหน้าหนึ่ง คนที่หินปูนขึ้นเร็วสามารถถามทันตแพทย์ได้ว่าควรนัดทำความสะอาดฟันถี่แค่ไหน และให้ทันตแพทย์ช่วยดูว่าคราบสะสมที่จุดไหนบ่อย เพื่อปรับวิธีแปรงให้ตรงจุด
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
หินปูนขึ้นเร็วเป็นเพราะพันธุกรรมไหม?
แหล่งข้อมูลที่ THAYA อ้างอิงในหน้านี้ไม่ได้ระบุพันธุกรรมเป็นปัจจัยเสี่ยงของหินปูน ปัจจัยที่ Cleveland Clinic ระบุไว้ชัดคือการทำความสะอาดไม่บ่อยพอ การกินหวาน บุหรี่ การจัดฟัน และปากแห้ง ควรปรับปัจจัยที่แก้ได้ก่อน และให้ทันตแพทย์ช่วยประเมินว่าคราบสะสมเพราะอะไร
คนจัดฟันมีหินปูนง่ายกว่าคนทั่วไปไหม?
Cleveland Clinic จัดการใส่เครื่องมือจัดฟันไว้ในปัจจัยเสี่ยงของหินปูน เพราะลวดและแบร็กเก็ตทำให้ทำความสะอาดยากขึ้นและมีซอกให้คราบพลัคเกาะ คนที่จัดฟันจึงควรแปรงให้ทั่วรอบเครื่องมือ ทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน และถามทันตแพทย์เรื่องแปรงหรืออุปกรณ์ที่เหมาะกับเครื่องมือของตัวเอง
น้ำยาบ้วนปากช่วยลดหินปูนได้ไหม?
Cleveland Clinic แนะนำน้ำยาบ้วนปากชนิดไม่มีแอลกอฮอล์ที่ต้านเชื้อแบคทีเรียเป็นส่วนหนึ่งของการป้องกันหินปูน แต่ ADA ระบุว่าคลอเฮกซิดีนอาจทำให้หินปูนเกาะมากขึ้น น้ำยาบ้วนปากจึงเป็นตัวเสริม ไม่ได้แทนการแปรงฟันและการทำความสะอาดซอกฟัน และไม่ได้ทำให้หินปูนที่เกาะแล้วหลุดออก