ได้ แต่มักจำกัดอยู่ที่น้ำยาบ้วนปากที่มีสารออกฤทธิ์บางชนิด ตัวที่มีหลักฐานชัดคือคลอเฮกซิดีน ซึ่งมักใช้ตามคำแนะนำของทันตแพทย์เพื่อควบคุมคราบจุลินทรีย์ และ ADA ระบุว่า CPC ก็อาจทำให้เกิดคราบสีน้ำตาลได้ คราบจากคลอเฮกซิดีนเป็นคราบภายนอกบนผิวฟัน ไม่ได้เปลี่ยนสีเนื้อฟันจริง ถ้าน้ำยาที่ใช้ไม่มีสารเหล่านี้แต่ฟันดูเหลืองขึ้น ควรมองหาสาเหตุอื่นก่อนจะโทษน้ำยาบ้วนปาก
น้ำยาบ้วนปากชนิดไหนที่ทำให้ฟันมีคราบ?
ADA ระบุว่าคลอเฮกซิดีนทำให้ฟันมีคราบ เปลี่ยนการรับรส และทำให้หินปูนเกาะง่ายขึ้น งานทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ที่รวบรวมการทดลองแบบสุ่ม 51 งาน ผู้เข้าร่วม 5,345 คน ก็พบว่าคลอเฮกซิดีนลดคราบจุลินทรีย์ได้มาก แต่ทำให้เกิดคราบภายนอกบนผิวฟันที่ต้องให้ทันตแพทย์ทำความสะอาดออก รวมถึงการรับรสที่เปลี่ยนไปชั่วคราว
ประเด็นสำคัญคือคราบนี้เป็นผลข้างเคียงที่แลกมากับฤทธิ์ในการควบคุมคราบจุลินทรีย์ น้ำยากลุ่มนี้จึงควรใช้ตามระยะเวลาที่ทันตแพทย์แนะนำ ไม่ควรซื้อมาใช้เองต่อเนื่องไปเรื่อย ๆ นอกจากคลอเฮกซิดีนแล้ว ADA ยังระบุว่าเซทิลไพริดิเนียมคลอไรด์ (CPC) ซึ่งพบในน้ำยาบ้วนปากบางสูตร ก็อาจทำให้ฟัน ลิ้น หรือวัสดุอุดฟันมีคราบสีน้ำตาลได้ ก่อนซื้อจึงควรพลิกฉลากดูว่ามีคลอเฮกซิดีน (chlorhexidine) หรือ cetylpyridinium chloride อยู่ในส่วนผสมหรือไม่ และใช้ตามวิธีที่ฉลากกำหนด
ถ้าไม่ใช่น้ำยาบ้วนปาก ฟันเหลืองหรือมีคราบเกิดจากอะไรได้บ้าง?
ADA MouthHealthy อธิบายว่ากาแฟ ชา และไวน์แดงมีสารให้สีที่เกาะเคลือบฟันได้ ทาร์และนิโคตินจากบุหรี่ก็ทำให้เกิดคราบบนผิวฟัน และเมื่ออายุมากขึ้น เคลือบฟันจะบางลงจนเห็นสีเหลืองของเนื้อฟันด้านในชัดขึ้น สาเหตุกลุ่มนี้มาจากพฤติกรรมและอายุ ไม่ได้เกี่ยวกับน้ำยาบ้วนปาก
วิธีแยกเบื้องต้นคือย้อนดูว่าเริ่มใช้น้ำยาตัวใหม่ช่วงไหน คราบเกิดหลังจากนั้นหรือไม่ และฉลากระบุคลอเฮกซิดีนหรือเปล่า แต่การบอกให้แน่ว่าคราบมาจากอะไร ทันตแพทย์ประเมินได้ตรงกว่าการเดาเอง
ถ้าฟันมีคราบจากน้ำยาบ้วนปากแล้ว ควรทำอย่างไร?
ถ้ากำลังใช้คลอเฮกซิดีนตามที่ทันตแพทย์สั่ง อย่าหยุดเองกลางคัน ให้แจ้งทันตแพทย์ว่าเริ่มมีคราบ เพราะทันตแพทย์อาจปรับระยะเวลาใช้ หรือนัดขัดทำความสะอาดฟันหลังจบคอร์ส ตามข้อมูลของ Cochrane คราบชนิดนี้มักต้องอาศัยการทำความสะอาดโดยทันตแพทย์
ระหว่างนี้แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ และทำความสะอาดซอกฟันตามปกติ ADA MouthHealthy ระบุว่ายาสีฟันสูตรฟอกขาวช่วยขจัดได้เฉพาะคราบที่ผิวฟัน ไม่ได้เปลี่ยนสีฟันแบบการฟอกสีฟัน จึงไม่ควรขัดฟันแรง ๆ หรือใช้ผงขัดเองเพื่อลบคราบ ส่วนเรื่องการเลือกน้ำยาบ้วนปากให้เหมาะกับการใช้ประจำ ดูบทความที่เกี่ยวข้องด้านล่าง
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
คราบจากน้ำยาบ้วนปากคลอเฮกซิดีนหายเองไหม?
มักไม่หายเองทั้งหมด เพราะเป็นคราบที่เกาะบนผิวฟันแน่น งานทบทวนของ Cochrane ระบุว่าคราบชนิดนี้ต้องให้ทันตแพทย์ทำความสะอาดออก ข่าวดีคือเป็นคราบภายนอก ไม่ได้ทำให้เนื้อฟันเปลี่ยนสีถาวร หลังจบคอร์สการใช้ ทันตแพทย์มักขัดออกได้ในการนัดทำความสะอาดฟัน
น้ำยาบ้วนปากที่มีสีเข้ม ทำให้ฟันติดสีไหม?
แหล่งข้อมูลทางทันตกรรมที่อ้างอิงไม่ได้พูดถึงสีของน้ำยา แต่พูดถึงคราบจากสารออกฤทธิ์อย่างคลอเฮกซิดีนและ CPC เป็นหลัก ถ้าใช้น้ำยาตามฉลาก บ้วนทิ้งให้หมด และแปรงฟันสม่ำเสมอ แต่ยังเห็นคราบเพิ่มขึ้น ให้ถือขวดไปปรึกษาทันตแพทย์เพื่อดูส่วนผสม
ใช้คลอเฮกซิดีนแล้วกลัวฟันเหลือง ควรเลิกใช้ไหม?
อย่าเลิกเองถ้าทันตแพทย์สั่งไว้ เพราะน้ำยานี้มักถูกใช้ในช่วงที่ต้องควบคุมคราบจุลินทรีย์หรือเหงือกอักเสบเป็นพิเศษ ให้ใช้ตามระยะเวลาที่กำหนด แจ้งทันตแพทย์ถ้าเริ่มเห็นคราบหรือรับรสผิดปกติ และนัดขัดทำความสะอาดฟันหลังจบคอร์ส