คำแนะนำของกรมอนามัยไม่ได้นับเป็นนาที แต่ใช้กฎ 2-2-2 คือแปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 นาที และงดกินอาหารหรือเครื่องดื่มหลังแปรงราว 2 ชั่วโมง ในชีวิตจริงอาจทำได้ไม่ครบทุกรอบ จุดที่ทำได้ง่ายคือรอบก่อนนอน ซึ่งกรมอนามัยระบุว่าเป็นช่วงสำคัญมาก และหลังจากนั้นเรามักไม่ได้กินอะไรอยู่แล้ว ส่วนรอบเช้า ให้วางลำดับมื้ออาหารกับการแปรงให้เหมาะกับตัวเอง
ทำไมต้องรอหลังแปรงฟัน ไม่กินต่อทันที?
กรมอนามัยอธิบายว่าการแปรงฟันอย่างน้อย 2 นาทีช่วยให้ฟลูออไรด์ในยาสีฟันจับกับเคลือบผิวฟัน ส่วน NHS แนะนำให้บ้วนยาสีฟันส่วนเกินทิ้งแต่ไม่ล้างปากทันที เพราะการล้างจะเจือจางฟลูออไรด์ การกินหรือดื่มต่อทันทีหลังแปรงจึงอาจลดประโยชน์ส่วนนี้ลงได้ในลักษณะคล้ายกัน
อีกเหตุผลคือ ถ้าแปรงแล้วกินขนมหรือดื่มเครื่องดื่มหวานต่อ คราบอาหารใหม่ก็จะกลับมาเกาะฟันทันที ช่วงเวลาสะอาดที่ได้จากการแปรงก็สั้นลง กฎ 2-2-2 ของกรมอนามัยจึงไม่ได้เป็นแค่เรื่องตัวเลข แต่เป็นการชวนให้แปรงฟันในจังหวะที่จะไม่ต้องกินอะไรต่ออีกพักใหญ่
หลังแปรงฟันจิบน้ำเปล่าได้ไหม?
ถ้าทำได้ ควรเลี่ยงการดื่มน้ำทันทีหลังแปรง เพราะกฎ 2-2-2 ครอบคลุมทั้งอาหารและเครื่องดื่ม และการดื่มน้ำทันทีก็อาจคล้ายกับการล้างปาก ซึ่ง NHS ระบุว่าทำให้ฟลูออไรด์เจือจาง วิธีที่ง่ายกว่าการอดทนคือเปลี่ยนลำดับ ดื่มน้ำให้พอก่อนเริ่มแปรงฟัน โดยเฉพาะก่อนนอน แล้วค่อยแปรงเป็นกิจกรรมสุดท้ายของวัน
ถ้าตื่นมากลางดึกแล้วคอแห้งมาก การจิบน้ำเปล่าย่อมดีกว่าเลือกดื่มเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล หากต้องกินยาตามเวลาที่แพทย์สั่ง ให้ยึดคำสั่งแพทย์เป็นหลัก ไม่ต้องเลื่อนเวลาเพราะเพิ่งแปรงฟัน ส่วนคนที่ปากแห้งบ่อยจนต้องดื่มน้ำตลอดคืน ควรปรึกษาแพทย์หรือทันตแพทย์ถึงสาเหตุ
ตอนเช้ารอครบ 2 ชั่วโมงไม่ไหว ควรทำอย่างไร?
รอบเช้ามักเป็นรอบที่เว้นครบ 2 ชั่วโมงได้ยากที่สุด ถ้าสะดวกแปรงหลังมื้อเช้า ก็จะได้ช่วงที่ไม่ต้องกินอะไรต่ออีกพักใหญ่ตามกฎ 2-2-2 ได้ง่ายขึ้น แต่ถ้ามื้อเช้ามีน้ำอัดลมหรือเครื่องดื่มเปรี้ยว คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ แนะนำว่าไม่ควรแปรงฟันทันที เพราะผิวฟันที่เพิ่งโดนกรดต้องใช้เวลาฟื้นตัว ให้ดื่มน้ำเปล่าหรือบ้วนน้ำก่อน แล้วค่อยแปรงภายหลัง ส่วนรายละเอียดว่าควรแปรงก่อนหรือหลังมื้อเช้า มีคำตอบแยกไว้อีกหน้าหนึ่ง
ถ้าชอบแปรงทันทีที่ตื่นนอนเพื่อให้ปากสดชื่น ก็แปรงได้ แล้วพยายามเว้นระยะก่อนกินมื้อเช้าเท่าที่ตารางชีวิตเอื้อ ที่ THAYA เรามองว่าความสม่ำเสมอสำคัญกว่าความสมบูรณ์แบบ แปรงครบวันละ 2 ครั้งทุกวันดีกว่าพยายามรอให้ครบ 2 ชั่วโมงแล้วข้ามบางรอบไป ส่วนเรื่องบ้วนน้ำหลังแปรงได้กี่ครั้ง มีคำตอบแยกไว้อีกหน้าหนึ่ง
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ใช้น้ำยาบ้วนปากฟลูออไรด์ ต้องรอนานเท่าไหร่ถึงกินได้?
NHS แนะนำว่าหลังใช้น้ำยาบ้วนปากฟลูออไรด์ ไม่ควรกินหรือดื่มอะไรเป็นเวลา 30 นาที และไม่ควรใช้ทันทีหลังแปรงฟัน ให้ใช้ในเวลาอื่น เช่น หลังมื้อกลางวัน เพื่อเพิ่มรอบที่ฟันได้สัมผัสฟลูออไรด์ ไม่ใช่ล้างฟลูออไรด์จากยาสีฟันออกไป ควรทำตามวิธีใช้บนฉลากด้วย
แปรงฟันก่อนนอนแล้วหิวน้ำกลางดึก ทำอย่างไรดี?
วิธีป้องกันคือดื่มน้ำให้พอก่อนเริ่มแปรงฟันก่อนนอน ถ้ายังหิวน้ำกลางดึก ให้จิบน้ำเปล่าเล็กน้อย และเลี่ยงนม น้ำหวาน หรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล เพราะจะค้างอยู่บนฟันตลอดคืน หากต้องตื่นมาดื่มน้ำทุกคืนเพราะปากแห้ง ควรปรึกษาแพทย์หรือทันตแพทย์
กินข้าวหรือดื่มน้ำอัดลมเสร็จ ควรแปรงฟันทันทีไหม?
หลังอาหารทั่วไปแปรงได้ตามสะดวก แต่หลังดื่มน้ำอัดลมหรือเครื่องดื่มเปรี้ยว คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ แนะนำว่าไม่ควรแปรงทันที เพราะผิวฟันที่โดนกรดต้องใช้เวลาฟื้นตัว ให้ดื่มน้ำเปล่าหรือบ้วนน้ำก่อน แล้วค่อยแปรงภายหลัง และเลี่ยงการจิบเครื่องดื่มเปรี้ยวทั้งวัน