สำหรับผู้ใหญ่ กรมอนามัยแนะนำให้บีบยาสีฟันยาวเท่ากับความยาวหน้าแปรง ซึ่งแนวทางการใช้ฟลูออไรด์ของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยเทียบไว้ราว 1 กรัม ซึ่งเป็นปริมาณเดียวกับที่แนะนำสำหรับเด็กอายุ 6 ปีขึ้นไป เรื่องที่สำคัญกว่าความเยอะคือ ยาสีฟันต้องมีฟลูออไรด์ และต้องแปรงให้นานพอจนทั่วทุกด้าน การบีบจนล้นแปรงจึงไม่ได้ช่วยให้ฟันสะอาดขึ้น มีแต่ฟองที่มากขึ้นเท่านั้น
ยาวเต็มหน้าแปรงหรือราว 1 กรัม ดูอย่างไรในชีวิตจริง?
ให้มองที่ส่วนหัวแปรงที่มีขนแปรง แล้วบีบยาสีฟันเป็นเส้นตามแนวยาวของขนแปรงจากปลายถึงโคน นี่คือปริมาณที่กรมอนามัยใช้กับเด็กอายุมากกว่า 6 ปีและผู้ใหญ่ ส่วนแนวทางของทันตแพทยสมาคมฯ เทียบไว้ที่ราว 1 กรัม ซึ่งต่างจากเด็กเล็กมาก เพราะเด็กต่ำกว่า 3 ปีใช้เพียงแตะให้ขนแปรงชื้น (ราว 0.1 กรัม) และเด็ก 3 ถึงต่ำกว่า 6 ปีใช้เท่าความกว้างของแปรง (ราว 0.25 กรัม)
หัวแปรงแต่ละรุ่นยาวไม่เท่ากัน จึงไม่ต้องวัดให้เป๊ะ ถ้าใช้แปรงหัวเล็กก็บีบให้เต็มหน้าแปรงของแปรงนั้นได้เลย จุดที่ควรเลี่ยงคือการบีบเป็นก้อนสูงหรือยาวเลยหัวแปรง ซึ่งทำให้ยาสีฟันหล่นง่ายและฟองล้นปากก่อนแปรงครบทุกด้าน บ้านที่มีเด็กเล็กควรแยกให้ชัดว่าปริมาณเต็มหน้าแปรงเป็นของผู้ใหญ่ ไม่ควรบีบให้เด็กเท่ากัน
บีบยาสีฟันเยอะ ๆ ช่วยให้ฟันสะอาดขึ้นไหม?
ไม่ได้ช่วยอย่างที่หลายคนเข้าใจ ความสะอาดมาจากการขยับแปรงให้ทั่วทุกซี่และทุกด้าน คำแนะนำพื้นฐานคือแปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ครั้งละประมาณ 2 นาที โดยหนึ่งในนั้นควรเป็นก่อนนอน ถ้าบีบเยอะจนฟองเต็มปาก บางคนอาจรู้สึกว่าสะอาดแล้วและเลิกแปรงก่อนครบเวลา ทำให้บางซี่ถูกแปรงไม่ทั่ว
อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือช่วงหลังแปรง NHS แนะนำให้บ้วนยาสีฟันส่วนเกินทิ้งแต่ไม่ล้างปากทันที เพราะการล้างจะเจือจางฟลูออไรด์ การบีบในปริมาณพอดีทำให้บ้วนฟองออกได้ง่ายโดยไม่ต้องกลั้วน้ำหลายรอบ ส่วนคำถามว่าบ้วนน้ำได้กี่ครั้ง มีคำตอบแยกไว้ในหน้าเรื่องการบ้วนน้ำหลังแปรงฟัน
ถ้าบีบน้อยกว่านี้ จะเป็นอะไรไหม?
การใช้น้อยเกินไป เช่น แต้มเพียงนิดเดียวแบบที่ใช้กับเด็กเล็ก หมายถึงผู้ใหญ่ได้ยาสีฟันน้อยกว่าที่แนวทางแนะนำ ทั้งที่กรมอนามัยระบุว่ายาสีฟันฟลูออไรด์เป็นวิธีป้องกันฟันผุที่ง่ายและคุ้มค่า กรมอนามัยอ้างคำแนะนำขององค์การอนามัยโลกว่าทุกวัยควรใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ 1,000 ถึง 1,500 ppm วันละ 2 ครั้ง และระบุว่าอันตรายจากฟลูออไรด์ในยาสีฟันพบได้น้อยมากเมื่อใช้ปริมาณพอดีตามวัย ผู้ใหญ่จึงไม่จำเป็นต้องลดปริมาณลงเพราะกังวลเรื่องฟลูออไรด์
ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์ THAYA อย่างยาสีฟัน THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry ซึ่งเป็นยาสีฟันสมุนไพรกลิ่นมิกซ์เบอร์รี่ที่บรรจุภัณฑ์ระบุฟลูออไรด์ 1500 ppm ก็ใช้หลักเดียวกันคือบีบประมาณเต็มหน้าแปรง และตรวจสอบวิธีใช้บนฉลากทุกครั้ง ส่วนใครที่มีอาการเสียวฟัน เหงือกบวม หรือเลือดออกขณะแปรงอยู่เรื่อย ๆ การปรับปริมาณยาสีฟันไม่ใช่ทางแก้ ควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ใช้แปรงสีฟันไฟฟ้า ต้องบีบยาสีฟันเท่าไหร่?
ใช้หลักเดียวกับแปรงธรรมดา คือบีบให้คลุมหน้าขนแปรงพอดี หัวแปรงไฟฟ้ามักเล็กกว่า ปริมาณจึงดูน้อยกว่าเล็กน้อยซึ่งไม่เป็นไร ควรวางแปรงที่ฟันก่อนแล้วจึงเปิดเครื่อง เพื่อไม่ให้ยาสีฟันกระเด็น จากนั้นแปรงให้ครบทุกด้านราว 2 นาทีแล้วบ้วนฟองทิ้ง
ผู้สูงอายุควรใช้ยาสีฟันปริมาณเท่าผู้ใหญ่ทั่วไปไหม?
ใช่ คำแนะนำของกรมอนามัยใช้ปริมาณยาวเท่าหน้าแปรงกับทุกคนที่อายุมากกว่า 6 ปี ซึ่งรวมผู้สูงอายุด้วย ถ้ามือไม่ค่อยถนัด อาจเลือกแปรงด้ามจับใหญ่ขึ้นเพื่อบีบและแปรงได้ง่าย หากมีฟันปลอมหรือรากฟันเทียม ควรถามทันตแพทย์เรื่องวิธีทำความสะอาดที่เหมาะกับตัวเอง
ควรเอาแปรงชุบน้ำก่อนบีบยาสีฟันไหม?
เป็นเรื่องความชอบส่วนตัว ไม่ได้เปลี่ยนปริมาณฟลูออไรด์ที่ได้รับ บางคนชุบน้ำเพื่อให้ขนแปรงนุ่มและยาสีฟันกระจายง่าย แต่ไม่ควรชุบจนแฉะ เพราะยาสีฟันจะไหลหลุดจากแปรงเร็ว สิ่งที่สำคัญกว่าคือบีบให้พอดีหน้าแปรง แปรงให้ครบ 2 นาที และบ้วนฟองทิ้งโดยไม่กลั้วน้ำมาก
