คำตอบที่ดีต่อฟันคือไม่บ้วนน้ำเลย แค่บ้วนฟองยาสีฟันส่วนเกินทิ้ง ตามคำแนะนำของ NHS ที่ระบุว่าการล้างปากทันทีหลังแปรงจะเจือจางฟลูออไรด์ แต่ถ้ารู้สึกไม่สบายปากจริง ๆ กรมอนามัยแนะนำให้บ้วนด้วยน้ำเพียงเล็กน้อย แหล่งข้อมูลไม่ได้กำหนดจำนวนครั้งไว้ หลักง่าย ๆ ในทางปฏิบัติคือใช้น้ำน้อยพอให้ฟองหลุด และบ้วนเพียงครั้งเดียว แทนการกลั้วน้ำเต็มปากซ้ำหลายรอบจนรู้สึกว่าปากไม่เหลือรสยาสีฟันเลย
ทำไมการกลั้วน้ำหลายรอบจึงลดประโยชน์ของยาสีฟัน?
NHS อธิบายว่าการล้างปากทันทีหลังแปรงจะเจือจางฟลูออไรด์จากยาสีฟัน การกลั้วน้ำแต่ละรอบเหมือนเติมน้ำลงไปเจือจางฟลูออไรด์ที่เหลืออยู่ ยิ่งกลั้วหลายรอบหรือใช้น้ำมาก ก็ยิ่งเจือจางมากขึ้น คำแนะนำจึงเป็นการบ้วนยาสีฟันส่วนเกินทิ้ง แต่ไม่ล้างปากทันทีหลังแปรง
ความรู้สึกว่าปากต้องโล่งไม่มีรสยาสีฟันเหลือ เป็นนิสัยที่หลายคนติดมาตั้งแต่เด็ก ไม่ได้แปลว่าปากสะอาดกว่า ความสะอาดเกิดขึ้นแล้วตอนแปรง ส่วนการบ้วนหลังจากนั้นเป็นแค่การเอาฟองและเศษคราบที่หลุดออกมาทิ้ง ถ้าเศษอาหารชิ้นใหญ่ยังติดอยู่ แปลว่าควรใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันช่วย ไม่ใช่เพิ่มรอบการกลั้วน้ำ เพราะน้ำเปล่าไม่ได้ช่วยขจัดคราบที่เกาะแน่นระหว่างซี่ฟัน
ถ้าไม่ชินกับการไม่บ้วนน้ำ ควรปรับอย่างไร?
เริ่มจากบ้วนฟองทิ้งให้หมดโดยยังไม่ใช้น้ำ อาจบ้วนสองสามครั้งจนฟองในปากเหลือน้อย การบ้วนฟองแบบนี้คือสิ่งที่ NHS แนะนำอยู่แล้ว จากนั้นถ้ายังรู้สึกไม่สบาย ให้อมน้ำเพียงเล็กน้อย กลั้วเบา ๆ แล้วบ้วนครั้งเดียว ตามแนวที่กรมอนามัยแนะนำให้บ้วนด้วยน้ำปริมาณน้อย
อีกตัวช่วยคือบีบยาสีฟันให้พอดี ผู้ใหญ่ใช้ประมาณยาวเต็มหน้าแปรง ไม่ต้องมากกว่านั้น ฟองที่น้อยลงทำให้ไม่ต้องพึ่งน้ำมาช่วยล้าง เมื่อทำไปสักระยะ หลายคนอาจค่อย ๆ ชินจนไม่รู้สึกว่าต้องล้างให้หมด ส่วนคำถามว่าหลังแปรงควรรอนานแค่ไหนถึงกินหรือดื่มได้ มีคำตอบแยกไว้อีกหน้าหนึ่ง
ใช้น้ำยาบ้วนปากหลังแปรงฟันแทนการบ้วนน้ำได้ไหม?
ไม่ควรใช้ทันทีหลังแปรง NHS ระบุว่าน้ำยาบ้วนปาก แม้เป็นชนิดที่มีฟลูออไรด์ ก็ไม่ควรใช้ทันทีหลังแปรงฟัน เพราะจะล้างฟลูออไรด์จากยาสีฟันที่เพิ่งแปรงออกไป ให้เลือกใช้ในเวลาอื่นแทน เช่น หลังมื้อกลางวัน
ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์ THAYA อย่างยาสีฟัน THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry ซึ่งบรรจุภัณฑ์ระบุว่ามีฟลูออไรด์ 1500 ppm หลักหลังแปรงก็เหมือนกัน คือบ้วนฟองทิ้งและไม่กลั้วน้ำมาก พร้อมตรวจสอบวิธีใช้บนฉลาก ถ้ามีอาการแสบหรือระคายเคืองในปากจนต้องล้างน้ำออกทุกครั้ง ควรหยุดใช้หลอดนั้น และไปพบทันตแพทย์หากอาการยังอยู่
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
บ้วนแค่ฟองโดยไม่ใช้น้ำเลย ปากจะสะอาดพอไหม?
สะอาดพอ เพราะการขจัดคราบเกิดขึ้นระหว่างแปรง การบ้วนฟองทิ้งเป็นการเอายาสีฟันส่วนเกินและคราบที่หลุดออกมาออกจากปาก รสยาสีฟันที่เหลืออยู่บ้างเป็นเรื่องปกติ และสอดคล้องกับคำแนะนำของ NHS ที่ไม่ให้ล้างปากทันทีหลังแปรง เพราะจะเจือจางฟลูออไรด์
เด็กเล็กควรบ้วนน้ำหลังแปรงฟันไหม?
กรมอนามัยแนะนำว่าเด็กอายุต่ำกว่า 3 ปีใช้ยาสีฟันแค่แตะให้ขนแปรงชื้น และผู้ปกครองเป็นคนแปรงพร้อมเช็ดฟองออกให้ เมื่อเด็กโตพอจะบ้วนเองได้ ให้ฝึกบ้วนฟองทิ้งโดยใช้น้ำน้อย ๆ ผู้ปกครองควรดูแลการแปรงและปริมาณยาสีฟันให้เหมาะกับวัยเสมอ
ไม่บ้วนน้ำแล้วรู้สึกขมหรือแสบปาก ต้องทำอย่างไร?
ลองลดปริมาณยาสีฟันให้พอดีหน้าแปรง และบ้วนฟองออกให้หมดก่อน ถ้ายังไม่สบาย ให้บ้วนด้วยน้ำเล็กน้อยหนึ่งครั้งได้ หากรู้สึกแสบ ปากลอก หรือเป็นแผลทุกครั้งที่ใช้ อาจไม่เหมาะกับสูตรนั้น ควรเปลี่ยนสูตรและไปพบทันตแพทย์ถ้าอาการไม่ดีขึ้น
