สำหรับผู้ใหญ่ การกลืนฟองยาสีฟันเข้าไปเล็กน้อยระหว่างแปรงเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้และโดยทั่วไปไม่น่ากังวล ศูนย์ควบคุมพิษ (Poison Control) ของสหรัฐฯ ระบุว่ายาสีฟันทั่วไปที่ซื้อได้ตามร้าน มักทำให้เพียงไม่สบายท้องระยะสั้น กรมอนามัยก็ระบุว่าอันตรายจากฟลูออไรด์ในยาสีฟันพบได้น้อยมากเมื่อใช้ในปริมาณพอดี จุดที่ควรระวังจริงคือการกลืนปริมาณมากผิดปกติ และยาสีฟันชนิดฟลูออไรด์สูงที่ต้องสั่งโดยทันตแพทย์
กลืนยาสีฟันเข้าไปแล้ว อาจมีอาการอะไรบ้าง?
Poison Control อธิบายว่าทั้งฟลูออไรด์และสารทำความสะอาดในยาสีฟันอาจระคายเคืองกระเพาะอาหาร จึงอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียได้ ผู้ที่กลืนยาสีฟันทั่วไปเข้าไปมักมีเพียงอาการทางเดินอาหารเล็กน้อยและเป็นอยู่ไม่นาน
ถ้ากลืนเพียงฟองที่หลุดลงคอระหว่างแปรง หลายครั้งจะไม่รู้สึกอะไรเลย ไม่ต้องดื่มน้ำมาก ๆ เพื่อล้าง หรือพยายามขย้อนออกมา ให้แปรงต่อจนเสร็จ บ้วนฟองส่วนเกินทิ้ง แล้วใช้ชีวิตตามปกติ หากรู้สึกปวดท้องหรือคลื่นไส้ต่อเนื่องหลายชั่วโมง ควรไปพบแพทย์เพื่อประเมินอาการ
ถ้ากลืนยาสีฟันเข้าไปมากกว่าปกติ ควรทำอย่างไร?
Poison Control แนะนำว่าห้ามทำให้ผู้ที่กลืนยาสีฟันอาเจียน และถ้ามีอาการไม่สบายท้อง อาจให้กินหรือดื่มอาหารที่มีแคลเซียม เช่น นมหรือโยเกิร์ต เพื่อช่วยบรรเทา พร้อมจดชื่อผลิตภัณฑ์และประมาณปริมาณที่กลืนไว้ เพราะข้อมูลนี้ช่วยให้แพทย์ประเมินได้เร็วขึ้น ข้อมูลที่ควรเตรียมไว้มีชื่อยาสีฟัน ความเข้มข้นของฟลูออไรด์ที่ระบุบนฉลาก เวลาที่กลืน และอาการที่เกิดขึ้นตั้งแต่ตอนนั้น
สถานการณ์ที่ควรติดต่อแพทย์ทันทีคือการกลืนยาสีฟันชนิดฟลูออไรด์สูงที่ทันตแพทย์สั่งจ่าย ซึ่ง Poison Control ระบุว่ามีฟลูออไรด์เข้มข้นกว่ายาสีฟันทั่วไปราวสี่เท่า หรือการกลืนปริมาณมากจนมีอาการชัดเจน เช่น อาเจียนหลายครั้ง ในประเทศไทยหากอาการรุนแรงสามารถโทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 และควรนำหลอดยาสีฟันไปด้วยเพื่อให้ดูฉลากได้
ทำอย่างไรไม่ให้เผลอกลืนยาสีฟันเป็นประจำ?
นิสัยเล็ก ๆ ช่วยได้มาก ให้ก้มหน้าเหนืออ่างล้างหน้าขณะแปรง บ้วนฟองออกเป็นระยะเมื่อฟองเริ่มเยอะ และใช้ยาสีฟันพอดีกับวัย ผู้ใหญ่ใช้ประมาณยาวเต็มหน้าแปรงตามคำแนะนำของกรมอนามัย ไม่จำเป็นต้องบีบมากกว่านั้น เพราะยิ่งบีบมากก็ยิ่งมีฟองให้เผลอกลืนมาก อีกวิธีที่ช่วยได้คือแปรงทีละส่วนอย่างเป็นลำดับ เช่น ด้านนอก ด้านใน แล้วจึงด้านบดเคี้ยว เมื่อรู้ว่ากำลังแปรงตรงไหน ก็จะไม่ต้องเงยหน้าหรืออ้าปากค้างนานจนฟองไหลลงคอ
ถ้าในบ้านมีเด็กเล็ก ควรระวังเป็นพิเศษ กรมอนามัยระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีมักกลืนยาสีฟัน และยาสีฟันเด็กรสผลไม้ต้องมีผู้ใหญ่ดูแลขณะใช้ ควรเก็บหลอดยาสีฟันให้พ้นมือเด็ก และบีบให้เด็กเองทุกครั้ง ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้ผู้ปกครองดูปริมาณตามช่วงวัยจากบทความหลักเรื่องความปลอดภัยของฟลูออไรด์
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
เด็กเผลอกลืนยาสีฟัน อันตรายกว่าผู้ใหญ่ไหม?
เด็กตัวเล็กกว่าจึงควรระวังมากกว่า กรมอนามัยระบุว่าเด็กต่ำกว่า 5 ปีมักกลืนยาสีฟัน ผู้ใหญ่จึงควรบีบให้ตามช่วงวัยและดูแลขณะแปรง หากเด็กกินยาสีฟันเข้าไปปริมาณมาก โดยเฉพาะชนิดฟลูออไรด์สูงที่ทันตแพทย์สั่ง ควรติดต่อแพทย์ทันที
กลืนยาสีฟันแล้วปวดท้อง ควรกินอะไรช่วย?
Poison Control แนะนำให้กินหรือดื่มอาหารที่มีแคลเซียม เช่น นมหรือโยเกิร์ต เพื่อช่วยบรรเทาอาการไม่สบายท้อง และไม่ควรพยายามทำให้อาเจียน หากปวดท้อง คลื่นไส้ หรืออาเจียนไม่หายภายในไม่กี่ชั่วโมง หรือมีอาการแย่ลง ควรไปพบแพทย์พร้อมหลอดยาสีฟันที่กลืนเข้าไป
กลืนฟองยาสีฟันทุกวันเพราะแปรงนาน จะสะสมเป็นอันตรายไหม?
กรมอนามัยระบุว่าการใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ในปริมาณพอดีตามวัยไม่มีอันตราย และอันตรายจากฟลูออไรด์ในยาสีฟันพบได้น้อยมาก อย่างไรก็ตาม ควรฝึกบ้วนฟองออกระหว่างแปรง และไม่บีบยาสีฟันเกินเต็มหน้าแปรง ถ้ามีอาการผิดปกติที่สงสัยว่าเกี่ยวข้อง ควรปรึกษาแพทย์