ไม่จำเป็นต้องใช้แปรงขนแข็งเพื่อให้ฟันสะอาด สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA) แนะนำแปรงขนนุ่มเพราะช่วยลดความเสี่ยงที่เหงือกจะถูกขูดถลอก และระบุว่าขนแปรงที่ไม่แข็งอย่างขนระดับกลางก็ขจัดคราบจุลินทรีย์ได้ ส่วนคณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ เตือนว่าแม้หลายคนคิดว่ายิ่งแปรงแรงฟันยิ่งสะอาด แต่แปรงขนแข็งร่วมกับการถูแรงในแนวนอนทำให้คอฟันสึกได้ สิ่งที่ควรใส่ใจจึงเป็นการแปรงให้ถึงขอบเหงือกและทุกด้านของฟันด้วยวิธีที่ถูกต้อง มากกว่าความแข็งของขนแปรง
ทำไมแปรงขนแข็งให้ความรู้สึกว่าสะอาดกว่า?
ขนแปรงที่แข็งให้แรงเสียดทานที่รู้สึกได้ชัด หลายคนจึงเชื่อมโยงความสากนั้นกับความสะอาด แต่คราบจุลินทรีย์เป็นแผ่นนิ่มที่เกาะอยู่บนผิวฟันและตามขอบเหงือก ความรู้สึกสากจึงไม่ได้บอกว่าแปรงถึงจุดที่คราบสะสมหรือไม่ สิ่งที่ต้องการคือให้ปลายขนแปรงเข้าไปถึงจุดที่คราบสะสม โดยเฉพาะร่องระหว่างฟันกับเหงือก
ปัญหาของแปรงขนแข็งคือเมื่อใช้ร่วมกับมือหนักหรือการถูไปมาแรง ๆ อาจทำให้เกิดผลเสียระยะยาว คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ อธิบายว่าแรงกดและการถูไปมาจะค่อย ๆ ขัดเนื้อฟันออก โดยเฉพาะบริเวณคอฟันที่บางอยู่แล้ว ส่วนเรื่องแปรงแรงกับเหงือกร่น มีคำตอบแยกไว้ในหัวข้อที่เกี่ยวข้อง
ใช้แปรงขนนุ่มพิเศษอย่างไรให้แปรงได้สะอาดทั่วถึง?
คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล แนะนำให้วางขนแปรงเอียงประมาณ 45 องศาเข้าหาขอบเหงือก ขยับแปรงสั้น ๆ ไม่เกินครึ่งซี่ฟัน ทำซ้ำประมาณ 10 ครั้งในแต่ละตำแหน่ง แล้วไล่ให้ครบทั้งด้านนอก ด้านใน และด้านบดเคี้ยว แปรงอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 นาที ร่วมกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ จุดสำคัญจึงอยู่ที่มุมและตำแหน่งของแปรง ไม่ใช่แรงกด
เคล็ดลับคือให้ปล่อยน้ำหนักมือเบา ๆ ถ้ากดแรงจนขนแปรงบานออกทันที อาจเป็นสัญญาณว่าใช้แรงมากเกินไป ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้ลองจับแปรงแบบจับปากกาแทนการกำทั้งมือ จะช่วยคุมแรงได้ง่ายขึ้น
ถ้าแปรงแล้วยังรู้สึกว่ามีคราบตามซอกฟัน นั่นไม่ใช่สัญญาณว่าต้องเปลี่ยนเป็นขนแข็ง เพราะแปรงทุกแบบเข้าซอกฟันได้จำกัดอยู่แล้ว ควรเพิ่มการใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันวันละครั้งแทน
เลือกแปรงขนนุ่มพิเศษอย่างไร และควรเปลี่ยนเมื่อไร?
ให้เลือกแปรงที่ระบุว่าขนนุ่มหรือนุ่มพิเศษ และขนาดหัวแปรงพอดีกับช่องปาก ส่วน ADA แนะนำให้เปลี่ยนแปรงทุก 3-4 เดือน หรือเร็วกว่านั้นถ้าขนแปรงเสียรูป ถ้าใช้แปรงสีฟัน THAYA Extra Soft ซึ่งมาเป็นแพ็ก 6 ชิ้น ให้ตรวจสอบรายละเอียดบนฉลากและเปลี่ยนตามรอบเช่นเดียวกัน
ถ้าแปรงฟันด้วยวิธีที่ถูกต้องแล้วแต่ยังมีเลือดออกตามไรฟัน เหงือกบวม หรือเสียวฟันต่อเนื่อง ไม่ควรแก้ด้วยการเปลี่ยนความแข็งของแปรงเอง ควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
แปรงขนนุ่มกับขนนุ่มพิเศษต่างกันอย่างไร?
ทั้งสองแบบอยู่ในกลุ่มขนนุ่มเหมือนกัน แต่ขนนุ่มพิเศษมักให้สัมผัสที่นุ่มกว่า ระดับความนุ่มที่ระบุบนบรรจุภัณฑ์อาจแตกต่างกันไปในแต่ละยี่ห้อ จึงควรดูจากฉลากและลองใช้ว่ารู้สึกสบายหรือไม่ ไม่ว่าเลือกแบบไหน หลักสำคัญยังคือวิธีแปรง เวลาที่ใช้ และการเปลี่ยนแปรงตามรอบ
ขนแปรงนุ่มบานเร็วกว่าขนแข็ง ต้องเปลี่ยนบ่อยกว่าไหม?
หลักการเปลี่ยนแปรงเหมือนกันทุกแบบ คือทุก 3-4 เดือน หรือเร็วกว่านั้นถ้าขนแปรงบาน ถ้าแปรงขนนุ่มบานเร็วผิดปกติภายในไม่กี่สัปดาห์ อาจเป็นสัญญาณว่ากดแปรงแรงเกินไป ควรลดแรงมือลงมากกว่าเปลี่ยนไปใช้แปรงขนแข็ง
คนที่จัดฟันหรือมีคราบหินปูนเยอะ ใช้แปรงขนนุ่มพอไหม?
แปรงขนนุ่มยังใช้ได้ แต่ควรเพิ่มอุปกรณ์เสริมตามความจำเป็น เช่น แปรงซอกฟันหรือไหมขัดฟัน ส่วนหินปูนที่แข็งตัวแล้วไม่สามารถแปรงออกเองได้ ไม่ว่าขนแปรงจะแข็งแค่ไหน ต้องให้ทันตแพทย์ขูดออก และควรปรึกษาทันตแพทย์ที่ดูแลการจัดฟันเรื่องอุปกรณ์ที่เหมาะสม
