American Academy of Pediatrics แนะนำให้ผู้ปกครองช่วยหรือคอยดูแลการแปรงฟันของลูกไปจนถึงประมาณอายุ 10 ปี ไม่ใช่หยุดทันทีที่ลูกถือแปรงเองได้ เพราะการจับแปรงได้กับการแปรงให้สะอาดทั่วทุกซี่เป็นคนละเรื่องกัน สิ่งที่เปลี่ยนไปตามวัยคือบทบาทของผู้ใหญ่ ตอนเล็กผู้ใหญ่เป็นคนแปรง พอโตขึ้นค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นผู้ช่วย แล้วกลายเป็นผู้ตรวจ จนลูกแปรงได้ดีอย่างสม่ำเสมอ
ทำไมเด็กที่แปรงฟันเองได้แล้ว ยังต้องมีผู้ใหญ่ช่วย?
เด็กหลายคนจับแปรงได้แล้ว แต่ยังแปรงได้ไม่ทั่ว มักถูไปมาเฉพาะฟันหน้าที่มองเห็นง่าย ส่วนฟันกรามด้านในและแนวขอบเหงือกมักถูกข้ามไป นอกจากนี้เด็กยังกะเวลาไม่ค่อยเป็น บางคนแปรงแป๊บเดียวแล้วบอกว่าเสร็จ ทั้งที่คำแนะนำทั่วไปคือแปรงให้นานประมาณ 2 นาที วันละอย่างน้อย 2 ครั้ง รวมถึงก่อนนอน
อีกเรื่องคือปริมาณยาสีฟัน เด็กเล็กยังบ้วนได้ไม่ดี ผู้ใหญ่จึงควรเป็นคนบีบยาสีฟันให้ตามวัยเสมอ และสอนให้บ้วนฟองทิ้งโดยไม่ต้องกลั้วน้ำตามมาก ๆ การที่ผู้ใหญ่อยู่ข้าง ๆ ตอนแปรงจึงช่วยได้ทั้งเรื่องความสะอาดและการใช้ยาสีฟันอย่างเหมาะสม
แต่ละช่วงวัย ผู้ปกครองควรช่วยแปรงฟันแค่ไหน?
ตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้นจนถึงราว 3 ขวบ NHS ระบุว่าผู้ปกครองควรเป็นคนแปรงฟันให้ ช่วง 3 ถึง 6 ขวบ NHS แนะนำให้ชวนลูกแปรงเองโดยมีผู้ใหญ่คอยดูแล และ AAPD แนะนำให้ผู้ปกครองช่วยลูกแปรง วิธีที่หลายบ้านใช้ได้ผลคือให้ลูกแปรงเองก่อนหนึ่งรอบเพื่อฝึกมือ แล้วผู้ใหญ่แปรงซ้ำอีกรอบให้ทั่ว ท่าที่ช่วยให้มองเห็นง่ายคือให้ลูกยืนหน้ากระจก ผู้ใหญ่ยืนด้านหลัง ใช้มือข้างหนึ่งประคองคางและเปิดริมฝีปากเบา ๆ แล้วแปรงไล่ทีละด้านให้ครบทั้งด้านนอก ด้านใน และด้านบดเคี้ยว
ตั้งแต่ 7 ขวบขึ้นไป NHS ระบุว่าผู้ใหญ่ยังควรคอยดูวิธีแปรงของลูก ช่วงนี้ผู้ปกครองไม่จำเป็นต้องจับแปรงเองทุกครั้ง แต่ควรยืนดู ชี้จุดที่ยังไม่ถึง และตรวจหลังแปรงบ้าง โดยเฉพาะรอบก่อนนอน ค่อย ๆ ลดบทบาทลงจนถึงประมาณ 10 ขวบตามคำแนะนำของ AAP
ดูอย่างไรว่าลูกพร้อมแปรงฟันเองโดยไม่ต้องมีคนช่วยแล้ว?
อายุเป็นแค่ตัวเลขอ้างอิง เด็กแต่ละคนพร้อมไม่เท่ากัน สัญญาณที่บอกว่าลูกเริ่มพร้อม เช่น แปรงได้ครบทุกด้านของฟันตามลำดับโดยไม่ต้องเตือน แปรงได้นานพอโดยไม่เร่งรีบ บ้วนยาสีฟันเองได้ และเมื่อผู้ใหญ่ตรวจหลังแปรงก็แทบไม่เจอคราบเหลือ ถ้ายังเจอคราบบ่อย แปลว่ายังต้องช่วยต่อ
ถ้าไม่แน่ใจว่าลูกแปรงได้ดีพอหรือยัง ลองถามทันตแพทย์ตอนพาลูกไปตรวจฟัน ทันตแพทย์มองเห็นได้ว่ามีคราบสะสมตรงไหนและแนะนำจุดที่ต้องเน้นได้ ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้อ่านต่อเรื่องวิธีตรวจว่าลูกแปรงฟันสะอาดหรือไม่ ซึ่งช่วยให้ผู้ปกครองลดบทบาทลงได้อย่างมั่นใจขึ้น
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ลูก 5 ขวบไม่ยอมให้แม่แปรงให้ อยากแปรงเองทั้งหมด ควรทำอย่างไร?
ปล่อยให้ลูกแปรงเองก่อนเพื่อให้รู้สึกว่าได้ควบคุม แล้วตกลงกันว่าผู้ใหญ่ขอ "ตรวจและเก็บตก" อีกรอบสั้น ๆ เพราะเด็กวัย 3 ถึง 6 ขวบยังควรมีผู้ใหญ่ช่วยแปรง การเปลี่ยนจากคำว่าแปรงให้เป็นตรวจให้ มักทำให้เด็กต่อต้านน้อยลง และยังได้ความสะอาดที่ทั่วถึง
ถ้าใช้แปรงสีฟันไฟฟ้า ยังต้องช่วยลูกแปรงไหม?
ยังต้องช่วยหรือดูแลตามวัยเหมือนเดิม แปรงไฟฟ้าช่วยเรื่องการขยับขนแปรง แต่เด็กยังต้องวางแปรงให้ถึงทุกซี่และขอบเหงือก ซึ่งเป็นจุดที่เด็กมักข้าม ผู้ใหญ่จึงยังควรบีบยาสีฟันให้ ดูการแปรง และตรวจหลังแปรงบ้าง จนกว่าลูกจะแปรงได้ทั่วถึงอย่างสม่ำเสมอ
ลูกอายุ 9 ขวบแล้ว ยังต้องตรวจฟันหลังแปรงทุกวันไหม?
ไม่จำเป็นต้องตรวจละเอียดทุกครั้ง แต่ช่วงอายุนี้ยังอยู่ในวัยที่ควรมีผู้ใหญ่คอยดูแลการแปรงฟัน อาจสุ่มตรวจหลังแปรงก่อนนอนสัปดาห์ละหลายครั้ง และชมเมื่อแปรงได้สะอาด ถ้าเริ่มเห็นคราบสะสมหรือมีจุดผิดปกติบนฟัน ให้กลับมาช่วยใกล้ชิดขึ้นและพาไปพบทันตแพทย์