จริงเพียงบางส่วน ฟันตกกระเกิดเมื่อร่างกายได้รับฟลูออไรด์เกินพอดีในช่วงที่ฟันยังกำลังสร้างอยู่ ยาสีฟันจึงเป็นได้แค่หนึ่งในหลายแหล่ง โดยเฉพาะเมื่อเด็กเล็กใช้ปริมาณมากเกินวัยและกลืนเข้าไป แหล่งสำคัญอีกทางในไทยคือน้ำตามธรรมชาติที่มีฟลูออไรด์สูงในบางพื้นที่ สำหรับผู้ใหญ่ที่ฟันสร้างเสร็จแล้ว การแปรงฟันด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์ตามปกติจึงไม่ใช่สาเหตุของฟันตกกระ
ฟันตกกระเกิดขึ้นในช่วงไหนของชีวิต?
ฟันตกกระเป็นความผิดปกติของผิวฟันที่เกิดตั้งแต่ตอนที่ฟันยังสร้างอยู่ใต้เหงือก ไม่ได้เกิดหลังฟันขึ้นมาแล้ว งานทบทวนของ Cochrane ซึ่งรวบรวมงานวิจัย 96 ชิ้น ระบุว่ายาสีฟันที่เข้มข้นขึ้นเพิ่มความเสี่ยงฟันตกกระในฟันที่ยังพัฒนาอยู่ ขณะที่แนวทางการใช้ฟลูออไรด์ของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยระบุว่าช่วงก่อนอายุ 2 ปีเป็นช่วงเสี่ยงสูงสุดต่อการเกิดฟันตกกระที่ฟันหน้าบน
ความหมายในทางปฏิบัติคือ ความกังวลเรื่องฟันตกกระเป็นเรื่องของเด็กเล็ก ไม่ใช่ของผู้ใหญ่ที่แปรงฟันด้วยยาสีฟันทั่วไป ถ้าผู้ใหญ่พบรอยด่างหรือสีผิดปกติบนฟันในภายหลัง สาเหตุอาจเป็นอย่างอื่นได้หลายอย่าง ควรให้ทันตแพทย์ตรวจแทนการเดาเอง
นอกจากยาสีฟัน ฟลูออไรด์เกินมาจากไหนได้อีก?
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์อธิบายว่าในบางพื้นที่ของภาคเหนือและภาคอีสาน น้ำตามธรรมชาติมีฟลูออไรด์สูงอยู่แล้ว เมื่อเด็กได้รับฟลูออไรด์เสริมเพิ่มเข้าไปอีก จึงอาจเกิดฟันตกกระได้ ภาพจริงจึงมักเป็นการได้รับจากหลายแหล่งรวมกัน ไม่ใช่จากยาสีฟันเพียงอย่างเดียว
ครอบครัวที่ใช้น้ำบ่อหรือน้ำบาดาลในพื้นที่เหล่านี้ ควรแจ้งทันตแพทย์ก่อนให้เด็กได้รับฟลูออไรด์เสริมในรูปแบบอื่น เพื่อให้ทันตแพทย์ช่วยพิจารณาว่าเด็กควรได้รับเพิ่มหรือไม่ ส่วนในเด็กที่ยังบ้วนไม่เป็น การกลืนยาสีฟันทุกครั้งที่แปรงก็เป็นอีกแหล่งที่เพิ่มขึ้นทุกวัน
ป้องกันฟันตกกระในเด็กโดยไม่ต้องเลิกใช้ฟลูออไรด์ได้อย่างไร?
คำตอบคือคุมปริมาณ ทันตแพทยสมาคมฯ แนะนำให้ใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์กับทุกช่วงวัย โดยเด็กตั้งแต่ฟันซี่แรกจนอายุต่ำกว่า 3 ปีใช้แค่แตะให้ขนแปรงชื้น (ราว 0.1 กรัม) เด็ก 3 ถึงต่ำกว่า 6 ปีใช้เท่าความกว้างของแปรง (ราว 0.25 กรัม) และตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไปใช้เท่าความยาวของแปรง ผู้ใหญ่ควรเป็นคนบีบยาสีฟันให้เด็กเอง และเก็บหลอดให้พ้นมือ
การเลิกใช้ฟลูออไรด์ไปเลยไม่ใช่ทางออก เพราะ Cochrane สรุปว่ายาสีฟันฟลูออไรด์ป้องกันฟันผุได้ดีกว่ายาสีฟันที่ไม่มีฟลูออไรด์ ทีมเนื้อหา THAYA จึงอยากให้มองฟลูออไรด์แบบเดียวกับเกลือในอาหาร คือมีประโยชน์เมื่อใช้พอดี ถ้าสงสัยว่าลูกมีรอยผิดปกติบนฟัน ให้พาไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจและวางแผนดูแลต่อ
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ผู้ใหญ่ใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ 1,500 ppm จะทำให้ฟันตกกระไหม?
ฟันตกกระเกิดในฟันที่ยังกำลังสร้าง ซึ่งเป็นช่วงวัยเด็ก ฟันของผู้ใหญ่สร้างเสร็จแล้ว การแปรงด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์ตามปกติจึงไม่ทำให้เกิดฟันตกกระขึ้นใหม่ ผู้ใหญ่ควรใช้ปริมาณยาวเต็มหน้าแปรงและบ้วนฟองทิ้ง ถ้าพบรอยด่างบนฟัน ให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุ
เด็กเล็กควรใช้ยาสีฟันไม่มีฟลูออไรด์เพื่อเลี่ยงฟันตกกระไหม?
ไม่จำเป็น ทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยแนะนำยาสีฟันฟลูออไรด์สำหรับทุกวัย และ Cochrane พบว่ายาสีฟันฟลูออไรด์ป้องกันฟันผุได้ดีกว่าแบบไม่มีฟลูออไรด์ สิ่งที่ช่วยลดความเสี่ยงคือการใช้ปริมาณพอดีตามอายุ ผู้ใหญ่บีบให้เอง และดูแลไม่ให้เด็กกินยาสีฟันเล่น
บ้านอยู่ภาคเหนือหรืออีสาน ใช้น้ำบ่อ ต้องระวังฟันตกกระไหม?
บางพื้นที่ในภาคเหนือและอีสานมีน้ำตามธรรมชาติที่ฟลูออไรด์สูง ควรแจ้งทันตแพทย์หรือหน่วยบริการสาธารณสุขใกล้บ้านเรื่องแหล่งน้ำดื่ม ก่อนให้เด็กได้รับฟลูออไรด์เสริมรูปแบบอื่น ส่วนยาสีฟันฟลูออไรด์ยังใช้ได้ตามปริมาณที่เหมาะกับวัย และควรพาเด็กไปตรวจฟันสม่ำเสมอ