สมุนไพรดูแลช่องปาก มีอะไรบ้าง ได้ผลจริงไหม

สมุนไพรไทยที่นิยมใช้ดูแลช่องปากมีอะไรบ้าง?

คนไทยใช้สมุนไพรกับช่องปากในหลายรูปแบบ บางบ้านเคี้ยวใบฝรั่งหลังอาหาร บางคนกลั้วคอด้วยน้ำเกลือ บางคนชอบกลิ่นกานพลูหรือมิ้นต์ในยาสีฟันและน้ำยาบ้วนปาก ปัจจุบันสมุนไพรเหล่านี้จึงพบได้ทั้งแบบใช้ใบสดหรือเครื่องเทศโดยตรง และในรูปผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป

ทีมเนื้อหา THAYA อยากชวนให้แยกให้ออกระหว่างสองเรื่อง คือความรู้สึกสดชื่นหลังใช้ กับผลต่อสุขภาพช่องปากในระยะยาว ความสดชื่นเกิดขึ้นทันทีและเป็นเรื่องดี แต่การป้องกันฟันผุและโรคเหงือกยังต้องอาศัยการแปรงฟัน การทำความสะอาดซอกฟัน และการตรวจฟันตามนัด

กานพลู ใบฝรั่ง และเกลือ มีหลักฐานแค่ไหน?

ข้อมูลจากกรมอนามัยใช้คำว่าอาจช่วยลดการอักเสบของเหงือก ซึ่งหมายถึงเป็นประโยชน์เสริมเมื่อใช้ร่วมกับการดูแลปกติ ไม่ได้หมายความว่าใบฝรั่งหรือกานพลูทำให้เหงือกที่อักเสบหายได้เอง ถ้าเหงือกบวมแดงหรือเลือดออกทุกครั้งที่แปรง ควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ

สำหรับเกลือ มีคำแนะนำให้กลั้วน้ำเกลือในบางสถานการณ์ เช่น คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ แนะนำว่านิ่วทอนซิลก้อนเล็กดูแลได้ด้วยการรักษาความสะอาดช่องปากและลิ้น ร่วมกับการกลั้วคอด้วยน้ำเกลือ แต่ถ้านิ่วก้อนใหญ่หรือเป็นซ้ำ ควรพบแพทย์หูคอจมูก และไม่ควรใช้ของแหลมเขี่ยออกเอง

ส่วนความเชื่อว่าสมุนไพรช่วยแก้ปวดฟัน ควรระวังเป็นพิเศษ กรมอนามัยเคยชี้แจงว่าคลิปที่อ้างว่าต้มใบชะพลูกับเกลือมาบ้วนปากแล้วหายปวดฟันนั้นยังไม่ได้รับการพิสูจน์ อาการปวดฟันมักมีสาเหตุที่ต้องให้ทันตแพทย์ตรวจ การใช้สมุนไพรกลบอาการอาจทำให้ไปพบทันตแพทย์ช้ากว่าที่ควร

การอมน้ำมันช่วยได้จริงไหม?

การอมน้ำมันหรือ oil pulling คือการอมน้ำมันประมาณหนึ่งช้อนโต๊ะแล้วกลั้วไปมาในปากเป็นเวลาหลายนาที บางสูตรนานถึง 20 นาที Cleveland Clinic สรุปว่ายังไม่มีหลักฐานว่าวิธีนี้ช่วยให้สุขภาพช่องปากดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ทั้งเรื่องคราบจุลินทรีย์และกลิ่นปาก และไม่มีหลักฐานชัดว่าช่วยให้ฟันขาว

Cleveland Clinic ยังระบุว่าสมาคมทันตแพทย์อเมริกันไม่แนะนำการอมน้ำมัน และวิธีนี้ใช้แทนการแปรงฟันวันละสองครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์และการใช้ไหมขัดฟันไม่ได้ ถ้าใครชอบทำเป็นกิจวัตรส่วนตัว อย่างน้อยควรทำเพิ่มจากการดูแลปกติ ไม่ใช่ทำแทน และควรบ้วนน้ำมันทิ้งลงถังขยะ ไม่เทลงอ่างล้างหน้า เพราะอาจทำให้ท่อน้ำเสียหาย

ใช้สมุนไพรแทนการแปรงฟันได้ไหม?

ไม่ได้ สิ่งที่ช่วยกำจัดคราบจุลินทรีย์คือการแปรงฟันอย่างทั่วถึงและการทำความสะอาดซอกฟัน ส่วนสิ่งที่ช่วยปกป้องเนื้อฟันจากฟันผุคือฟลูออไรด์ กรมอนามัยแนะนำให้แปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์อย่างน้อยวันละสองครั้ง คือตอนเช้าและก่อนนอน การเคี้ยวใบฝรั่งหรือกลั้วน้ำเกลือไม่ได้ให้ประโยชน์ทั้งสองข้อนี้แทนกันได้

ข่าวดีคือไม่ต้องเลือกระหว่างสมุนไพรกับฟลูออไรด์ กรมอนามัยระบุว่ายาสีฟันสมุนไพรสามารถสลับหรือใช้ร่วมกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ได้ หรือจะเลือกยาสีฟันสมุนไพรที่มีฟลูออไรด์อยู่แล้วก็ได้ รายละเอียดเรื่องข้อดีข้อจำกัดของยาสีฟันสมุนไพรอยู่ในบทความยาสีฟันสมุนไพร ดีไหม

ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์ THAYA ยาสีฟัน THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry เป็นยาสีฟันสูตรสมุนไพรรสมิกซ์เบอร์รี่ ที่บนกล่องระบุฟลูออไรด์ 1,500 ppm ส่วนน้ำยาบ้วนปาก THAYA Herbal Mix Berry ควรใช้ตามฉลาก และไม่ได้ใช้แทนการแปรงฟันหรือการทำความสะอาดซอกฟัน ควรตรวจสอบฉลากเพื่อดูรายชื่อส่วนผสมก่อนใช้

ข้อควรระวังในการใช้สมุนไพรกับช่องปากมีอะไรบ้าง?

ข้อแรก อย่าเชื่อสูตรรักษาจากโซเชียลโดยไม่ตรวจสอบ ตัวอย่างที่ชัดคือสูตรใบชะพลูต้มกับเกลือที่กรมอนามัยระบุว่ายังไม่ได้รับการพิสูจน์ สูตรที่สัญญาว่าหายปวด ฟันขาว หรือเหงือกหายบวมภายในไม่กี่วัน ควรตั้งคำถามไว้ก่อน

ข้อสอง ระวังการระคายเคือง สมุนไพรบางชนิดมีรสเผ็ดร้อนหรือกลิ่นแรง และแต่ละคนตอบสนองไม่เหมือนกัน ใครที่เคยแพ้พืชชนิดใดควรอ่านส่วนผสมก่อนเสมอ ถ้ามีอาการแสบ บวม หรือแผลในปากหลังใช้ ให้หยุดใช้และปรึกษาทันตแพทย์

ข้อสาม ใส่ใจความสะอาดของสมุนไพรที่ทำใช้เองที่บ้าน ใบสดที่ล้างไม่สะอาด หรือน้ำต้มสมุนไพรที่ตั้งทิ้งไว้หลายวัน อาจไม่เหมาะจะนำเข้าปาก ถ้าอยากได้กลิ่นหรือรสสมุนไพรในกิจวัตรประจำวัน การเลือกผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปที่มีฉลากภาษาไทยครบถ้วน บอกส่วนผสมและวิธีใช้ชัดเจน มักสะดวกและควบคุมได้ง่ายกว่า

ข้อสี่ อย่าใช้สมุนไพรเป็นเหตุผลในการเลื่อนไปหาหมอฟัน อาการอย่างปวดฟัน เหงือกบวม เลือดออกตามไรฟัน หรือกลิ่นปากที่ไม่ดีขึ้น ควรได้รับการตรวจจากทันตแพทย์ และข้อสุดท้าย สำหรับเด็กเล็ก ควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อนนำสมุนไพรหรือสูตรทำเองมาใช้ในช่องปาก และดูแลตามคำแนะนำตามช่วงวัย

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• ใบฝรั่ง กานพลู และเกลือ อาจช่วยลดเหงือกอักเสบ ส่วนมิ้นต์ ตะไคร้ และใบพลู ช่วยเรื่องลมหายใจ
• การอมน้ำมันยังไม่มีหลักฐานว่าช่วยสุขภาพช่องปากอย่างชัดเจน และใช้แทนการแปรงฟันไม่ได้
• สมุนไพรเป็นตัวเสริม ยังต้องแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์วันละสองครั้ง
• ปวดฟัน เหงือกบวม หรือเลือดออกต่อเนื่อง ควรไปพบทันตแพทย์ ไม่ใช่รักษาเองด้วยสมุนไพร