ยาสีฟันสมุนไพร ดีไหม ต่างจากยาสีฟันทั่วไปอย่างไร

ยาสีฟันสมุนไพรคืออะไร?

โดยทั่วไป ยาสีฟันสมุนไพรมักมีโครงสร้างพื้นฐานคล้ายยาสีฟันทั่วไป แล้วเติมสารสกัดหรือกลิ่นรสจากพืชลงไป ADA MouthHealthy อธิบายว่ายาสีฟันโดยทั่วไปประกอบด้วยสารขัดอย่างอ่อน สารให้ความชุ่มชื้น และสารทำความสะอาดที่ทำให้เกิดฟอง ยาสีฟันสมุนไพรส่วนใหญ่ก็มีส่วนประกอบพื้นฐานลักษณะนี้ ความต่างจึงมักอยู่ที่ชนิดของสมุนไพร กลิ่น รสชาติ และความรู้สึกหลังแปรง

อีกเรื่องที่คนมักเข้าใจคลาดเคลื่อนคือ ยาสีฟันสมุนไพรไม่ได้แปลว่าเป็นของจากธรรมชาติทั้งหมด หลายสูตรยังมีสารเคมีพื้นฐานแบบเดียวกับยาสีฟันทั่วไป ซึ่งไม่ใช่เรื่องผิด เพราะสิ่งเหล่านี้ทำให้ยาสีฟันใช้งานได้จริง ทั้งเนื้อยาสีฟันที่ไม่แห้งแข็ง ฟองที่ช่วยทำความสะอาด และสารขัดอย่างอ่อน

สมุนไพรในยาสีฟันมีหลักฐานรองรับแค่ไหน?

กรมอนามัยสรุปไว้ในสื่อความรู้ชุดฟันยังดีว่า สมุนไพรที่พบบ่อยในยาสีฟันอย่างใบฝรั่ง กานพลู และเกลือ อาจช่วยลดการอักเสบของเหงือก ส่วนมิ้นต์ ตะไคร้ และใบพลู มีบทบาทเรื่องทำให้ลมหายใจสดชื่น คำว่าอาจช่วยในที่นี้สำคัญ เพราะหมายถึงเป็นประโยชน์เสริม ไม่ใช่การรักษาโรคเหงือก

เมื่อเทียบกับฟลูออไรด์ หลักฐานของสมุนไพรยังอยู่คนละระดับ ทันตแพทย์จุฬาฯ ระบุว่าฟลูออไรด์คือส่วนผสมที่มีหลักฐานชัดเจนเรื่องป้องกันฟันผุ ส่วนสมุนไพรช่วยเรื่องความรู้สึกสะอาดและอาจลดกลิ่นปากได้ ถ้าจะให้เข้าใจง่าย ฟลูออไรด์คือส่วนที่ช่วยปกป้องเนื้อฟัน ส่วนสมุนไพรคือส่วนที่ทำให้การแปรงฟันน่าใช้และรู้สึกดีขึ้น

อย่าลืมว่าสมุนไพรในหลอดยาสีฟันอยู่ในปริมาณและรูปแบบที่ผู้ผลิตกำหนด จึงไม่ควรนำไปเทียบตรง ๆ กับการใช้สมุนไพรสดหรือสูตรทำเองที่บ้าน ถ้าสนใจสมุนไพรไทยที่คนนิยมใช้ดูแลช่องปากนอกเหนือจากยาสีฟัน อ่านต่อได้ในบทความสมุนไพรดูแลช่องปาก ซึ่งพูดถึงกานพลู ใบฝรั่ง เกลือ และการอมน้ำมันโดยตรง

ยาสีฟันสมุนไพรมีข้อดีและข้อจำกัดอะไร?

ข้อดีที่เห็นชัดคือความชอบส่วนตัว หลายคนรู้สึกว่ารสชาติและกลิ่นของสมุนไพรทำให้ปากสดชื่นและอยากแปรงฟันนานขึ้น ทันตแพทย์จุฬาฯ ระบุว่ายาสีฟันสมุนไพรให้ความรู้สึกสะอาดและช่วยลดกลิ่นปากได้ ซึ่งถ้าทำให้คุณแปรงฟันสม่ำเสมอวันละสองครั้งได้จริง ก็นับเป็นประโยชน์ที่จับต้องได้

ข้อจำกัดคือยาสีฟันสมุนไพรบางยี่ห้อไม่มีฟลูออไรด์ หรือมีในปริมาณที่ไม่เพียงพอ ตามที่ทันตแพทย์จุฬาฯ เตือนไว้ ถ้าเลือกสูตรแบบนั้นมาใช้เป็นหลักทุกวัน ก็เท่ากับตัดตัวช่วยป้องกันฟันผุที่มีหลักฐานดีออกไป นอกจากนี้ รสและกลิ่นของสมุนไพรบางชนิดก็ไม่ถูกใจทุกคน ถ้าใช้แล้วรู้สึกแสบ ระคายเคือง หรือมีอาการผิดปกติ ควรหยุดใช้และปรึกษาทันตแพทย์

อีกข้อจำกัดคือความคาดหวัง ยาสีฟันไม่ว่าสูตรไหนก็เป็นเพียงส่วนหนึ่งของการแปรงฟัน คราบหินปูนหรืออาการเหงือกอักเสบที่เป็นต่อเนื่อง ยังต้องได้รับการตรวจและดูแลจากทันตแพทย์ ยาสีฟันสมุนไพรจึงไม่ควรถูกใช้เป็นเหตุผลในการเลื่อนนัดตรวจฟัน

ทำไมยังควรดูปริมาณฟลูออไรด์ด้วย?

เพราะในเรื่องการป้องกันฟันผุ สิ่งที่ทำให้ยาสีฟันสมุนไพรแต่ละหลอดต่างกันชัดคือมีฟลูออไรด์หรือไม่ ADA MouthHealthy ระบุว่าฟลูออไรด์ช่วยเสริมความแข็งแรงให้เคลือบฟัน และยาสีฟันไม่ได้มีฟลูออไรด์ทุกหลอด จึงควรเลือกหลอดที่มี ส่วนกรมอนามัยแนะนำให้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์อย่างน้อยวันละสองครั้ง คือตอนเช้าและก่อนนอน

วิธีเช็กง่ายที่สุดคือดูฉลาก สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา หรือ อย. ระบุว่าในไทย ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์จัดเป็นเครื่องสำอาง ปริมาณฟลูออไรด์รวมต้องไม่เกิน 1,500 ppm และฉลากต้องระบุชนิดสารฟลูออไรด์ เช่น โซเดียมฟลูออไรด์ หรือโซเดียมโมโนฟลูออโรฟอสเฟต ควรดูด้วยว่ามีฉลากภาษาไทยและเลขที่ใบรับจดแจ้ง

รายละเอียดเรื่องวิธีเลือกยาสีฟันสมุนไพรที่มีฟลูออไรด์และการอ่านตัวเลข ppm อยู่ในบทความยาสีฟันสมุนไพรมีฟลูออไรด์ไหม ในหน้านี้ขอสรุปสั้น ๆ ว่า ถ้าชอบสมุนไพร ไม่จำเป็นต้องเลือกระหว่างสมุนไพรกับฟลูออไรด์ ให้มองหาสูตรที่มีทั้งสองอย่าง

ความเชื่อเรื่องยาสีฟันสมุนไพรข้อไหนที่ควรระวัง?

ความเชื่อแรกคือสมุนไพรปลอดภัยกว่าเสมอ ข้อนี้ไม่ตรงกับคำอธิบายของทันตแพทย์จุฬาฯ ที่ว่าความปลอดภัยไม่ได้ขึ้นกับการเป็นสูตรสมุนไพร ใครที่เคยแพ้พืชชนิดใดจึงไม่ควรวางใจเพียงเพราะเป็นสมุนไพร วิธีที่ปลอดภัยคืออ่านรายชื่อส่วนผสม และหยุดใช้ถ้ามีอาการแสบ บวม หรือเป็นแผลในปาก

ความเชื่อที่สองคือยาสีฟันสมุนไพรใช้แทนการไปหาหมอฟันได้ ถ้ามีเลือดออกตามไรฟัน ปวดฟัน หรือกลิ่นปากไม่ดีขึ้นแม้ดูแลเองแล้ว ควรไปพบทันตแพทย์ ยาสีฟันเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการดูแลประจำวัน ความเชื่อที่สามคือยาสีฟันสมุนไพรกับยาสีฟันฟลูออไรด์ใช้ร่วมกันไม่ได้ ซึ่งกรมอนามัยระบุว่าสามารถสลับหรือใช้ร่วมกันได้ ขอเพียงให้ได้ฟลูออไรด์อย่างน้อยวันละสองครั้ง

ใครเหมาะกับยาสีฟันสมุนไพร?

คนที่ชอบรสและกลิ่นสมุนไพร คนที่อยากได้ความรู้สึกสดชื่นหลังแปรง หรือคนที่แปรงฟันได้ไม่นานเพราะไม่ชอบรสยาสีฟันทั่วไป อาจแปรงฟันได้สม่ำเสมอขึ้นเมื่อเปลี่ยนมาใช้สูตรสมุนไพรที่มีฟลูออไรด์ ส่วนคนที่ฟันผุบ่อย ใส่เครื่องมือจัดฟัน หรือมีปัญหาช่องปากเฉพาะ ควรถามทันตแพทย์ว่ายาสีฟันแบบไหนเหมาะกับตัวเอง

สำหรับเด็ก ปริมาณยาสีฟันและชนิดของยาสีฟันควรเป็นไปตามคำแนะนำตามช่วงวัย ซึ่งมีรายละเอียดอยู่ในบทความยาสีฟันสำหรับเด็ก ไม่ควรเลือกจากรสหรือคำว่าสมุนไพรเพียงอย่างเดียว

ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์ THAYA ยาสีฟัน THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry เป็นยาสีฟันสูตรสมุนไพรรสมิกซ์เบอร์รี่ ขนาด 50 กรัม บนกล่องระบุฟลูออไรด์ 1,500 ppm ส่วนคำว่า Violet Whitening เป็นชื่อผลิตภัณฑ์ ควรตรวจสอบฉลากเพื่อดูรายชื่อส่วนผสมและวิธีใช้ก่อนเริ่มใช้ทุกครั้ง หาซื้อได้ที่ THAYA Official Store บน Shopee

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• คำว่าสมุนไพรบนหลอดไม่ได้บอกว่ายาสีฟันปลอดภัยหรือได้ผลกว่า ให้ดูสูตรและฉลาก
• ใบฝรั่ง กานพลู และเกลือ อาจช่วยลดเหงือกอักเสบ แต่ไม่ใช่การรักษาโรคเหงือก
• ฟลูออไรด์คือส่วนผสมที่มีหลักฐานชัดเรื่องป้องกันฟันผุ เลือกสูตรสมุนไพรที่มีฟลูออไรด์
• อาการในช่องปากที่ไม่ดีขึ้นควรไปพบทันตแพทย์ ไม่ใช่เปลี่ยนยาสีฟันไปเรื่อย ๆ