นอนกัดฟันคือการบดหรือกัดฟันแน่นโดยไม่รู้ตัว และมักเกี่ยวกับความเครียด. ถ้าเป็นต่อเนื่องอาจทำให้ฟันสึก เสียวฟัน ปวดกราม หรือปวดศีรษะได้. ดูแลเบื้องต้นด้วยการผ่อนคลาย ลดคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ แล้วพบทันตแพทย์เมื่อมีอาการ.
นอนกัดฟันคือการบดฟันไปมาหรือกัดฟันแน่นขณะหลับโดยที่เจ้าตัวไม่รู้ตัว ซึ่งการกัดฟันแบบนี้เกิดได้ทั้งตอนหลับและตอนตื่น และมักเกี่ยวข้องกับความเครียดหรือความกังวล ถ้าเป็นบ่อยและต่อเนื่อง แรงบดที่เกิดซ้ำ ๆ อาจทำให้ฟันสึกได้ จึงไม่ควรมองว่าเป็นแค่นิสัยการนอนที่ไม่มีผลอะไร
นอนกัดฟันคืออะไร?
ในทางทันตกรรม ภาวะนี้เรียกว่า bruxism บางคนบดฟันจนคนข้าง ๆ ได้ยินเสียง ขณะที่บางคนแค่กัดกรามแน่นเงียบ ๆ โดยไม่มีเสียงเลย ทั้งสองแบบส่งแรงลงบนฟันและขากรรไกรซ้ำ ๆ และเพราะเกิดตอนหลับ หลายคนจึงไม่รู้ตัว จนเริ่มเห็นว่าฟันสึกหรือมีอาการปวดกรามตามมา
ทีมเนื้อหา THAYA สรุปเรื่องนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อให้รู้จักอาการและรู้ว่าควรไปปรึกษาใคร ไม่ได้ใช้แทนการตรวจโดยทันตแพทย์ เพราะการบอกว่าใครนอนกัดฟันหรือไม่ และควรดูแลแบบไหน ต้องอาศัยการตรวจในช่องปากจริง
สาเหตุของการนอนกัดฟันมีอะไรบ้าง?
สาเหตุของการนอนกัดฟันไม่ได้ชัดเจนเสมอไป แต่มักเกี่ยวข้องกับความเครียดและความวิตกกังวล ช่วงที่งานหนัก มีเรื่องค้างใจ หรือนอนไม่ค่อยหลับ บางคนอาจกัดฟันหรือเกร็งกรามโดยไม่ทันสังเกต
นอกจากความเครียด ยังมีปัจจัยอื่นที่เกี่ยวข้องได้ เช่น ปัญหาการนอนอย่างการนอนกรนหรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ยาบางกลุ่มที่ใช้รักษาปัญหาการนอน ภาวะซึมเศร้า หรือความวิตกกังวล การสูบบุหรี่ รวมถึงการดื่มแอลกอฮอล์หรือเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนในปริมาณมาก
ถ้ากำลังใช้ยาอยู่และสงสัยว่าตัวเองเริ่มกัดฟันหลังเปลี่ยนยา ไม่ควรหยุดยาเอง ให้แจ้งแพทย์ผู้สั่งยาเพื่อพิจารณาร่วมกัน ส่วนเรื่องความเครียด การนอน หรือการเลิกบุหรี่ สามารถปรึกษาแพทย์ทั่วไปเพื่อหาทางจัดการต้นเหตุได้ ควบคู่ไปกับการให้ทันตแพทย์ดูแลเรื่องฟัน
นอนกัดฟันส่งผลต่อฟันและกรามอย่างไร?
ผลที่เห็นชัดที่สุดคือฟันสึก ทางทันตกรรมแบ่งฟันสึกออกเป็นหลายแบบ และแบบที่เกิดจากฟันบดกันเองเรียกว่าการสึกจากการบดเคี้ยว ซึ่งการนอนกัดฟันและการกัดของแข็งอย่างน้ำแข็งหรือฝาขวดเป็นพฤติกรรมที่ทำให้ฟันสึกแบบนี้ได้ บางคนจึงเห็นว่าผิวฟันดูสึกหรือบิ่นกว่าเดิม
เมื่อฟันสึกหรือบิ่น เนื้อฟันชั้นในที่ไวต่อความรู้สึกอาจเผยออกมา ทำให้เสียวฟันเวลาเจอของเย็นหรือของร้อน การกัดฟันจึงเป็นสาเหตุหนึ่งของอาการเสียวฟัน และในบางรายอาจทำให้ฟันแตก วัสดุอุดฟันหลุด หรือสูญเสียฟันได้ ถ้าอยากเข้าใจกลไกเสียวฟันให้ละเอียดขึ้น อ่านต่อได้ในบทความเรื่องสาเหตุของอาการเสียวฟัน
ผลกระทบไม่ได้อยู่ที่ฟันอย่างเดียว กล้ามเนื้อและข้อต่อขากรรไกรที่ทำงานหนักทั้งคืนอาจทำให้ปวดกราม ปวดศีรษะ หรือปวดหู และอาการปวดกรามอาจนำไปสู่ความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกรได้ บางคนยังนอนหลับไม่สนิท
สังเกตตัวเองว่านอนกัดฟันได้อย่างไร?
เพราะเกิดตอนหลับ สัญญาณแรกมักมาจากคนที่นอนข้าง ๆ ซึ่งได้ยินเสียงบดฟันตอนกลางคืน ถ้ามีคนทักแบบนี้ ควรใส่ใจ ไม่ใช่มองเป็นแค่เสียงรบกวน
ถ้านอนคนเดียว ให้สังเกตอาการของตัวเองแทน เช่น ปวดหรือเมื่อยกราม ปวดศีรษะ ปวดบริเวณใบหน้าหรือหู รู้สึกว่าฟันเสียวขึ้นโดยไม่มีสาเหตุอื่นชัดเจน หรือส่องกระจกแล้วเห็นปลายฟันสึก บิ่น หรือแบนลงกว่าเดิม ระหว่างวันก็ลองสังเกตว่าตัวเองกัดฟันแน่นตอนตั้งใจทำงานหรือตอนเครียดหรือไม่
อาการเหล่านี้เป็นเพียงสัญญาณให้สงสัย ไม่ได้ยืนยันว่านอนกัดฟันแน่นอน เพราะอาการปวดกรามหรือเสียวฟันมีได้จากหลายสาเหตุ ทางที่ดีคือจดอาการที่พบไว้ แล้วนำไปเล่าให้ทันตแพทย์ฟังตอนตรวจ ทันตแพทย์จะดูลักษณะการสึกของฟันและประเมินร่วมกับอาการ
ดูแลตัวเองเบื้องต้นอย่างไร และเมื่อไหร่ควรพบทันตแพทย์?
การดูแลเบื้องต้นเน้นที่การลดปัจจัยกระตุ้น เริ่มจากหาวิธีผ่อนคลายที่เหมาะกับตัวเอง เช่น ฝึกหายใจ ฟังเพลง หรือออกกำลังกายสม่ำเสมอ จัดกิจวัตรก่อนนอนให้สงบและนอนในห้องที่มืดและเงียบ งดบุหรี่ และลดแอลกอฮอล์กับเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน ช่วงที่ฟันหรือกรามปวดให้เลี่ยงการเคี้ยวหมากฝรั่งและอาหารแข็ง และอาจใช้ถุงเย็นห่อผ้าประคบบริเวณกรามครั้งละประมาณ 20 ถึง 30 นาที
ในการแปรงฟันประจำวัน ถ้ามีอาการเสียวฟันร่วมด้วย ให้ใช้แปรงขนนุ่มและแปรงอย่างนุ่มนวล ไม่ขัดแรงจนเพิ่มการสึกที่คอฟัน และไปตรวจสุขภาพช่องปากตามนัดอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้ทันตแพทย์ช่วยดูความเปลี่ยนแปลงของฟัน
ควรไปพบทันตแพทย์เมื่อกัดฟันแล้วมีฟันสึก ฟันบิ่น หรือเสียวฟัน เมื่อมีอาการปวดกราม ปวดใบหน้า หรือปวดหูร่วมด้วย เมื่อคนใกล้ตัวบอกว่าได้ยินเสียงบดฟันตอนหลับ หรือเมื่อกังวลว่าลูกนอนกัดฟัน ทันตแพทย์จะตรวจและเลือกวิธีดูแลที่เหมาะกับแต่ละคน ซึ่งบางรายอาจไม่ต้องรักษาอะไรเป็นพิเศษ ส่วนบางรายทันตแพทย์อาจทำเฝือกสบฟันหรือที่ครอบฟันแบบสั่งทำเฉพาะสำหรับใส่ตอนกลางคืนเพื่อป้องกันฟันจากความเสียหาย การตัดสินใจเรื่องอุปกรณ์จึงควรผ่านการประเมินของทันตแพทย์ก่อน
ส่วนต้นเหตุอย่างความเครียด ความวิตกกังวล ปัญหาการนอน หรือการเลิกบุหรี่และลดแอลกอฮอล์ สามารถปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำเพิ่มเติมได้ THAYA แนะนำให้มองเรื่องนอนกัดฟันเป็นทั้งเรื่องของฟันและเรื่องของการพักผ่อน แล้วดูแลไปพร้อมกันทั้งสองด้าน
สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?
- นอนกัดฟันคือการบดหรือกัดฟันแน่นโดยไม่รู้ตัว มักเกี่ยวกับความเครียดและความกังวล
- ผลที่พบได้คือฟันสึก ฟันบิ่น เสียวฟัน ปวดกราม ปวดศีรษะ และนอนหลับไม่เต็มที่
- ลดปัจจัยกระตุ้นด้วยการผ่อนคลาย งดบุหรี่ ลดคาเฟอีนและแอลกอฮอล์
- มีฟันสึก เสียวฟัน หรือปวดกราม ควรให้ทันตแพทย์ประเมินก่อนเลือกอุปกรณ์ใด ๆ
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
นอนกัดฟันหายเองได้ไหม?
การนอนกัดฟันมักเกี่ยวกับความเครียดหรือปัญหาการนอน การจัดการต้นเหตุเหล่านี้จึงเป็นการดูแลเบื้องต้นที่แนะนำ และบางรายไม่จำเป็นต้องรักษาเป็นพิเศษ แต่ถ้ากัดฟันจนฟันสึก เสียวฟัน หรือปวดกราม ไม่ควรรอให้หายเอง ควรให้ทันตแพทย์ตรวจดูความเสียหายและแนะนำการดูแลที่เหมาะสม
นอนกัดฟันทำให้เสียวฟันได้หรือเปล่า?
ได้ เมื่อแรงบดทำให้ผิวฟันสึกหรือฟันบิ่น เนื้อฟันชั้นในที่ไวต่อความรู้สึกอาจเผยออกมา ทำให้เสียวเวลาเจอของเย็นหรือของร้อน อย่างไรก็ตาม อาการเสียวฟันมีหลายสาเหตุ เช่น ฟันผุหรือเหงือกร่น จึงควรให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง
ดื่มกาแฟเยอะเกี่ยวกับการนอนกัดฟันไหม?
การดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนในปริมาณมากเป็นหนึ่งในปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการกัดฟัน เช่นเดียวกับแอลกอฮอล์และการสูบบุหรี่ ถ้าสังเกตว่าตัวเองกัดฟันหรือปวดกรามบ่อย ลองลดกาแฟและเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน ควบคู่กับการผ่อนคลายก่อนนอน
ลูกนอนกัดฟัน ต้องพาไปหาหมอฟันไหม?
ถ้าผู้ปกครองได้ยินลูกบดฟันตอนหลับและรู้สึกกังวล สามารถพาไปปรึกษาทันตแพทย์ได้ โดยเฉพาะเมื่อลูกบ่นปวดกราม ปวดศีรษะ หรือฟันดูสึกผิดปกติ ทันตแพทย์จะตรวจดูฟันและให้คำแนะนำตามวัยของเด็ก ไม่ควรซื้ออุปกรณ์มาใส่ให้ลูกเอง