ฟันเสียวเกิดจากเนื้อฟันชั้นใน (dentin) เปิดออก ทำให้ความเย็น ความร้อน หรือของเปรี้ยวกระตุ้นถึงเส้นประสาทได้. สาเหตุที่พบบ่อยคือเคลือบฟันสึก เหงือกร่น ฟันผุ ฟันร้าว และวัสดุอุดฟันที่เสื่อม. ถ้าเสียวนานหรือเป็นซี่เดียวชัดเจน ควรไปตรวจกับทันตแพทย์.
ฟันเสียวเกิดจากเนื้อฟันชั้นใน (dentin) ที่ปกติถูกเคลือบฟันและเหงือกปกคลุมไว้ เปิดออกสู่ช่องปาก ADA MouthHealthy อธิบายว่าเนื้อฟันมีท่อเล็ก ๆ จำนวนมากที่ทำให้สิ่งกระตุ้นอย่างความร้อน ความเย็น หรืออาหารรสเปรี้ยว ส่งผ่านไปถึงเส้นประสาทในฟันได้ จึงรู้สึกแปลบขึ้นมาทันที
ฟันเสียวเกิดขึ้นได้อย่างไร?
โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์อธิบายลักษณะอาการไว้ว่า เป็นความเจ็บเสียวช่วงสั้น ๆ เมื่อบริเวณที่เนื้อฟันเปิดออกเจอสิ่งกระตุ้น เช่น น้ำเย็น ของร้อน ลมที่เป่าเข้าปาก ของหวานจัด หรือแม้แต่ตอนแปรงฟัน การเข้าใจว่าอาการเริ่มต้นจากเนื้อฟันที่เปิดออก ช่วยให้เรามองหาต้นเหตุได้ถูกจุดว่าอะไรทำให้ชั้นที่ปกป้องฟันบางลงหรือหายไป
อาการเสียวฟันจึงไม่ใช่โรคเดียว แต่เป็นสัญญาณที่มีได้หลายสาเหตุ บางสาเหตุดูแลเองได้ที่บ้าน บางสาเหตุต้องให้ทันตแพทย์แก้ไข ทีม THAYA จึงแบ่งสาเหตุที่พบบ่อยออกเป็นกลุ่ม ๆ ในหัวข้อถัดไป เพื่อให้คุณสังเกตอาการของตัวเองได้ง่ายขึ้นก่อนไปพบทันตแพทย์
เคลือบฟันสึกและเหงือกร่นเกี่ยวข้องอย่างไร?
เคลือบฟันเป็นชั้นนอกสุดที่ห่อหุ้มเนื้อฟันไว้ เมื่อเคลือบฟันสึกบางลง เนื้อฟันด้านในก็มีโอกาสเผยออกมามากขึ้น ADA MouthHealthy ระบุว่าเคลือบฟันที่สึกเป็นหนึ่งในสาเหตุของอาการเสียวฟัน ส่วน Cleveland Clinic ยกตัวอย่างปัจจัยที่ทำให้ฟันสึก เช่น การกินอาหารที่เป็นกรดอย่างผลไม้ตระกูลส้มหรือของดองบ่อย ๆ การแปรงฟันแรงเกินไปหรือใช้แปรงขนแข็ง และการนอนกัดฟัน
เหงือกร่นเป็นอีกเส้นทางหนึ่ง โดยปกติรากฟันจะมีเหงือกคลุมไว้และไม่มีเคลือบฟันห่อหุ้มเหมือนตัวฟัน เมื่อเหงือกร่นลง บริเวณคอฟันและรากฟันจึงสัมผัสกับอาหารและเครื่องดื่มโดยตรง ทั้ง ADA MouthHealthy และ Cleveland Clinic ระบุว่าเหงือกร่นเป็นสาเหตุหนึ่งของอาการเสียว ส่วนโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์อธิบายว่าเหงือกร่นอาจเกิดจากการแปรงฟันผิดวิธีหรือโรคปริทันต์
ทั้งฟันสึกและเหงือกร่นมักค่อย ๆ เกิดขึ้นทีละน้อย ไม่ได้เป็นในวันเดียว ถ้าคุณเริ่มสังเกตว่าเหงือกร่นลง หรือคอฟันเริ่มเป็นร่อง ควรให้ทันตแพทย์ช่วยประเมิน ส่วนวิธีปรับนิสัยการแปรงฟันและการกินในชีวิตประจำวัน อ่านต่อได้ในบทความดูแลฟันเสียวง่ายของ THAYA
ฟันเสียวหลังฟอกสีฟันเกิดจากอะไร?
การฟอกสีฟันใช้สารเปอร์ออกไซด์ เช่น ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์หรือคาร์บาไมด์เปอร์ออกไซด์ ซึ่งเข้าไปสลายสารสีในเนื้อฟัน @Rama ของโรงพยาบาลรามาธิบดี อธิบายว่าระหว่างนั้นน้ำยาฟอกสีฟันจะดึงน้ำออกจากตัวฟัน ทำให้ปลายประสาทเส้นเล็ก ๆ ในฟันไวต่อความร้อนและความเย็นมากขึ้น จึงเสียวฟันได้ง่ายกว่าปกติ อาการนี้เป็นอาการชั่วคราวและหายได้เองภายใน 2-3 วัน ทั้งนี้การฟอกสีฟันไม่ได้ทำให้เคลือบฟันบางลง
Cleveland Clinic ก็ระบุเช่นกันว่าผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟันบางชนิดอาจทำให้เสียวมากขึ้น และน้ำยาบ้วนปากบางสูตรที่มีกรดก็ทำให้อาการเสียวแย่ลงได้ พร้อมแนะนำให้ถามทันตแพทย์ถึงทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า ดังนั้นควรใช้ผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟันตามฉลากและคำแนะนำของทันตแพทย์อย่างเคร่งครัด ไม่เพิ่มเวลาหรือความถี่เองเพื่อเร่งผล
ถ้าเสียวหลังฟอกสีฟันนานเกินกว่าไม่กี่วัน หรือเจ็บมากจนกินอาหารไม่ได้ ควรหยุดใช้และปรึกษาทันตแพทย์ เพื่อตรวจว่ามีสาเหตุอื่นของอาการเสียวร่วมด้วยหรือไม่ เช่น ฟันผุ ฟันร้าว หรือวัสดุอุดฟันที่เสื่อม ซึ่งเป็นกลุ่มสาเหตุที่อธิบายไว้ในหัวข้อถัดไป
ฟันผุหรือฟันร้าวทำให้เสียวได้ไหม?
ได้ และเป็นสาเหตุที่ไม่ควรมองข้าม ADA MouthHealthy ระบุว่าฟันผุ ฟันแตกหรือร้าว และวัสดุอุดฟันที่สึกหรอ ล้วนเป็นสาเหตุของอาการเสียวฟัน ส่วนโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ก็ระบุถึงฟันผุ ฟันร้าว และวัสดุอุดฟันที่รั่วหรือเสื่อมสภาพ ว่าเป็นกลุ่มสาเหตุที่ต้องให้ทันตแพทย์ตรวจและแก้ไข
เมื่อฟันผุหรือมีรอยร้าว ชั้นที่ปกป้องฟันก็เสียหายไปด้วย Cleveland Clinic อธิบายว่ารอยร้าวหรือรอยบิ่นอาจเปิดทางให้เชื้อแบคทีเรียเข้าไปและระคายเคืองฟันได้ ถ้าคุณสังเกตว่าเสียวเฉพาะซี่ เจ็บเวลากัดเคี้ยว หรือเห็นรูและรอยร้าวบนฟัน ควรนัดให้ทันตแพทย์ตรวจ แทนที่จะรอให้หายเอง
กรณีแบบนี้ ยาสีฟันหรือการปรับนิสัยอย่างเดียวมักไม่พอ เพราะต้นเหตุคือโครงสร้างของฟันที่เสียหาย ADA MouthHealthy ระบุว่าทันตแพทย์อาจใช้ครอบฟัน อินเลย์ หรือการบอนดิ้ง เพื่อแก้ไขจุดบกพร่องหรือฟันผุที่ทำให้เสียว และถ้าเสียวรุนแรงต่อเนื่องจนแก้ด้วยวิธีอื่นไม่ได้ อาจต้องรักษารากฟัน Cleveland Clinic ยังระบุว่าการได้รับการดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยป้องกันปัญหาที่รุนแรงขึ้นได้
อาการเสียวแบบไหนชั่วคราว แบบไหนควรตรวจ?
อาการเสียวที่มักเป็นชั่วคราว ได้แก่ เสียวหลังฟอกสีฟันไม่กี่วัน หรือเสียวช่วงสั้น ๆ หลังทำฟัน เช่น อุดฟันหรือขูดหินปูน ซึ่ง Cleveland Clinic ระบุว่าการทำฟันเหล่านี้อาจทำให้เสียวได้ในระยะสั้น และบางครั้งอาการเสียวก็หายไปได้เอง โดยเฉพาะหลังไปทำฟัน
ส่วนอาการที่ควรนัดตรวจ ได้แก่ ยังเสียวอยู่แม้ปรับการแปรงฟันและการกินแล้ว ตามที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์แนะนำ เสียวชัดเจนแค่ซี่เดียว เจ็บตอนกัด หรือเห็นรูและรอยร้าวบนฟัน Cleveland Clinic แนะนำให้ปรึกษาทันตแพทย์ถ้าฟันเจ็บเมื่อเจอของร้อน ของเย็น หรือของหวาน และเตือนว่าหากเจ็บแปลบรุนแรงหรือไม่หายไป อาจเป็นสัญญาณของปัญหาที่รุนแรงกว่า
ระหว่างรอพบทันตแพทย์ ให้จดไว้ว่าเสียวซี่ไหน เกิดกับอะไร และเป็นนานแค่ไหน ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ทันตแพทย์หาสาเหตุได้ตรงจุดขึ้น ทีม THAYA ไม่สามารถวินิจฉัยอาการแทนทันตแพทย์ได้ บทความนี้มีไว้เพื่อให้คุณเข้าใจสาเหตุเบื้องต้นและตัดสินใจไปตรวจได้เร็วขึ้น
สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?
- ฟันเสียวเกิดเมื่อเนื้อฟันชั้นในเปิดออกจนสิ่งกระตุ้นเข้าถึงเส้นประสาทได้
- สาเหตุที่พบบ่อยคือเคลือบฟันสึก เหงือกร่น ฟันผุ ฟันร้าว และวัสดุอุดฟันเสื่อม
- เสียวหลังฟอกสีฟันมักเป็นชั่วคราว แต่ควรใช้ผลิตภัณฑ์ตามฉลากเสมอ
- เสียวนาน เสียวซี่เดียว หรือเจ็บตอนกัด ควรไปตรวจกับทันตแพทย์
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ฟันเสียวเป็นสัญญาณของฟันผุเสมอไหม?
ไม่เสมอไป อาการเสียวฟันเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น เคลือบฟันสึก เหงือกร่น ฟันร้าว หรือวัสดุอุดฟันเสื่อม แต่ฟันผุก็เป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบได้ ถ้าเสียวเฉพาะซี่หรือเสียวกับของหวานชัดเจน ควรให้ทันตแพทย์ตรวจเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง
ฟอกสีฟันแล้วเสียว ต้องกังวลไหม?
โดยทั่วไปอาการเสียวหลังฟอกสีฟันเป็นอาการชั่วคราว และมักหายไปภายในไม่กี่วัน ควรใช้ผลิตภัณฑ์ตามฉลากและคำแนะนำของทันตแพทย์ ไม่เพิ่มเวลาหรือความถี่เอง หากเสียวรุนแรงหรือนานกว่าปกติ ให้หยุดใช้และปรึกษาทันตแพทย์
ทำไมบางคนเสียวฟันตรงขอบเหงือก?
บริเวณขอบเหงือกเป็นจุดที่อาจเกิดเหงือกร่นหรือคอฟันสึก เมื่อเหงือกร่นลง รากฟันซึ่งไม่มีเคลือบฟันห่อหุ้มจะสัมผัสกับความเย็นและอาหารโดยตรง จึงอาจเสียวบริเวณนี้ได้ง่าย หากสังเกตว่าเหงือกร่นมากขึ้นเรื่อย ๆ ควรให้ทันตแพทย์ช่วยประเมินหาสาเหตุ
นอนกัดฟันทำให้ฟันเสียวได้ไหม?
ได้ Cleveland Clinic ระบุว่าการนอนกัดฟันเป็นสาเหตุหนึ่งของอาการเสียว เพราะทำให้ผิวฟันค่อย ๆ สึกจนเนื้อฟันด้านในเผยออกมา ถ้าสงสัยว่าตัวเองนอนกัดฟัน หรือเห็นว่าฟันดูสึกเรียบลง ควรปรึกษาทันตแพทย์ ซึ่งอาจแนะนำเฝือกสบฟันสำหรับใส่ตอนนอน