ยาสีฟันลดอาการเสียวฟัน ทำงานอย่างไร

ส่วนผสมลดเสียวฟันที่พบบ่อยมีอะไรบ้าง?

ADA MouthHealthy อธิบายว่าอาการเสียวเกิดจากเนื้อฟันที่เปิดออก ซึ่งมีท่อเล็ก ๆ ที่ทำให้ความเย็น ความร้อน หรืออาหารรสเปรี้ยวส่งผ่านไปถึงเส้นประสาทได้ ยาสีฟันลดเสียวฟันมีสารที่ช่วยปิดกั้นการส่งความรู้สึกจากผิวฟันไปยังเส้นประสาท จึงช่วยลดอาการที่เกิดจากกลไกนี้ ไม่ได้ซ่อมแซมฟันที่ผุหรือร้าว

สแตนนัสฟลูออไรด์ยังเป็นหนึ่งในสารประกอบฟลูออไรด์ที่ ADA ระบุว่าใช้ป้องกันฟันผุ ร่วมกับโซเดียมฟลูออไรด์และโซเดียมโมโนฟลูออโรฟอสเฟต ส่วนโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์แนะนำว่าสำหรับคนที่เสียวจากเนื้อฟันไวหรือเหงือกร่น ให้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์สูตรลดอาการเสียวฟัน ดังนั้นเวลาเลือก ควรดูทั้งสารลดเสียวและฟลูออไรด์ไปพร้อมกัน

ต้องใช้ยาสีฟันลดอาการเสียวฟันนานแค่ไหนจึงเห็นผล?

ยาสีฟันลดอาการเสียวฟันไม่ได้ได้ผลทันทีหลังแปรงครั้งแรก ADA MouthHealthy ระบุว่ามักต้องใช้หลายครั้งก่อนที่อาการเสียวจะลดลง แหล่งข้อมูลที่ THAYA อ้างอิงไม่ได้กำหนดจำนวนวันที่แน่นอน เพราะแต่ละคนมีสาเหตุและความรุนแรงของอาการต่างกัน สิ่งสำคัญคือใช้อย่างสม่ำเสมอ ADA ระบุถึงการแปรงวันละ 2 ครั้ง และโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์แนะนำให้แปรงฟันวันละอย่างน้อย 2 ครั้ง

Cleveland Clinic ยังแนะนำวิธีเสริมว่า สามารถป้ายยาสีฟันลดเสียวเล็กน้อยลงบนจุดที่เสียวก่อนเข้านอนได้ ถ้าจะลองวิธีนี้ ให้ทำตามคำแนะนำบนฉลากของผลิตภัณฑ์นั้น ๆ ด้วย ระหว่างนี้ลองสังเกตและจดไว้ว่าอาการเสียวเปลี่ยนไปอย่างไร เพื่อใช้เป็นข้อมูลเวลาไปพบทันตแพทย์

ถ้าใช้ต่อเนื่องอย่างถูกวิธีแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือกลับแย่ลง ไม่ควรเปลี่ยนยาสีฟันไปเรื่อย ๆ เพื่อหวังผล โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์แนะนำว่าหากปรับพฤติกรรมแล้วยังเสียวอยู่ ควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ เพราะอาการเสียวอาจมีสาเหตุอื่นที่ต้องแก้ไขในคลินิก ซึ่งจะอธิบายในหัวข้อถัดไป

ใช้สลับกับยาสีฟันชนิดอื่นได้ไหม?

คำแนะนำจาก ADA และโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์คือให้ใช้ยาสีฟันลดเสียวแปรงฟันเป็นประจำวันละ 2 ครั้ง ถ้าสลับไปใช้ยาสีฟันอื่นบ่อย ๆ ก็จะใช้สูตรลดเสียวได้ไม่สม่ำเสมอ และประเมินได้ยากว่ายาสีฟันที่ใช้ช่วยได้หรือไม่ ถ้าตั้งใจลองสูตรลดเสียว ควรใช้เป็นยาสีฟันหลักไปช่วงหนึ่งก่อน

บางคนอยากใช้ยาสีฟันอีกชนิดหนึ่งร่วมด้วยเพราะชอบรสชาติหรือมีเหตุผลอื่น กรณีนี้ควรปรึกษาทันตแพทย์ว่าจะใช้ร่วมกันอย่างไรให้เหมาะ และไม่ว่าจะเลือกสูตรไหน ควรเป็นยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ ข้อสำคัญคืออย่าคาดหวังว่ายาสีฟันทั่วไปที่ไม่ได้ระบุว่าเป็นสูตรลดเสียวฟัน จะช่วยลดอาการเสียวได้แบบเดียวกัน

ควรระวังผลิตภัณฑ์อื่นที่ใช้ควบคู่ด้วย Cleveland Clinic ระบุว่าน้ำยาบ้วนปากบางชนิดที่มีกรด และผลิตภัณฑ์ฟอกสีฟันบางชนิด อาจทำให้เสียวฟันมากขึ้น ถ้าเริ่มใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่แล้วเสียวขึ้น ลองหยุดผลิตภัณฑ์นั้นและปรึกษาทันตแพทย์

ทำไมบางคนใช้แล้วไม่เห็นผล?

เหตุผลแรกคืออาการเสียวอาจไม่ได้มาจากเนื้อฟันไวเกินอย่างเดียว ADA MouthHealthy ระบุว่าอาการเสียวอาจเกิดจากฟันผุ ฟันแตกหรือร้าว และวัสดุอุดฟันที่สึก ส่วนโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ระบุว่าถ้าเสียวจากฟันผุ ฟันร้าว หรือวัสดุอุดฟันเสื่อม ควรพบทันตแพทย์เพื่อรับการรักษา ยาสีฟันอย่างเดียวจึงแก้ที่ต้นเหตุไม่ได้ เพราะต้นเหตุคือโครงสร้างฟันที่เสียหาย

เหตุผลถัดมาคือยังมีพฤติกรรมที่กระตุ้นอาการอยู่ เช่น แปรงฟันแรงหรือใช้แปรงขนแข็ง กินอาหารที่เป็นกรดบ่อย หรือนอนกัดฟัน ซึ่ง Cleveland Clinic จัดเป็นสาเหตุของอาการเสียว ถ้าต้นเหตุยังเกิดซ้ำทุกวัน การใช้ยาสีฟันอย่างเดียวก็อาจไม่พอ วิธีปรับนิสัยเหล่านี้อ่านต่อได้ในบทความดูแลฟันเสียวง่ายของ THAYA

ในกรณีที่ยาสีฟันไม่พอ ทันตแพทย์มีทางเลือกอื่น ADA MouthHealthy ระบุถึงการทาเจลฟลูออไรด์ในคลินิก การทำครอบฟัน อินเลย์ หรือบอนดิ้ง การปลูกเหงือก และการรักษารากฟันในกรณีที่เสียวรุนแรงต่อเนื่องจนแก้ด้วยวิธีอื่นไม่ได้ ส่วน Cleveland Clinic ระบุถึงฟลูออไรด์วานิชและสารเคลือบเนื้อฟัน ทันตแพทย์จะเลือกวิธีตามสาเหตุที่ตรวจพบ

อ่านฉลากอย่างไรว่าเป็นสูตรลดเสียวฟัน?

เริ่มจากข้อความบนกล่องว่าระบุชัดเจนหรือไม่ว่าเป็นสูตรสำหรับฟันเสียวหรือลดอาการเสียวฟัน จากนั้นดูรายชื่อส่วนผสมสำคัญ ว่ามีสารที่ ADA แนะนำสำหรับอาการเสียวจากเนื้อฟันไวหรือไม่ ได้แก่ สารกลุ่มสแตนนัส เช่น สแตนนัสฟลูออไรด์ สารกลุ่มโพแทสเซียม หรืออาร์จินีน

ต่อมาให้ดูว่ามีฟลูออไรด์หรือไม่ และอ่านวิธีใช้กับข้อควรระวังบนฉลาก เช่น ปริมาณที่ใช้ จำนวนครั้งต่อวัน และอายุที่เหมาะสม ถ้าฉลากไม่ระบุสารลดเสียวใด ๆ และไม่ได้บอกว่าเป็นสูตรสำหรับฟันเสียว ก็ไม่ควรคาดหวังผลด้านนี้ แม้ชื่อหรือบรรจุภัณฑ์จะดูอ่อนโยนก็ตาม

ทีม THAYA แนะนำว่าถ้าไม่แน่ใจว่าควรเลือกสูตรไหน ให้นำกล่องยาสีฟันไปถามทันตแพทย์หรือเภสัชกรได้ และถ้าเสียวมานาน เสียวซี่เดียว หรือเจ็บตอนกัด ควรตรวจหาสาเหตุก่อน เพราะยาสีฟันเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการดูแล

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• สารลดเสียวที่ ADA แนะนำ ได้แก่ สแตนนัส โพแทสเซียม และอาร์จินีน
• มักต้องแปรงวันละ 2 ครั้งต่อเนื่องหลายครั้งก่อนอาการจะลดลง
• ถ้าใช้แล้วไม่ดีขึ้น อาจมีฟันผุ ฟันร้าว หรือวัสดุอุดฟันเสื่อม ควรพบทันตแพทย์
• อ่านฉลากหาข้อความสูตรฟันเสียว ชื่อสารลดเสียว และฟลูออไรด์