เหงือกร่น เกิดจากอะไร ป้องกันได้อย่างไร

เหงือกร่นคืออะไร สังเกตได้อย่างไร?

เหงือกร่นมักค่อยเป็นค่อยไปจนหลายคนไม่ทันสังเกต วิธีเช็คง่าย ๆ คือส่องกระจกในที่สว่างแล้วดูว่ามีฟันซี่ไหนดูยาวกว่าซี่ข้าง ๆ หรือเห็นแนวสีต่างกันบริเวณใกล้ขอบเหงือก ซึ่งเป็นส่วนของรากฟันที่โผล่ออกมา ถ้าเทียบกับรูปถ่ายเก่า ๆ ที่ยิ้มเห็นฟัน ก็อาจช่วยให้เห็นความเปลี่ยนแปลงได้ชัดขึ้น

ข้อควรรู้คือ Cleveland Clinic ระบุว่าเหงือกที่ร่นไปแล้วไม่สามารถงอกกลับมาเองได้ แต่การดูแลที่ถูกต้องช่วยไม่ให้ร่นมากขึ้น รายละเอียดเรื่องนี้ THAYA อธิบายเพิ่มไว้ในบทความถาม-ตอบว่าเหงือกร่นแล้วงอกกลับมาได้ไหม

สาเหตุของเหงือกร่นมีอะไรบ้าง?

เหงือกร่นไม่ได้มีสาเหตุเดียว Cleveland Clinic รวบรวมสาเหตุหลักไว้ ได้แก่ การแปรงฟันแรงหรือรุนแรงเกินไป คราบจุลินทรีย์และหินปูนสะสม โรคปริทันต์ ฟันเรียงตัวผิดตำแหน่ง การสูบบุหรี่หรือใช้ยาสูบชนิดเคี้ยว การเจาะลิ้นหรือริมฝีปาก และการบาดเจ็บของเนื้อเหงือก

อีกปัจจัยที่หลายคนไม่รู้คือพันธุกรรม Cleveland Clinic อธิบายว่าบางคนมีแนวโน้มที่จะมีเนื้อเหงือกบางมาแต่กำเนิด ซึ่งทำให้เหงือกร่นได้ง่ายกว่า แม้จะดูแลช่องปากดีก็ตาม นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมบางคนแปรงฟันถูกวิธีแต่ก็ยังมีเหงือกร่นบางซี่

ในหลายกรณีมีหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น คนที่มีคราบหินปูนสะสมและแปรงฟันแรงไปพร้อมกัน การหาว่าสาเหตุหลักของตัวเองคืออะไรจึงควรให้ทันตแพทย์ตรวจ เพราะวิธีดูแลจะต่างกันไปตามสาเหตุ และทันตแพทย์จะแนะนำแนวทางที่ตรงกับสาเหตุนั้น ส่วนพื้นฐานเรื่องเหงือกอักเสบอ่านได้ในคู่มือเหงือกอักเสบของ THAYA

แปรงฟันผิดวิธีทำให้เหงือกร่นได้ไหม?

ได้ การแปรงฟันแรงเกินไปเป็นหนึ่งในสาเหตุของเหงือกร่นที่ Cleveland Clinic ระบุไว้ และเป็นสาเหตุที่ปรับแก้ได้ด้วยตัวเอง สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA) จึงแนะนำแปรงสีฟันขนนุ่มเพื่อลดโอกาสที่เหงือกจะถลอกจากการแปรง

พฤติกรรมที่ควรระวัง ได้แก่ การกดแปรงแรงจนขนแปรงบาน การถูแปรงไปมาแรง ๆ และการใช้แปรงขนแข็ง ทางที่ดีคือจับแปรงเบา ๆ วางขนแปรงที่ขอบเหงือก แล้วขยับสั้น ๆ ทีละตำแหน่ง รายละเอียดเรื่องแรงกดและผลต่อเคลือบฟันอ่านต่อได้ในคู่มือแปรงฟันแรงเกินไปของ THAYA

อย่างไรก็ตาม แปรงขนนุ่มไม่ได้แปลว่าแปรงเบาจนไม่สะอาด เพราะคราบจุลินทรีย์ที่เหลือตามขอบเหงือกก็เป็นอีกสาเหตุของเหงือกร่นเช่นกัน เป้าหมายคือแปรงให้ทั่วถึงทุกซี่ด้วยแรงที่พอดี ไม่ใช่แปรงให้น้อยลง

เหงือกร่นทำให้เสียวฟันได้อย่างไร?

ตัวฟันส่วนที่เราเห็นปกติมีเคลือบฟันปกป้องอยู่ แต่ผิวรากฟันที่เคยมีเหงือกคลุมไม่ได้มีเคลือบฟันแบบเดียวกัน ADA อธิบายว่าอาการเสียวฟันเกิดจากเนื้อฟันชั้นใน (dentin) ที่เปิดออก ซึ่งมีท่อเล็ก ๆ ที่ส่งผ่านความร้อน ความเย็น หรือรสเปรี้ยวไปกระตุ้นเส้นประสาทได้ และระบุว่าเหงือกร่นเป็นหนึ่งในสาเหตุของอาการนี้

อาการที่พบได้คือเสียวแปล๊บเวลาดื่มน้ำเย็น กินของร้อนหรือของหวาน หรือเวลาแปรงฟันโดนบริเวณคอฟัน Cleveland Clinic ระบุว่าการแปรงฟันแรงและเหงือกร่นต่างก็เป็นสาเหตุของอาการเสียวฟัน และแนะนำให้ใช้แปรงขนนุ่ม ส่วนการดูแลอาการเสียวฟันมีหลายวิธี เช่น ยาสีฟันลดอาการเสียวฟัน การเคลือบฟลูออไรด์ หรือการอุดปิดผิวรากฟัน ซึ่งทันตแพทย์จะเลือกตามสภาพฟัน

อาการเสียวฟันเกิดจากสาเหตุอื่นได้ด้วย เช่น ฟันผุ ฟันร้าว หรือวัสดุอุดฟันสึก จึงไม่ควรสรุปเองว่าเป็นเพราะเหงือกร่นอย่างเดียว ถ้าเสียวต่อเนื่องควรให้ทันตแพทย์ตรวจ

ป้องกันไม่ให้เหงือกร่นมากขึ้นได้อย่างไร?

Cleveland Clinic แนะนำแนวทางป้องกันไว้ คือแปรงฟันให้ทั่วถึงวันละ 2 ครั้งด้วยแปรงขนนุ่ม ใช้ไหมขัดฟันวันละครั้ง ไปขูดหินปูนและตรวจฟันตามที่ทันตแพทย์นัด และไม่สูบบุหรี่หรือใช้ยาสูบ ข้อปฏิบัติเหล่านี้ช่วยควบคุมทั้งคราบจุลินทรีย์และแรงเสียดสี ซึ่งเป็นสาเหตุที่เราปรับได้เอง

ถ้าใช้ไหมขัดฟัน ให้ค่อย ๆ เลื่อนไหมลงไปในซอกฟันแล้วโอบรอบซี่ฟัน อย่ากระแทกไหมลงบนเหงือก และเปลี่ยนแปรงเมื่อขนแปรงเริ่มบาน ADA แนะนำให้เปลี่ยนแปรงทุก 3-4 เดือนหรือเร็วกว่านั้นเมื่อขนแปรงบาน ถ้าคุณใช้แปรงสีฟัน THAYA Extra Soft แพ็ก 6 ชิ้น หลักการก็เหมือนกัน คือแปรงเบามือและตรวจสอบฉลากบนบรรจุภัณฑ์ก่อนใช้

สำหรับคนที่มีเหงือกร่นอยู่แล้ว Cleveland Clinic ระบุว่ามีทางเลือกการรักษาหลายแบบตามความรุนแรง ตั้งแต่การขูดหินปูนและเกลารากฟัน การอุดปิดผิวรากฟัน การจัดฟันเพื่อแก้ฟันเรียงตัวผิดตำแหน่ง ไปจนถึงการผ่าตัดปลูกถ่ายเหงือกในรายที่ร่นมาก ซึ่งต้องให้ทันตแพทย์หรือทันตแพทย์เฉพาะทางโรคเหงือกประเมิน

ควรพบทันตแพทย์เมื่อไหร่?

Cleveland Clinic แนะนำให้ติดต่อทันตแพทย์ตั้งแต่เริ่มเห็นสัญญาณแรก เช่น เห็นรากฟันมากขึ้นกว่าเดิม หรือเสียวฟันบ่อยขึ้น ไม่ต้องรอให้ปวด เพราะถ้าปล่อยไว้โดยไม่ดูแล เหงือกร่นอาจนำไปสู่ปัญหาที่รุนแรงขึ้น เช่น การสูญเสียกระดูกรองรับฟันและฟันโยก การตรวจแต่เนิ่น ๆ ช่วยให้ทันตแพทย์หาสาเหตุและวางแผนดูแลได้เร็วขึ้น ถ้ามีอาการเหงือกเจ็บเวลาแปรงฟัน มีบทความถาม-ตอบแยกไว้ว่าควรเปลี่ยนเป็นแปรงขนนุ่มหรือไม่

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• เหงือกร่นคือขอบเหงือกถอยลงจนเห็นรากฟัน มักทำให้เสียวฟันง่าย
• สาเหตุมีหลายอย่าง ทั้งโรคเหงือก หินปูน แปรงแรง สูบบุหรี่ และเหงือกบางโดยกำเนิด
• เหงือกที่ร่นแล้วไม่งอกกลับเอง แต่ดูแลไม่ให้ร่นมากขึ้นได้
• แปรงเบามือด้วยแปรงขนนุ่ม ใช้ไหมขัดฟัน และตรวจฟันตามนัด