ฟันผุระยะแรก สังเกตอย่างไรก่อนจะปวด

ฟันผุเริ่มต้นจากอะไร?

กระบวนการนี้ไม่ได้เกิดในวันเดียว ระบบบริการสุขภาพแห่งชาติของอังกฤษ (NHS) อธิบายว่าแบคทีเรียในคราบจุลินทรีย์จะทำลายผิวฟันทีละน้อยเมื่อเวลาผ่านไป และฟันผุมีความเชื่อมโยงกับการกินอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลมากเกินไป รวมถึงการทำความสะอาดฟันไม่สม่ำเสมอ เมื่อกินของหวาน แบคทีเรียจะเปลี่ยนน้ำตาลเป็นกรด และถ้าคราบจุลินทรีย์ค้างอยู่บนฟันโดยไม่ได้ทำความสะอาด ฟันก็มีโอกาสเจอกรดนานขึ้น

ข่าวดีคือฟันมีกลไกซ่อมแซมตัวเองในระดับหนึ่ง NIDCR อธิบายว่าเคลือบฟันสามารถรับแร่ธาตุกลับคืนได้จากน้ำลายและฟลูออไรด์ ฟันผุจึงเปรียบเหมือนการชักเย่อระหว่างการสูญเสียแร่ธาตุกับการได้แร่ธาตุคืน ถ้าฝั่งสูญเสียชนะต่อเนื่องเป็นเวลานาน จุดที่อ่อนแอจะค่อย ๆ ยุบลงจนกลายเป็นรู

จุดขาวขุ่นหรือจุดดำบนฟันบอกอะไรได้บ้าง?

จุดขาวขุ่นที่ดูด้าน ๆ ไม่เงาเหมือนผิวฟันรอบข้าง อาจเป็นบริเวณที่เคลือบฟันเริ่มสูญเสียแร่ธาตุ NIDCR ถือว่าจุดขาวเป็นสัญญาณเริ่มต้นของฟันผุ ลองสังเกตตอนส่องกระจกในที่แสงสว่างพอ และดูให้ทั่วทุกซี่ รวมถึงบริเวณที่มักแปรงไม่ค่อยถึง

ส่วนจุดสีน้ำตาลหรือสีดำ NHS ระบุว่าเมื่อฟันผุลุกลามไปแล้ว อาจเห็นเป็นจุดสีขาว น้ำตาล หรือดำบนฟัน อย่างไรก็ตาม จุดสีบนฟันไม่ได้มาจากฟันผุเสมอไป และการดูด้วยตาเปล่าบอกได้ไม่แน่ชัด จึงไม่ควรเดาเอาเองว่าเป็นหรือไม่เป็นฟันผุ

สิ่งที่ทำได้คือจดไว้ว่าเห็นจุดที่ฟันซี่ไหน ขนาดเท่าไร และสีเปลี่ยนไปหรือไม่ แล้วนำข้อมูลนี้ไปบอกทันตแพทย์ตอนตรวจ หากอยากอ่านรายละเอียดเฉพาะเรื่อง ทีม THAYA มีบทความถาม-ตอบเรื่องจุดขาวขุ่นและจุดดำเล็ก ๆ บนฟันแยกไว้ให้อ่านต่อ

ฟันผุระยะแรกมีอาการเจ็บไหม?

โดยมากไม่เจ็บ NHS ระบุว่าฟันผุในช่วงแรกอาจไม่ทำให้เกิดอาการใดเลย นี่คือเหตุผลที่หลายคนรู้ตัวช้า เพราะรอให้ปวดก่อนจึงค่อยไปหาหมอฟัน ซึ่งตอนนั้นฟันผุมักลึกเกินระยะจุดขาวไปแล้ว

เมื่อฟันผุลุกลามมากขึ้น NHS ระบุอาการที่พบได้ เช่น เห็นเป็นรูบนฟัน ปวดฟัน หรือเสียวแปลบเวลากินหรือดื่มของร้อน ของเย็น หรือของหวาน ถ้าเริ่มมีอาการเหล่านี้ ไม่ควรรอให้หายเอง ควรนัดทันตแพทย์ให้ตรวจ

อีกกลุ่มที่ควรระวังคือผู้สูงอายุหรือคนที่เหงือกร่น NIDCR ระบุว่าผิวรากฟันที่โผล่ออกมาเมื่อเหงือกร่นก็เกิดฟันผุได้ บริเวณนี้สังเกตเองได้ยาก การตรวจโดยทันตแพทย์จึงสำคัญไม่แพ้กัน

ฟลูออไรด์ช่วยฟันผุระยะแรกได้อย่างไร?

ฟลูออไรด์ช่วยในขั้นตอนที่เรียกว่าการคืนแร่ธาตุให้ผิวฟัน สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA) อธิบายว่าฟลูออไรด์ช่วยซ่อมแซมความเสียหายจากกรดในระยะแรกผ่านกระบวนการนี้ ส่วน NIDCR ระบุว่าเคลือบฟันใช้แร่ธาตุจากน้ำลายร่วมกับฟลูออไรด์ในการคืนแร่ธาตุ จุดขาวระยะแรกจึงมีโอกาสหยุดลุกลามได้ถ้าดูแลถูกทาง

ในบางกรณี ทันตแพทย์อาจแนะนำฟลูออไรด์ในรูปแบบอื่นเพิ่มจากยาสีฟัน NHS ระบุว่าฟันผุระยะแรกอาจย้อนกลับได้ด้วยฟลูออไรด์วานิชหรือน้ำยาบ้วนปากฟลูออไรด์ที่ทันตแพทย์สั่งให้ ซึ่งทันตแพทย์จะพิจารณาตามความเสี่ยงของแต่ละคน

สำหรับการดูแลที่บ้าน หลักง่าย ๆ คือแปรงฟันด้วยยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์อย่างสม่ำเสมอ ถ้าใช้ยาสีฟัน THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry ซึ่งเป็นยาสีฟันสมุนไพรกลิ่นมิกซ์เบอร์รี่ บนบรรจุภัณฑ์ระบุฟลูออไรด์ 1500 ppm ขนาด 50 กรัม ควรตรวจสอบฉลากและใช้ตามคำแนะนำบนกล่อง ข้อมูลบนฉลากเป็นเพียงส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ ไม่ได้หมายความว่ายาสีฟันจะรักษาหรือหยุดฟันผุได้ จุดที่สงสัยว่าเป็นฟันผุยังต้องให้ทันตแพทย์ประเมินเสมอ

ควรตรวจฟันบ่อยแค่ไหนเพื่อเจอฟันผุเร็ว?

ความถี่ในการตรวจฟันไม่ได้ตายตัวสำหรับทุกคน NHS ระบุว่าทันตแพทย์จะกำหนดระยะเวลานัดตรวจตามสุขภาพช่องปากของแต่ละคน ซึ่งอาจอยู่ระหว่าง 3 เดือนถึง 2 ปี คนที่สุขภาพช่องปากดีมักตรวจทุก 12 ถึง 24 เดือน ส่วนเด็กและวัยรุ่นอายุต่ำกว่า 18 ปีไม่ควรเว้นนานเกิน 1 ปี

เหตุผลที่การตรวจตามนัดสำคัญกับฟันผุระยะแรกโดยเฉพาะ ก็เพราะระยะนี้มักไม่มีอาการ ทันตแพทย์ช่วยตรวจจุดที่เรามองไม่เห็นเอง เช่น ซอกฟัน ร่องฟันกรามด้านใน หรือผิวรากฟันที่เหงือกร่น และยังให้คำแนะนำเรื่องอาหาร การทำความสะอาดฟัน และความเสี่ยงเฉพาะตัวได้ในการตรวจครั้งเดียวกัน

ถ้าคุณเคยมีฟันผุบ่อยหรือกินของหวานระหว่างวันเป็นประจำ ลองถามทันตแพทย์ตรง ๆ ว่าควรกลับมาตรวจเมื่อไร แล้วจดวันนัดไว้ในปฏิทิน การตรวจตามรอบที่เหมาะกับตัวเองช่วยให้เจอจุดขาวได้ตั้งแต่ยังแก้ไขได้ง่าย

ถ้าสงสัยว่าเป็นฟันผุระยะแรก ควรทำอะไรก่อนไปพบทันตแพทย์?

ระหว่างรอนัด สิ่งที่ทำได้ทันทีคือลดโอกาสที่ฟันจะเจอกรดซ้ำ ๆ NHS แนะนำให้จำกัดอาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล และเลือกยาที่ไม่มีน้ำตาลเมื่อทำได้ พยายามรวบของหวานไว้กินพร้อมมื้ออาหาร แทนการจิบหรือกินจุบจิบทั้งวัน

แปรงฟันให้ทั่วทุกซี่อย่างน้อยวันละสองครั้ง โดยเฉพาะบริเวณที่เห็นจุดขาว และทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน หากต้องการเห็นภาพรวมของการป้องกันทั้งหมด อ่านต่อได้ในคู่มือวิธีป้องกันฟันผุของ THAYA ข้อสำคัญคืออย่าพยายามขูดหรือขัดจุดนั้นเองด้วยของแข็ง และถ้ามีอาการปวด บวม หรือเสียวฟันไม่หาย ควรรีบพบทันตแพทย์โดยไม่ต้องรอถึงรอบนัด

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• ฟันผุระยะแรกมักไม่เจ็บ จุดขาวขุ่นบนผิวฟันอาจเป็นสัญญาณแรก
• ระยะจุดขาว ฟันผุยังอาจหยุดหรือย้อนกลับได้ด้วยแร่ธาตุจากน้ำลายและฟลูออไรด์
• จุดดำหรือน้ำตาลแยกด้วยตาเปล่าได้ยากว่าเป็นคราบหรือฟันผุ ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ
• ความถี่ในการตรวจฟันควรเป็นไปตามที่ทันตแพทย์กำหนดให้เหมาะกับแต่ละคน