อาจเป็นได้ทั้งฟันผุและไม่ใช่ฟันผุ NIDCR และ NHS ระบุว่าสัญญาณของฟันผุรวมถึงคราบหรือจุดสีขาว น้ำตาล หรือดำบนผิวฟัน ขณะเดียวกัน ADA ก็ระบุว่าคราบสีบนผิวฟันเกิดได้จากบุหรี่ เกลือของโลหะ และอาหารเครื่องดื่มที่มีสีเข้ม จุดดำที่มาพร้อมรูหรือความขรุขระ เสียวหรือปวด หรือค่อย ๆ ใหญ่ขึ้น น่าสงสัยว่าเป็นฟันผุมากกว่า แต่การตัดสินว่าเป็นอะไรต้องอาศัยการตรวจของทันตแพทย์
จุดดำแบบไหนที่น่าสงสัยว่าเป็นฟันผุ?
NIDCR อธิบายว่าฟันผุเริ่มจากแบคทีเรียเปลี่ยนน้ำตาลและแป้งเป็นกรด ดึงแร่ธาตุออกจากเคลือบฟันจนเกิดจุดขาว ถ้าสูญเสียแร่ธาตุมากกว่าที่ได้รับคืน เคลือบฟันจะอ่อนแอลงและแตกออกเป็นรูในที่สุด ระหว่างทางนี้ ผิวฟันบริเวณนั้นอาจเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลหรือดำ NHS ก็ระบุว่าเมื่อฟันผุลุกลามขึ้น อาจเห็นจุดสีขาว น้ำตาล หรือดำ พบรูบนฟัน ปวดฟัน หรือเสียวฟันได้
ลักษณะที่ควรระวังคือ จุดดำที่อยู่ตรงร่องฟันหรือซอกฟันที่เศษอาหารชอบติด จุดที่ใช้ลิ้นแตะแล้วรู้สึกเป็นหลุมหรือขรุขระ จุดที่มีเศษอาหารติดซ้ำ ๆ จุดที่ค่อย ๆ ขยายใหญ่ หรือจุดที่เสียวเวลากินหวาน ร้อน หรือเย็น อย่างไรก็ตาม NHS ระบุว่าฟันผุในช่วงแรกมักไม่มีอาการ การไม่ปวดจึงไม่ได้แปลว่าไม่ใช่ฟันผุ
จุดดำที่ไม่ใช่ฟันผุเกิดจากอะไรได้บ้าง?
ADA แบ่งการเปลี่ยนสีของฟันเป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรกคือคราบสีจากภายนอก เช่น ยาสูบ เกลือของโลหะ และอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีสีเข้ม เช่น กาแฟหรือชาที่ดื่มเป็นประจำ คราบเหล่านี้เป็นสีที่เกาะอยู่บนผิวฟัน ไม่ได้เกิดจากการที่เนื้อฟันถูกทำลายเป็นรู ทันตแพทย์จะตรวจและแนะนำวิธีทำความสะอาดที่เหมาะสม
กลุ่มที่สองคือสีที่เปลี่ยนจากภายในตัวฟัน ซึ่ง ADA ระบุว่ารวมถึงฟันผุ และการที่โพรงประสาทฟันตาย ทั้งสองกรณีต้องให้ทันตแพทย์ตรวจและรักษา ทีมเนื้อหา THAYA ขอย้ำว่าไม่ควรพยายามแคะหรือขูดจุดดำออกเอง เพราะอาจทำให้ผิวฟันหรือเหงือกบาดเจ็บ
เจอจุดดำบนฟันแล้ว ควรทำอย่างไรต่อ?
ขั้นแรกคือนัดตรวจฟัน ทันตแพทย์จะดูลักษณะผิวฟัน และใช้เครื่องมือตรวจว่ามีรูหรือฟันผุหรือไม่ NIDCR ระบุว่าฟันผุที่เป็นรูแล้ว ทันตแพทย์จะกำจัดเนื้อฟันที่ผุออกแล้วอุดฟัน ถ้าเป็นแค่คราบสี การดูแลก็จะต่างออกไป
ระหว่างรอนัด ให้แปรงฟันด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน และลดการกินจุบจิบของหวาน ถ้าจุดดำมาพร้อมอาการปวด เสียวมาก หรือเหงือกบวม ไม่ควรรอนาน ส่วนจุดขาวขุ่นที่อาจเป็นฟันผุระยะก่อนหน้า มีอธิบายแยกไว้ในหัวข้อฟันมีจุดขาวขุ่น ข้อมูลจาก THAYA นี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
จุดดำบนฟันแต่ไม่ปวดเลย ปล่อยไว้ได้ไหม?
ไม่ควรปล่อยโดยไม่ได้ตรวจ เพราะ NHS ระบุว่าฟันผุในช่วงแรกมักไม่มีอาการ การไม่ปวดจึงยังบอกไม่ได้ว่าเป็นแค่คราบสี ถ้าเป็นฟันผุแล้วรู้เร็ว การรักษามักง่ายกว่ารอให้ลุกลามจนปวด ควรนัดตรวจฟันและแจ้งทันตแพทย์ว่าเห็นจุดดำตั้งแต่เมื่อไหร่
แปรงฟันแรง ๆ หรือใช้ยาสีฟันไวท์เทนนิ่งช่วยลบจุดดำได้ไหม?
ไม่แนะนำให้แปรงแรง เพราะอาจทำให้ผิวฟันและเหงือกเสียหาย ADA ระบุว่ายาสีฟันไวท์เทนนิ่งช่วยขจัดได้เฉพาะคราบบนผิวฟัน และให้ผลน้อยกับสีที่เปลี่ยนจากภายใน ถ้าจุดดำเป็นฟันผุ ยาสีฟันก็ลบไม่ได้ ควรให้ทันตแพทย์ตรวจก่อนว่าเป็นคราบหรือฟันผุ
ทำไมจุดดำชอบเกิดตรงร่องฟันกราม?
ร่องบนด้านบดเคี้ยวของฟันกรามเป็นจุดที่เศษอาหารและคราบจุลินทรีย์ติดง่าย แปรงเข้าถึงยาก จึงเป็นที่ที่ทั้งคราบสีและฟันผุเกิดได้บ่อย NIDCR ระบุว่าการเคลือบหลุมร่องฟันกรามแท้ช่วยป้องกันฟันผุได้ ควรถามทันตแพทย์ว่าการเคลือบหลุมร่องฟันเหมาะกับฟันของเราหรือไม่