ขึ้นอยู่กับว่าฟันผุอยู่ระยะไหน NIDCR อธิบายว่าในระยะแรกที่แร่ธาตุในเคลือบฟันเพิ่งเริ่มหายไปและเห็นเป็นจุดขาว ฟันผุยังหยุดหรือฟื้นคืนได้ เพราะเคลือบฟันใช้แร่ธาตุจากน้ำลายและฟลูออไรด์ซ่อมแซมตัวเองได้ แต่ถ้าสูญเสียแร่ธาตุมากเกินกว่าจะเติมคืน เคลือบฟันจะแตกออกเป็นรู และทันตแพทย์มักรักษาด้วยการอุดฟัน ดังนั้นคำว่าหายเองใช้ได้กับระยะเริ่มต้นเท่านั้น และต้องมีการดูแลที่ถูกต้องช่วยด้วย ไม่ใช่ปล่อยไว้เฉย ๆ
ทำไมฟันผุระยะแรกจึงหยุดได้ แต่ระยะเป็นรูไม่ได้?
ผิวฟันมีการเสียและได้แร่ธาตุกลับคืนสลับกันตลอดวัน NIDCR อธิบายว่าเมื่อเรากินน้ำตาลหรือแป้ง แบคทีเรียในคราบจุลินทรีย์จะสร้างกรดที่ดึงแร่ธาตุออกจากเคลือบฟัน ขณะที่น้ำลายและฟลูออไรด์จากยาสีฟันช่วยเติมแร่ธาตุกลับเข้าไป ถ้าการเติมแร่ธาตุคืนตามทัน ผิวฟันก็ยังคงแข็งแรง ADA MouthHealthy ก็อธิบายในทำนองเดียวกันว่าฟลูออไรด์ช่วยซ่อมความเสียหายจากกรดในระยะแรกผ่านกระบวนการคืนแร่ธาตุ
แต่เมื่อการสูญเสียเกิดถี่และนานจนเคลือบฟันยุบตัวเป็นรู โครงสร้างที่หายไปแล้วจะไม่งอกกลับมาเอง ช่วงนี้แบคทีเรียยังเข้าไปอยู่ในรูได้ ฟันผุจึงมักลุกลามต่อแทนที่จะหยุด NHS ระบุว่าเมื่อฟันผุลุกลาม อาจมีรูบนฟัน ปวดฟัน หรือเสียวฟัน ซึ่งถึงตอนนั้นต้องให้ทันตแพทย์เป็นผู้รักษา
ถ้าเป็นฟันผุระยะแรก ทำอะไรเพื่อช่วยให้หยุดได้?
สิ่งที่ช่วยให้ฝั่งเติมแร่ธาตุคืนได้เปรียบ คือแปรงฟันด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้ง ลดความถี่ของน้ำตาลและการกินจุบจิบ และให้น้ำลายได้มีเวลาทำงานระหว่างมื้อ NHS แนะนำให้จำกัดอาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล และระบุว่าทันตแพทย์อาจใช้ฟลูออไรด์วาร์นิช หรือสั่งน้ำยาบ้วนปากฟลูออไรด์ เพื่อช่วยให้ฟันผุระยะแรกฟื้นคืน
ข้อสำคัญคือ เราประเมินเองไม่ได้ว่าฟันผุยังอยู่ในระยะที่หยุดได้หรือเลยมาแล้ว เพราะ NHS ระบุว่าฟันผุระยะแรกมักไม่มีอาการ ส่วนฟันผุที่เริ่มเป็นรูเล็ก ๆ ก็อาจยังไม่ปวด การตรวจฟันตามนัดจึงเป็นตัวตัดสินว่าแค่ดูแลต่อเนื่องก็พอ หรือควรอุดฟัน สำหรับลักษณะของจุดขาวและจุดดำบนฟัน มีรายละเอียดแยกไว้ในหัวข้อเฉพาะของแต่ละแบบ
ความเชื่อแบบไหนที่ทำให้ฟันผุลุกลามโดยไม่รู้ตัว?
ความเชื่อที่พบบ่อยคือ ไม่ปวดแปลว่าไม่เป็นไร หรือปวดแล้วหายไปเองแปลว่าฟันผุหายแล้ว ในความเป็นจริง ฟันผุไม่จำเป็นต้องปวดเสมอ และอาการที่เงียบไปไม่ได้แปลว่ารูปิดลง NHS ระบุว่าถ้าฟันผุลามถึงโพรงประสาทฟัน อาจต้องรักษารากฟันหรือถอนฟัน และถ้าไม่รักษาอาจเกิดฝีได้
อีกเรื่องคือการหวังว่าผลิตภัณฑ์ใดผลิตภัณฑ์หนึ่งจะปิดรูฟันผุได้ ยาสีฟัน น้ำยาบ้วนปาก หรือสูตรสมุนไพรต่าง ๆ ไม่ได้สร้างเนื้อฟันที่หายไปแล้วขึ้นมาใหม่ ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้มองการแปรงฟันด้วยฟลูออไรด์เป็นการป้องกันและช่วยฟันผุระยะแรก ส่วนฟันที่เป็นรูแล้ว ทางที่ถูกคือไปพบทันตแพทย์ ถ้าไม่ได้ตรวจฟันมานาน NHS แนะนำให้ไปพบทันตแพทย์
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ฟันผุเป็นรูเล็ก ๆ ไม่ปวด รอไปก่อนได้ไหม?
ไม่ควรรอนาน เพราะ NIDCR อธิบายว่าเมื่อเคลือบฟันแตกออกเป็นรูแล้ว ทันตแพทย์มักรักษาด้วยการอุดฟัน รูไม่ปิดเองแม้จะยังไม่ปวด และฟันผุอาจลุกลามลึกขึ้นโดยไม่มีอาการ ยิ่งอุดตอนที่รูยังเล็ก การรักษามักง่ายกว่ารอจนปวดหรือเสียวมาก ควรนัดทันตแพทย์ตรวจโดยเร็ว
ยาสีฟันฟลูออไรด์ช่วยให้ฟันผุหายได้ไหม?
ช่วยได้เฉพาะระยะแรก NIDCR ระบุว่าเคลือบฟันซ่อมแซมตัวเองได้ด้วยแร่ธาตุจากน้ำลายและฟลูออไรด์จากยาสีฟัน ฟันผุระยะจุดขาวจึงยังหยุดหรือฟื้นคืนได้ แต่ถ้าเป็นรูแล้ว ยาสีฟันไม่สามารถปิดรูได้ ควรให้ทันตแพทย์ประเมินว่าฟันผุอยู่ระยะไหนก่อนเลือกวิธีดูแล
อุดฟันแล้ว จะผุซ้ำได้อีกไหม?
ได้ การอุดฟันซ่อมเฉพาะส่วนที่ผุ แต่ฟันยังเจอคราบจุลินทรีย์และน้ำตาลได้เหมือนเดิม ซึ่ง NHS ระบุว่าเป็นต้นเหตุของฟันผุ ควรแปรงฟันด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดซอกฟัน ลดของหวานระหว่างวัน และไปตรวจฟันตามที่ทันตแพทย์แนะนำ