สมาคมทันตแพทย์สำหรับเด็กแห่งสหรัฐฯ (AAPD) แนะนำให้เด็กพบทันตแพทย์เมื่อฟันซี่แรกขึ้น หรืออย่างช้าไม่เกินวันเกิดครบ 1 ขวบ ซึ่งตรงกับคำแนะนำของสถาบันกุมารเวชศาสตร์แห่งสหรัฐฯ (AAP) การรอให้ลูกปวดฟันหรือฟันขึ้นครบก่อนจึงช้ากว่าที่แนะนำ เพราะกรมอนามัยระบุว่าเด็กไทยเริ่มมีฟันผุได้ตั้งแต่อายุ 9 เดือน การไปครั้งแรกจึงไม่ได้มีไว้รักษาฟันผุ แต่เพื่อตรวจตั้งแต่เนิ่น ๆ และให้ผู้ปกครองได้คำแนะนำการดูแลที่บ้าน
ทำไมต้องไปเร็วตั้งแต่ขวบปีแรก?
กรมอนามัยอธิบายว่าฟันน้ำนมผุได้เร็วกว่าฟันแท้ เพราะเคลือบฟันบางกว่า และฟันผุระยะแรกสังเกตได้จากรอยสีขาวขุ่นบริเวณคอฟัน หรือจุดสีดำหรือน้ำตาลเล็ก ๆ ซึ่งถ้าไม่ตั้งใจดูก็อาจไม่เห็น สาเหตุหลักคือการกินขนมหรือดื่มนมบ่อย การหลับคาขวดนม และการไม่แปรงฟันตั้งแต่ซี่แรกขึ้น การให้ทันตแพทย์ดูตั้งแต่ช่วงนี้จึงมีโอกาสเห็นสัญญาณเริ่มต้นก่อนเป็นรู
AAPD ยังระบุว่าการเริ่มกิจวัตรดูแลช่องปากของเด็กล่าช้าอาจทำให้เกิดฟันผุได้ การไปพบทันตแพทย์ครั้งแรกจึงเป็นจังหวะดีที่ผู้ปกครองจะได้ถามเรื่องที่สงสัย เช่น วิธีแปรงฟันให้ลูก ปริมาณยาสีฟันที่เหมาะกับวัย หรือนิสัยการดื่มนมก่อนนอน แทนการลองผิดลองถูกเอง
ไปหาหมอฟันครั้งแรก ควรเตรียมตัวอย่างไร?
เลือกเวลานัดที่ลูกไม่ง่วงและไม่หิว เช่น ช่วงเช้าหลังตื่นนอนและกินอิ่มแล้ว เพราะเด็กเล็กที่อารมณ์ดีจะร่วมมือได้ง่ายกว่า ก่อนไปอาจอ่านนิทานหรือเล่นบทบาทสมมติเรื่องหมอฟันกับลูก และหลีกเลี่ยงการพูดขู่ว่าไปหาหมอแล้วจะเจ็บ เพื่อไม่ให้ลูกมองว่าการไปหาหมอฟันเป็นการลงโทษ
ผู้ปกครองควรจดเรื่องที่อยากถามไว้ล่วงหน้า เช่น ลูกดื่มนมกี่ครั้งต่อวัน หลับคาขวดหรือไม่ แปรงฟันวันละกี่ครั้งและใช้ยาสีฟันแบบไหน ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ทันตแพทย์ประเมินความเสี่ยงฟันผุได้ ถ้ากังวลว่าลูกจะกลัว ให้ถามทันตแพทย์ได้เลยว่าผู้ปกครองควรช่วยอุ้มหรือช่วยจับลูกอย่างไรระหว่างตรวจ
หลังจากไปครั้งแรกแล้ว ต้องไปบ่อยแค่ไหน?
AAPD แนะนำให้ตรวจฟันทุก 6 เดือน และระบุว่าทันตแพทย์เด็กจะบอกได้ว่าลูกควรไปถี่แค่ไหนตามสภาพช่องปากของแต่ละคน ส่วน AAP แนะนำให้เด็กได้รับฟลูออไรด์วาร์นิชทุก 6 เดือนจนถึงอายุ 5 ปี ซึ่งทันตแพทย์หรือบุคลากรสาธารณสุขจะเป็นผู้ทาให้ การไปตามนัดจึงได้ทั้งการตรวจและการดูแลป้องกันไปพร้อมกัน
ระหว่างรอนัด ผู้ปกครองควรช่วยแปรงฟันให้ลูกทุกวันและพลิกริมฝีปากดูฟันหน้าบนเป็นประจำ ถ้าเห็นจุดขาวขุ่น จุดสีน้ำตาลหรือดำ ลูกบ่นเจ็บเวลากิน หรือเหงือกบวม ไม่ต้องรอถึงวันนัด ควรพาไปพบทันตแพทย์ได้เลย ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้มองการพาลูกไปหาหมอฟันเป็นการดูแลตามปกติ เหมือนการพาไปตรวจพัฒนาการ
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ลูกอายุ 2 ขวบแล้วยังไม่เคยไปหาหมอฟัน สายเกินไปไหม?
ไม่สายเกินไป ถ้ายังไม่เคยไป ให้พาไปตรวจเร็วที่สุดเท่าที่สะดวก ไม่ต้องรอให้มีอาการ ทันตแพทย์จะตรวจฟันน้ำนมทุกซี่และประเมินความเสี่ยงฟันผุ พร้อมแนะนำการแปรงฟันและการกินที่เหมาะกับวัย สิ่งสำคัญคือเริ่มไปตามนัดอย่างสม่ำเสมอต่อจากนี้
ฟันลูกยังขึ้นไม่ครบ ต้องไปหาหมอฟันแล้วหรือ?
ต้องไป AAPD แนะนำให้พบทันตแพทย์ตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น หรือไม่เกินวันเกิดครบ 1 ขวบ ไม่ต้องรอให้ฟันขึ้นครบ เพราะฟันซี่ที่ขึ้นแล้วเริ่มผุได้ กรมอนามัยระบุว่าเด็กไทยเริ่มมีฟันผุได้ตั้งแต่อายุ 9 เดือน การตรวจเร็วช่วยให้เห็นปัญหาก่อนลุกลาม
ลูกร้องไห้ไม่ยอมอ้าปากตอนไปหาหมอฟัน ทำอย่างไรดี?
เด็กเล็กร้องไห้ระหว่างตรวจเป็นเรื่องปกติ ทันตแพทย์ที่ดูแลเด็กคุ้นเคยกับสถานการณ์นี้ ผู้ปกครองควรอยู่ใกล้ ๆ พูดด้วยน้ำเสียงสงบ ไม่ดุหรือขู่ และชมเมื่อลูกให้ความร่วมมือ การไปตามนัดสม่ำเสมอตั้งแต่เล็กอาจช่วยให้ลูกคุ้นเคยกับคลินิกมากขึ้นในครั้งต่อ ๆ ไป
