ฟันผุจากขวดนม ป้องกันอย่างไร

ฟันผุจากขวดนมคืออะไร?

สถาบันกุมารแพทย์อเมริกัน (AAP) อธิบายว่าฟันผุในเด็กเล็กแบบนี้เกิดเมื่อฟันของลูก "แช่" อยู่ในนม นมผง น้ำผลไม้ หรือเครื่องดื่มอื่นอยู่ตลอด ทางกรมอนามัยระบุว่าเด็กไทยเริ่มมีฟันผุได้ตั้งแต่อายุ 9 เดือน และเด็กอายุ 3 ปีมีฟันผุเฉลี่ยประมาณ 3 ซี่ สะท้อนว่าปัญหานี้เริ่มเร็วกว่าที่พ่อแม่หลายคนคิด

ฟันน้ำนมมีเคลือบฟันบางกว่าฟันแท้ จึงผุลุกลามได้เร็วกว่า และกรมอนามัยยังระบุว่าเด็กที่มีฟันน้ำนมผุมักมีฟันแท้ผุตามมาด้วย การดูแลฟันน้ำนมจึงไม่ใช่เรื่องที่รอได้ แม้ฟันชุดนี้จะหลุดไปในอนาคต

ทำไมการหลับคาขวดนมจึงเสี่ยง?

กรมอนามัยระบุสาเหตุสำคัญของฟันผุในเด็กไทยไว้ ได้แก่ การกินขนมหรือนมหวานบ่อย การหลับคาขวดนม และการไม่แปรงฟันตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น เมื่อลูกหลับไปทั้งที่ยังดูดขวด นมอาจค้างอยู่รอบฟันเป็นเวลานาน โดยไม่ได้แปรงคราบที่เกาะอยู่บนฟันออก

องค์การอนามัยโลกอธิบายว่าฟันผุเป็นผลรวมของการได้รับน้ำตาลมาก การได้รับฟลูออไรด์ไม่เพียงพอ และการกำจัดคราบจุลินทรีย์ไม่ดี การหลับคาขวดนมหรือเครื่องดื่มหวานจึงทำให้ฟันสัมผัสน้ำตาลนานขึ้น ในขณะที่คราบบนฟันไม่ได้ถูกแปรงออก ส่วนการให้ลูกดูดขวดจิบนมหรือน้ำหวานไปเรื่อยๆ ทั้งวันก็ทำให้ฟันแช่อยู่ในเครื่องดื่มแทบตลอดเวลาเช่นกัน

ด้วยเหตุนี้ สมาคมทันตแพทย์เด็กอเมริกัน (AAPD) จึงแนะนำว่าถ้าลูกต้องมีขวดติดตัวตอนเข้านอน ให้ใส่แค่น้ำเปล่าเท่านั้น ไม่ใส่นม นมผง น้ำผลไม้ หรือเครื่องดื่มหวาน และเมื่อถึงช่วงเลิกขวด AAP แนะนำให้ทยอยเลิกขวดนอกมื้ออาหาร โดยเฉพาะขวดตอนนอนกลางวันและก่อนนอน

ฟันผุจากขวดนมมีสัญญาณเริ่มต้นอย่างไร?

กรมอนามัยระบุว่าฟันผุระยะเริ่มแรกในเด็กสังเกตได้จากรอยสีขาวขุ่นบริเวณคอฟันใกล้ขอบเหงือก หรือจุดสีน้ำตาลหรือดำเล็กๆ บนผิวฟัน จุดนี้สังเกตได้ไม่ยากหากพ่อแม่เปิดริมฝีปากของลูกดูฟันหน้าทั้งบนและล่างเป็นประจำ เช่น ทุกครั้งที่แปรงฟันก่อนนอน ใช้ไฟฉายหรือแสงจากหน้าต่างช่วยจะเห็นชัดขึ้น

หากปล่อยไว้ รอยผุอาจขยายเป็นรูใหญ่ขึ้น กรมอนามัยระบุว่าเมื่อถึงระยะนั้นเด็กอาจปวดฟันหรือเสียวฟันเวลาดื่มน้ำเย็น น้ำร้อน หรือกินของหวาน และอาจเคี้ยวอาหารได้ไม่ปกติ เมื่อเห็นการเปลี่ยนแปลงของสีฟันหรือผิวฟัน ควรพาลูกไปให้ทันตแพทย์ตรวจโดยเร็ว เพราะการดูแลตั้งแต่ระยะแรกมักง่ายกว่าการรักษาเมื่อผุลึก

พ่อแม่ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยเองว่าจุดที่เห็นเป็นฟันผุหรือไม่ หน้าที่ของพ่อแม่คือสังเกตความเปลี่ยนแปลง จดไว้ว่าเห็นตั้งแต่เมื่อไร และเล่าพฤติกรรมการกินนมของลูกให้ทันตแพทย์ฟังอย่างตรงไปตรงมา ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ทันตแพทย์ประเมินและแนะนำได้ตรงจุด

ควรเลิกขวดนมเมื่อไหร่?

AAP แนะนำให้เริ่มฝึกลูกดื่มจากแก้วตั้งแต่ราวอายุ 6 เดือน แล้วค่อยๆ ลดจำนวนมื้อที่ดูดขวดลง จนเลิกขวดได้ในช่วงอายุ 12 ถึง 18 เดือน ระหว่างนั้นให้ทยอยเลิกขวดนอกมื้ออาหารก่อน โดยเฉพาะขวดตอนนอนกลางวันและก่อนนอน ซึ่งเป็นช่วงที่ลูกมักหลับคาขวด

แก้วหัดดื่มแบบมีฝาหรือหลอดควรใช้เฉพาะช่วงที่ลูกกำลังฝึกเท่านั้น และ AAP ระบุว่าการดื่มจากแก้วเปิดได้เองภายในราวอายุ 2 ปีเป็นทางที่ดีต่อสุขภาพของเด็ก หากเปลี่ยนจากขวดไปเป็นแก้วหัดดื่มแล้วให้ลูกจิบนมหรือน้ำหวานทั้งวัน ฟันก็ยังเสี่ยงเหมือนเดิม

ช่วงเลิกขวด ลูกอาจงอแงตอนก่อนนอน ลองใช้สิ่งอื่นช่วยให้ลูกสงบ เช่น อ่านนิทาน กอด หรือตุ๊กตาตัวโปรด แทนการให้ขวดนม ขณะเดียวกันควรเลี่ยงเครื่องดื่มหวาน องค์การอนามัยโลกแนะนำว่าเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีไม่ควรได้รับเครื่องดื่มที่เติมน้ำตาล

ดูแลฟันลูกหลังดื่มนมตอนกลางคืนอย่างไร?

หลักง่ายๆ คือให้นมมื้อสุดท้ายก่อนแปรงฟัน แล้วแปรงฟันเป็นกิจกรรมสุดท้ายก่อนนอน หลังจากนั้นไม่ให้กินหรือดื่มอะไรนอกจากน้ำเปล่า ถ้าลูกยังต้องตื่นมาดื่มนมกลางดึก ควรอุ้มให้ดื่มให้เสร็จแล้วดึงขวดออก ไม่ปล่อยให้ลูกดูดขวดคาไว้จนหลับ ส่วนกรณีที่ลูกเผลอหลับไปหลังดื่มนม มีคำตอบแยกไว้ในบทความถาม-ตอบว่าต้องปลุกแปรงฟันอีกไหม

การแปรงฟันควรเริ่มตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น วันละ 2 ครั้ง โดย AAPD แนะนำให้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ปริมาณเพียงแตะบางๆ บนขนแปรงเมื่อฟันขึ้นแล้ว รายละเอียดเรื่องการดูแลเหงือกและฟันซี่แรกอยู่ในคู่มือการดูแลฟันน้ำนมของ THAYA

นอกจากการแปรงฟัน AAPD แนะนำให้พาลูกพบทันตแพทย์ครั้งแรกเมื่อฟันซี่แรกขึ้น และไม่ควรเกินวันเกิดขวบแรก การตรวจตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยให้ทันตแพทย์ประเมินความเสี่ยงและแนะนำพ่อแม่เรื่องการให้นมกลางคืนได้ตรงกับลูกแต่ละคน ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำว่าหากเห็นจุดขาวขุ่น ฟันเปลี่ยนสี หรือลูกบ่นเจ็บ ไม่ควรรอจนถึงนัดถัดไป

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• ฟันผุจากขวดนมเกิดจากฟันน้ำนมแช่นมหรือเครื่องดื่มหวานนานๆ โดยเฉพาะตอนหลับคาขวด
• ขวดตอนเข้านอนควรมีแค่น้ำเปล่า และแปรงฟันหลังนมมื้อสุดท้าย
• สัญญาณแรกคือรอยขาวขุ่นบริเวณคอฟันใกล้ขอบเหงือก
• เริ่มฝึกดื่มจากแก้วราว 6 เดือน และพาลูกพบทันตแพทย์ภายในขวบปีแรก