ถ้าลูกมีฟันขึ้นแล้วและเพิ่งดื่มนมก่อนหลับ ควรทำความสะอาดฟันอีกครั้ง แต่ไม่จำเป็นต้องปลุกให้ตื่นเต็มตา ใช้แปรงขนนุ่มแปรงเบา ๆ ขณะลูกยังง่วงอยู่ หรือในคืนที่แปรงไม่ได้จริง ๆ ก็เช็ดฟันด้วยผ้าสะอาดชุบน้ำหมาด ๆ ไปก่อน เพราะกรมอนามัยระบุว่าการหลับคาขวดนมและการกินนมหรือขนมหวานเป็นประจำเป็นสาเหตุหลักของฟันผุในเด็กเล็ก ทางแก้ระยะยาวคือให้การแปรงฟันเป็นสิ่งสุดท้ายก่อนนอน
ทำไมดื่มนมแล้วหลับไปโดยไม่แปรงฟันจึงเสี่ยงฟันผุ?
นมมีน้ำตาล โดยเฉพาะนมรสหวาน เมื่อลูกหลับไปโดยไม่ได้ทำความสะอาด น้ำตาลจะค้างอยู่บนฟัน กรมอนามัยอธิบายว่าเชื้อแบคทีเรียในคราบบนฟันเปลี่ยนน้ำตาลเป็นกรด และกรดที่ขังอยู่บนผิวฟันนาน ๆ ทำลายผิวฟันได้เร็ว สาเหตุของฟันผุในเด็กเล็กจึงรวมถึงการกินนมหรือขนมหวานเป็นประจำ การหลับคาขวดนม และการไม่แปรงฟันตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น และเด็กไทยเริ่มมีฟันผุได้ตั้งแต่อายุ 9 เดือน
ฟันน้ำนมยังเสี่ยงกว่าฟันแท้ เพราะกรมอนามัยอธิบายว่าเคลือบฟันน้ำนมบางกว่า ฟันจึงผุง่ายและลุกลามไวกว่า สัญญาณระยะแรกที่สังเกตได้คือรอยสีขาวขุ่นบริเวณคอฟันใกล้ขอบเหงือก ถ้านมค้างบนฟันแบบนี้เป็นประจำทุกคืน ความเสี่ยงจะสะสมขึ้นเรื่อย ๆ จึงเป็นเรื่องที่ไม่ควรปล่อยให้กลายเป็นนิสัย
ถ้าลูกหลับไปแล้ว ควรทำความสะอาดฟันอย่างไรไม่ให้ตื่น?
ถ้าทำได้ ให้ใช้แปรงขนนุ่มแปรงเบา ๆ ขณะลูกยังงัวเงีย เพราะกรมอนามัยระบุว่าคราบที่เกาะแน่นบนผิวฟันไม่หลุดออกด้วยการบ้วนน้ำหรือการเช็ดเพียงอย่างเดียว สำหรับเด็กเล็กที่ตื่นง่าย การใช้ผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาดพันนิ้ว ชุบน้ำต้มสุกหมาด ๆ เช็ดผิวฟันด้านนอกและด้านในเบา ๆ ช่วยเอานมที่ค้างออกได้บางส่วนในคืนนั้น ถ้าแปรงฟันด้วยยาสีฟันไปแล้วก่อนดื่มนม รอบนี้ไม่ต้องใช้ยาสีฟันเพิ่ม เน้นเอาคราบนมออกก็พอ
ถ้าลูกตื่นง่ายมากจนทำไม่ได้จริงในคืนนั้น ไม่ต้องรู้สึกผิด ให้แปรงฟันให้สะอาดทั่วถึงในตอนเช้า แล้วจัดลำดับก่อนนอนใหม่ตั้งแต่คืนถัดไป สิ่งที่ส่งผลต่อฟันคือสิ่งที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ทุกคืน มากกว่าการพลาดเป็นครั้งคราว
จัดลำดับก่อนนอนอย่างไรไม่ให้ต้องเจอปัญหานี้ทุกคืน?
หลักง่าย ๆ คือ ดื่มนม แล้วแปรงฟัน แล้วจึงเข้านอน NHS แนะนำให้แปรงฟันเด็กอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง โดยหนึ่งในนั้นคือก่อนนอนเป็นอย่างสุดท้าย ลองเลื่อนเวลานมมื้อก่อนนอนให้เร็วขึ้นเล็กน้อย อ่านนิทานหรือเล่นเงียบ ๆ ระหว่างนั้น แล้วค่อยแปรงฟันก่อนปิดไฟ
ถ้าลูกยังติดขวดตอนเข้านอน AAPD แนะนำว่าขวดที่ให้ตอนนอนไม่ควรมีอะไรนอกจากน้ำเปล่า ถ้าลูกยังติดขวดนมตอนหลับ ให้ค่อย ๆ ปรับทีละขั้นและปรึกษาทันตแพทย์หรือกุมารแพทย์ถึงวิธีที่เหมาะกับลูก ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้อ่านบทความหลักเรื่องฟันผุจากขวดนมประกอบ และถ้าเห็นรอยขาวขุ่นหรือรอยสีน้ำตาลบนฟันหน้า ให้พาลูกไปพบทันตแพทย์
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ลูกยังกินนมแม่ตอนกลางคืน ต้องเช็ดฟันทุกครั้งที่ตื่นมากินไหม?
ยังไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกบ้าน เพราะขึ้นกับอายุและความเสี่ยงฟันผุของลูก สิ่งที่ทำได้แน่นอนคือแปรงฟันให้สะอาดก่อนนอนและตอนเช้าสม่ำเสมอ และเปิดดูฟันลูกเป็นประจำ ถ้าเห็นรอยขาวขุ่นบริเวณคอฟัน หรือไม่แน่ใจเรื่องนมมื้อดึก ให้ปรึกษาทันตแพทย์เด็ก
ให้ลูกดื่มน้ำเปล่าตามหลังนมแทนการแปรงฟันได้ไหม?
การดื่มน้ำเปล่าตามหลังนมช่วยล้างนมออกจากปากได้บางส่วน ดีกว่าไม่ทำอะไรเลย แต่ไม่ได้เอาคราบที่เกาะบนผิวฟันออกเหมือนการแปรงหรือเช็ด จึงใช้เป็นทางเลือกชั่วคราวได้ในคืนที่จำเป็น แต่ไม่ควรใช้แทนการแปรงฟันก่อนนอนเป็นประจำ
ลูกยังไม่มีฟัน ดื่มนมแล้วหลับต้องทำความสะอาดไหม?
ช่วงที่ยังไม่มีฟันยังไม่มีฟันให้ผุ แต่การเช็ดเหงือกด้วยผ้าสะอาดชุบน้ำหมาด ๆ เป็นประจำช่วยให้ลูกคุ้นเคยกับการทำความสะอาดช่องปาก และกรมอนามัยเน้นว่าเมื่อฟันน้ำนมซี่แรกขึ้น ควรเริ่มแปรงฟันทันที อ่านรายละเอียดเพิ่มได้ในหัวข้อการเช็ดเหงือกลูกก่อนฟันขึ้น
