ความเชื่อว่าฟันน้ำนมผุไม่เป็นไรเพราะเดี๋ยวก็หลุดเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน กรมอนามัยระบุว่าเด็กใช้งานฟันน้ำนมไม่น้อยกว่า 5 ถึง 10 ปีกว่าฟันแท้จะขึ้นแทน ระหว่างนั้นรอยผุสามารถลุกลามเป็นรูและทำให้ปวดฟันได้ กรมอนามัยยังระบุว่าเด็กที่มีฟันน้ำนมผุมักจะมีฟันแท้ผุตามมาด้วย ข่าวดีคือฟันผุระยะแรกที่ยังเป็นแค่จุดขาวสามารถหยุดหรือฟื้นกลับได้ ถ้าเจอเร็วและดูแลถูกวิธี การรอให้หลุดเองจึงเท่ากับปล่อยโอกาสนี้ไป
ทำไมฟันน้ำนมผุแล้วลุกลามเร็วกว่าฟันแท้?
กรมอนามัยอธิบายว่าเคลือบฟันของฟันน้ำนมบางกว่าฟันแท้ เมื่อกรดจากเชื้อแบคทีเรียในคราบจุลินทรีย์กัดผิวฟัน รอยผุจึงทะลุชั้นเคลือบฟันเข้าไปได้เร็วกว่า ร่วมกับพฤติกรรมของเด็กเล็กที่ดื่มนมหรือกินขนมหวานบ่อย และหลับคาขวดนม ทำให้ฟันได้รับน้ำตาลถี่ตลอดวัน
กรมอนามัยระบุด้วยว่าเด็กไทยเริ่มมีฟันผุได้ตั้งแต่อายุ 9 เดือน และเด็กอายุ 3 ปีมีฟันผุเฉลี่ยประมาณ 3 ซี่ ตัวเลขนี้บอกว่าฟันผุในเด็กเล็กไม่ใช่เรื่องไกลตัว และหลายครั้งเริ่มก่อนที่ผู้ปกครองจะทันสังเกต
ถ้าปล่อยฟันน้ำนมผุไว้ จะส่งผลต่อลูกอย่างไร?
NHS อธิบายว่าฟันผุระยะแรกอาจยังไม่มีอาการ แต่เมื่อลุกลามจะเป็นรู ปวดฟัน เสียวฟัน และเห็นเป็นจุดสีขาว น้ำตาล หรือดำบนฟัน สำหรับเด็ก กรมอนามัยอธิบายว่าอาการปวดฟันทำให้เคี้ยวอาหารไม่ได้ เบื่ออาหารหรือเลือกกิน ได้สารอาหารไม่ครบ นอนไม่หลับ และกระทบการเรียนรู้ ซึ่งผู้ปกครองมักเห็นก่อนที่ลูกจะบอกได้ว่าเจ็บตรงไหน
อีกผลที่หลายคนไม่รู้คือเรื่องฟันแท้ กรมอนามัยระบุว่าเด็กที่ฟันน้ำนมผุมักจะมีฟันแท้ผุตามมา เพราะในปากมีเชื้อก่อโรคฟันผุมากกว่าปกติ ฟันแท้ที่เพิ่งขึ้นจึงผุได้เช่นกัน และถ้าต้องถอนฟันน้ำนมก่อนเวลา ฟันแท้ที่กำลังขึ้นอาจล้มเอียงได้ การดูแลฟันน้ำนมจึงเป็นการวางพื้นฐานให้ฟันแท้ไปพร้อมกัน
เห็นฟันน้ำนมลูกเริ่มผุ ควรทำอย่างไร?
ถ้าเห็นรอยสีขาวขุ่นบริเวณคอฟันใกล้ขอบเหงือก ซึ่งกรมอนามัยบอกว่าเป็นลักษณะของฟันผุระยะเริ่มแรก ให้พาลูกไปพบทันตแพทย์เร็วที่สุด NIDCR อธิบายว่าจุดขาวเป็นสัญญาณแรกของฟันผุที่ยังหยุดหรือฟื้นกลับได้ เพราะเคลือบฟันสามารถคืนแร่ธาตุได้จากน้ำลายและฟลูออไรด์ ทันตแพทย์จะประเมินและแนะนำวิธีดูแลที่เหมาะกับลูก
ที่บ้าน ให้แปรงฟันลูกด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์ในปริมาณที่เหมาะกับวัยวันละ 2 ครั้ง ลดความถี่ของขนมและเครื่องดื่มหวาน เช่น กำหนดเวลาขนมให้เป็นมื้อชัดเจนแทนการกินจุบจิบทั้งวัน และไม่ใช้ลูกอมเป็นรางวัล แล้วพาไปตรวจฟันสม่ำเสมอ NHS ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปีควรตรวจฟันอย่างน้อยปีละครั้ง ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้ถือว่าฟันน้ำนมทุกซี่มีความหมาย ไม่ใช่ฟันชั่วคราวที่ปล่อยได้
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ฟันน้ำนมที่ผุเป็นรูแล้ว ต้องรักษาหรือรอให้หลุดได้ไหม?
ควรให้ทันตแพทย์ตรวจก่อนตัดสินใจ เพราะรอยผุที่เป็นรูแล้วอาจลุกลามจนปวดฟันได้ระหว่างรอฟันแท้ขึ้น ทันตแพทย์จะดูว่าซี่นั้นใกล้หลุดแล้วหรือยังต้องอยู่ในปากอีกนาน แล้วแนะนำทางเลือกที่เหมาะกับลูก ผู้ปกครองไม่ควรตัดสินเองว่าปล่อยได้ โดยเฉพาะถ้าลูกเริ่มบ่นปวดหรือเหงือกบวม
ลูกฟันน้ำนมผุแต่ไม่เคยบ่นปวด แปลว่ายังไม่เป็นไรใช่ไหม?
ไม่ใช่เสมอไป NHS ระบุว่าฟันผุระยะแรกอาจไม่มีอาการ และเด็กเล็กหลายคนก็ยังบอกอาการไม่ได้ชัด การไม่ปวดจึงไม่ได้แปลว่ารอยผุหยุดลุกลาม ผู้ปกครองควรเปิดดูฟันลูกเป็นประจำ และพาไปตรวจฟันตามนัด ถ้าเห็นจุดขาว น้ำตาล หรือดำบนฟัน ให้ปรึกษาทันตแพทย์
ฟันน้ำนมผุจะทำให้ฟันแท้ผุไปด้วยจริงไหม?
กรมอนามัยระบุว่าเด็กที่มีฟันน้ำนมผุมักมีฟันแท้ผุตามมา เพราะเด็กที่มีฟันผุจะมีเชื้อก่อโรคฟันผุในช่องปากมากกว่าปกติ ฟันแท้ที่เพิ่งขึ้นจึงผุได้เช่นกัน การรักษาฟันผุซี่เดิมจึงควรทำควบคู่กับการลดหวานและแปรงฟันให้ทั่วของทั้งครอบครัวด้วย