คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ อธิบายว่าลิ้นที่ปกติจะมีสีชมพู ชุ่มชื้น และผิวเรียบ ส่วนฝ้าขาวทั่วไปเกิดจากเศษอาหาร แบคทีเรีย และเซลล์ผิวที่ตายแล้วติดค้างอยู่ระหว่างปุ่มเล็ก ๆ บนลิ้น ฝ้าแบบนี้มักสัมพันธ์กับการทำความสะอาดลิ้นที่ยังไม่พอ อย่างไรก็ตาม ฝ้าขาวบางแบบเป็นอาการของเชื้อราในช่องปาก ซึ่งมีลักษณะต่างออกไปและควรได้รับการดูแลจากผู้เชี่ยวชาญ
อะไรทำให้ฝ้าขาวบนลิ้นหนาขึ้น?
ผิวลิ้นมีปุ่มเล็ก ๆ จำนวนมาก ร่องระหว่างปุ่มเหล่านี้จึงเป็นที่ให้เศษอาหารและแบคทีเรียสะสมได้ง่าย ทันตะ จุฬาฯ ระบุปัจจัยที่ทำให้ฝ้าหนาขึ้นไว้ ได้แก่ การทำความสะอาดลิ้นไม่เพียงพอ ภาวะปากแห้ง การหายใจทางปาก การสูบบุหรี่ และการดื่มแอลกอฮอล์ วิธีสังเกตง่าย ๆ คือส่องกระจกแล้วเทียบกับลิ้นปกติที่เป็นสีชมพูและชุ่มชื้น ถ้าเห็นชั้นสีขาวคลุมจนมองไม่เห็นสีชมพูของลิ้น แปลว่าควรทบทวนการดูแลลิ้นและปัจจัยเหล่านี้
ข้อสังเกตคือปัจจัยหลายข้อในรายการนี้ เช่น ภาวะปากแห้งและการหายใจทางปาก ล้วนทำให้ช่องปากชุ่มชื้นน้อยลง ถ้าเห็นฝ้าหนาขึ้นในช่วงที่มีปัจจัยเหล่านี้ จึงควรดูแลเรื่องความชุ่มชื้นในปากควบคู่กับการทำความสะอาดลิ้น ทันตะ จุฬาฯ แนะนำให้ทำความสะอาดลิ้นทุกวันอย่างนุ่มนวล ส่วนวิธีเลือกอุปกรณ์อธิบายไว้ในหน้าเปรียบเทียบที่ขูดลิ้นกับแปรงสีฟัน
ฝ้าขาวบนลิ้นเกี่ยวกับกลิ่นปากอย่างไร?
แบคทีเรียในฝ้าบนลิ้นย่อยสลายเศษอาหารและเซลล์ที่ตายแล้ว แล้วปล่อยสารประกอบกำมะถันที่ระเหยได้ออกมา ทันตะ จุฬาฯ ระบุว่านี่เป็นที่มาหนึ่งของกลิ่นปาก บางคนแปรงฟันสะอาดแล้วแต่ยังมีกลิ่นปาก ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะยังไม่ได้ทำความสะอาดลิ้นไปพร้อมกัน
แต่ฝ้าบนลิ้นไม่ใช่สาเหตุเดียวของกลิ่นปาก ถ้าดูแลลิ้นแล้วกลิ่นยังไม่หายไปไหน อาจมีสาเหตุอื่นที่ต้องให้ทันตแพทย์ตรวจ ทีมเนื้อหา THAYA จึงแนะนำให้มองฝ้าขาวเป็นสัญญาณให้ทบทวนการทำความสะอาดลิ้น ไม่ใช่สิ่งที่ต้องกลบด้วยลูกอมหรือสเปรย์เพียงอย่างเดียว
ฝ้าขาวแบบไหนที่อาจเป็นเชื้อราในช่องปาก?
NHS อธิบายว่าเชื้อราในช่องปากเกิดจากเชื้อ Candida ในผู้ใหญ่จะเห็นภายในปากแดงและมีแผ่นสีขาว เมื่อเช็ดแผ่นขาวออกจะเหลือจุดแดงที่อาจมีเลือดซึม อาจมีมุมปากแตก รับรสเปลี่ยนไป เจ็บภายในปาก หรือกินและดื่มลำบาก ปัจจัยเสี่ยงที่ระบุไว้ ได้แก่ ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นเวลานาน ใช้ยาพ่นสูดรักษาโรคหอบหืด ใส่ฟันปลอม ได้รับเคมีบำบัด หรือมีโรคประจำตัวอย่างเบาหวาน
NHS แนะนำให้ปรึกษาเภสัชกรเป็นขั้นแรก และควรพบแพทย์ถ้าอาการไม่ดีขึ้นหลังใช้เจลป้ายปากที่เภสัชกรแนะนำครบ 1 สัปดาห์ กลืนลำบากหรือเจ็บเวลากลืน หรือมีภูมิคุ้มกันต่ำ นอกจากนี้ ถ้ามีฝ้าหรือแผ่นขาวที่ขูดไม่ออก แผลบนลิ้นที่ไม่หาย หรือก้อนผิดปกติ ไม่ควรขูดแรง ๆ เอง ควรให้ทันตแพทย์หรือแพทย์ตรวจโดยตรง
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ฝ้าขาวบนลิ้นขูดออกแล้วก็กลับมาอีก ผิดปกติไหม?
ไม่ผิดปกติ เพราะเศษอาหาร แบคทีเรีย และเซลล์ที่ตายแล้วสะสมใหม่ได้ทุกวัน ทันตะ จุฬาฯ จึงแนะนำให้ทำความสะอาดลิ้นทุกวันอย่างนุ่มนวล ถ้าฝ้ากลับมาหนาเร็วผิดสังเกต ปากแห้งบ่อย หรือมีอาการเจ็บร่วมด้วย ควรปรึกษาทันตแพทย์
เช็ดฝ้าขาวแล้วเห็นจุดแดงมีเลือดซึม ควรทำอย่างไร?
ควรหยุดขูดและปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ เพราะ NHS ระบุว่าแผ่นขาวที่เช็ดแล้วเหลือจุดแดงซึ่งอาจมีเลือดออก เป็นลักษณะหนึ่งของเชื้อราในช่องปาก โดยเฉพาะถ้าใช้ยาปฏิชีวนะ ยาพ่นหอบหืด ใส่ฟันปลอม หรือมีโรคประจำตัวอย่างเบาหวาน
ทารกมีฝ้าขาวบนลิ้น เป็นเชื้อราไหม?
อาจเป็นได้ NHS อธิบายว่าทารกที่มีเชื้อราในปากอาจมีฝ้าขาวบนลิ้นที่ดูคล้ายนมจับตัวเป็นก้อน บางรายมีจุดขาวในปากหรือไม่ยอมดูดนม ถ้าทารกอายุต่ำกว่า 4 เดือนมีอาการเหล่านี้ NHS แนะนำให้พบแพทย์ ไม่ควรขูดลิ้นทารกเอง