ใช้ได้ทั้งคู่ คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ แนะนำให้ทำความสะอาดลิ้นทุกวันด้วยแปรงขนนุ่มหรือที่ขูดลิ้นก็ได้ ส่วน NHS แนะนำให้ใช้ที่ขูดลิ้นหรืออุปกรณ์ทำความสะอาดลิ้นวันละครั้ง และคู่มือของทันตะ มหิดล ก็สอนให้แปรงลิ้นด้วยแปรงสีฟันเป็นขั้นตอนหนึ่งของการแปรงฟัน แหล่งข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้บอกว่าแบบใดเหนือกว่า ตัวตัดสินจึงอยู่ที่ว่าคุณใช้แบบไหนแล้วสบาย ทำได้ทุกวัน
ที่ขูดลิ้นกับแปรงสีฟันทำงานต่างกันอย่างไร?
ที่ขูดลิ้นมีขอบแบนโค้งตามรูปลิ้น ใช้วางบนผิวลิ้นแล้วลากจากด้านในออกมา ฝ้าที่หลุดจะติดมากับขอบอุปกรณ์ให้มองเห็นได้ ส่วนแปรงสีฟันขนนุ่มใช้ขนแปรงปัดลงไปตามร่องระหว่างปุ่มเล็ก ๆ บนลิ้น ข้อดีคือทุกคนมีอยู่แล้ว ไม่ต้องซื้ออุปกรณ์เพิ่ม
ทั้งสองแบบมีเป้าหมายเดียวกัน คือเอาเศษอาหาร แบคทีเรีย และเซลล์ที่ตายแล้วซึ่งสะสมเป็นฝ้าออกจากผิวลิ้น ทันตะ จุฬาฯ ระบุว่าฝ้าเหล่านี้เป็นที่มาหนึ่งของกลิ่นปาก และแนะนำให้ทำความสะอาดลิ้นทุกวัน ไม่ว่าจะเลือกแบบไหน การทำได้สม่ำเสมอจึงสำคัญ อุปกรณ์ที่ใช้แล้วสบายจะทำให้ทำต่อเนื่องทุกวันได้ง่ายกว่าอุปกรณ์ที่ใช้แล้วอึดอัด
เลือกแบบไหนให้เหมาะกับตัวเอง?
ถ้าแปรงลิ้นแล้วรู้สึกคันคอ อยากอาเจียน หรือรู้สึกว่าขนแปรงจั๊กจี้ ลองเปลี่ยนมาใช้ที่ขูดลิ้นซึ่งแบนและสัมผัสลิ้นเป็นแนวเดียว บางคนรู้สึกสบายกว่า เรื่องอาการอยากอาเจียนมีวิธีรับมือแยกไว้อีกหน้า ส่วนคนที่อยากให้ขั้นตอนง่ายที่สุด การใช้แปรงสีฟันขนนุ่มแปรงลิ้นต่อจากแปรงฟันเลยก็เพียงพอ
ถ้าเลือกที่ขูดลิ้น ให้ดูว่าขอบเรียบ ไม่มีครีบคม และล้างทำความสะอาดได้ง่าย ถ้าเลือกแปรงสีฟัน ควรเป็นขนนุ่ม เพราะผิวลิ้นบอบบางกว่าผิวฟัน บางบ้านแยกแปรงไว้หนึ่งด้ามสำหรับลิ้นโดยเฉพาะ ถ้าใช้แปรงสีฟัน THAYA Extra Soft ซึ่งมาเป็นแพ็ก 6 ชิ้น ก็แบ่งไว้ใช้แบบนี้ได้ และควรตรวจสอบรายละเอียดบนฉลากก่อนใช้
ใช้แต่ละแบบอย่างไรไม่ให้ลิ้นบาดเจ็บ?
ทั้งสองแบบใช้หลักเดียวกันคือเริ่มจากด้านในแล้วลากออกมาทางปลายลิ้นอย่างเบามือ ทันตะ จุฬาฯ แนะนำให้ทำซ้ำราว 4 ถึง 5 ครั้ง ส่วนคู่มือการแปรงฟันของทันตะ มหิดล แนะนำให้แปรงลิ้นจากด้านในมาปลายลิ้นประมาณ 10 ครั้ง สองแหล่งให้ตัวเลขต่างกัน จึงไม่จำเป็นต้องนับให้เป๊ะ ให้หยุดเมื่อผิวลิ้นดูสะอาด ล้างอุปกรณ์ทุกครั้งที่ลากออกมา และไม่ต้องกดแรงจนลิ้นแดงหรือแสบ
ถ้าทำความสะอาดลิ้นทุกวันแล้วยังมีฝ้าหนาผิดปกติ มีแผล หรือเจ็บลิ้น ควรหยุดและให้ทันตแพทย์ตรวจ เช่นเดียวกับกลิ่นปากที่ดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ ซึ่ง NHS แนะนำให้ไปพบทันตแพทย์ ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้มองการดูแลลิ้นเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตร ไม่ใช่การแก้ปัญหาทุกอย่างในช่องปาก
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ที่ขูดลิ้นแบบโลหะกับแบบพลาสติก ต่างกันไหม?
หลักการใช้งานเหมือนกัน สิ่งที่ควรดูมากกว่าวัสดุคือขอบต้องเรียบ ไม่มีรอยคม และโค้งรับกับลิ้นพอดี ล้างให้สะอาดหลังใช้แล้ววางให้แห้ง ถ้าขอบเริ่มแตก บิ่น หรือมีรอยขีดข่วนที่ทำความสะอาดยาก ควรเปลี่ยนอันใหม่เพื่อไม่ให้ครูดผิวลิ้น
ควรขูดลิ้นก่อนหรือหลังแปรงฟัน?
ทำก่อนหรือหลังก็ได้ ขอให้เป็นช่วงเดียวกันทุกวันจะได้ไม่ลืม NHS แนะนำให้ทำความสะอาดลิ้นวันละครั้ง หลายคนเลือกทำตอนแปรงฟันก่อนนอนหรือตอนเช้าหลังตื่นนอนเมื่อเห็นฝ้าชัด สิ่งสำคัญคือทำอย่างเบามือและล้างอุปกรณ์ให้สะอาดทุกครั้ง
ขูดลิ้นทุกวันแล้ว ทำไมยังมีกลิ่นปาก?
ฝ้าบนลิ้นเป็นเพียงที่มาหนึ่งของกลิ่นปาก NHS ระบุสาเหตุอื่นไว้ เช่น อาหารกลิ่นแรง โรคเหงือก ฟันผุ ปากแห้ง และการสูบบุหรี่ จึงควรแปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟันควบคู่ด้วย ถ้าดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ ควรไปพบทันตแพทย์
