เส้นแบ่งหลักคือความเข้มข้นของฟลูออไรด์ ยาสีฟันที่เราหยิบจากชั้นวางทั่วไปมีฟลูออไรด์รวมไม่เกิน 1,500 ppm และอยู่ในกลุ่มเครื่องสำอาง ซื้อใช้เองได้ ส่วนยาสีฟันฟลูออไรด์เข้มข้นสูง 5,000 ppm อยู่ในกลุ่มยาอันตราย มีไว้สำหรับคนที่มีความเสี่ยงฟันผุสูงตามคำแนะนำของทันตแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ได้มีไว้ให้ทุกคนเปลี่ยนมาใช้แทนยาสีฟันประจำวัน
ทำไมยาสีฟันส่วนใหญ่ในไทยจึงเป็นเครื่องสำอาง?
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ระบุว่ายาสีฟันผสมฟลูออไรด์เป็นเครื่องสำอาง โดยต้องมีฟลูออไรด์รวมไม่เกิน 1,500 ppm และฉลากต้องระบุชื่อสารฟลูออไรด์ที่ใช้ เช่น Sodium Fluoride หรือ Sodium Monofluorophosphate ยาสีฟันกลุ่มนี้คือสิ่งที่คนส่วนใหญ่ใช้ทุกวัน ทั้งสูตรทั่วไป สูตรสมุนไพร และสูตรเฉพาะทางต่าง ๆ
เมื่อเป็นเครื่องสำอาง ตัวเลขที่ต้องมองหาบนกล่องจึงเป็นเลขที่ใบรับจดแจ้งบนฉลากภาษาไทย ไม่ใช่เลขทะเบียนยา กรมอนามัยระบุว่ายาสีฟันในท้องตลาดทั่วไปมีฟลูออไรด์อยู่ในช่วง 1,000 ถึง 1,500 ppm ถ้าใช้ยาสีฟัน THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry บนกล่องระบุฟลูออไรด์ 1,500 ppm ควรตรวจเลขที่ใบรับจดแจ้งและข้อมูลบนฉลากจากบรรจุภัณฑ์จริงทุกครั้ง
ยาสีฟันแบบไหนถูกจัดเป็นยา?
อย. ชี้แจงว่าประกาศกระทรวงสาธารณสุขเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2569 จัดให้ยาสีฟันฟลูออไรด์ 5,000 ppm เป็นยาอันตราย กรมอนามัยอธิบายว่ายาสีฟันความเข้มข้นนี้มีโซเดียมฟลูออไรด์ 1.1 เปอร์เซ็นต์ หรือเท่ากับฟลูออไรด์ 5 มิลลิกรัมต่อกรัม ซึ่งสูงกว่ายาสีฟันทั่วไปหลายเท่า
หลายคนได้ยินคำว่ายาอันตรายแล้วตกใจ แต่ อย. อธิบายว่าคำนี้เป็นหมวดที่ใช้ควบคุมการขาย ไม่ได้หมายความว่าเป็นสารพิษหรือถูกห้ามใช้ จุดประสงค์คือให้ผลิตภัณฑ์ที่เข้มข้นสูงถึงมือคนที่ควรใช้จริง ผ่านคำแนะนำของบุคลากรที่ประเมินความเสี่ยงได้
ใครควรใช้ยาสีฟันที่เป็นยา และใครไม่ควรใช้?
กรมอนามัยสนับสนุนให้ใช้ยาสีฟัน 5,000 ppm ในกลุ่มเสี่ยงสูง เช่น ผู้สูงอายุและผู้พิการ ภายใต้การดูแลใกล้ชิดของทันตแพทย์ ส่วน อย. ยกตัวอย่างกลุ่มเสี่ยงสูงอย่างผู้ที่ได้รับการฉายรังสีรักษามะเร็งช่องปาก โดยให้ใช้ตามคำแนะนำของทันตแพทย์หรือเภสัชกร
อย. ระบุชัดว่ายาสีฟัน 5,000 ppm ไม่ควรใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี และไม่แนะนำให้ประชาชนทั่วไปเปลี่ยนมาใช้แทนยาสีฟันประจำวัน ถ้าสงสัยว่าตัวเองฟันผุง่ายกว่าคนอื่น ทางที่ถูกคือให้ทันตแพทย์ตรวจและประเมินก่อน ไม่ควรซื้อมาใช้เองเพราะคิดว่ายิ่งเข้มข้นยิ่งดี
ความต่างนี้ช่วยอะไรตอนเลือกซื้อ?
สำหรับคนทั่วไป ข้อมูลนี้ช่วยให้รู้ว่าควรตรวจอะไรบนกล่อง ยาสีฟันที่ใช้ประจำวันให้ดูเลขที่ใบรับจดแจ้ง ชื่อสารฟลูออไรด์ และปริมาณ ppm ที่ไม่เกิน 1,500 ถ้าเห็นยาสีฟันที่โฆษณาว่าฟลูออไรด์สูงมากขายปะปนในร้านออนไลน์ทั่วไป โดยไม่มีคำแนะนำเรื่องผู้ที่เหมาะสม ก็ควรระวังและสอบถามเภสัชกรก่อน วิธีค้นเลขจดแจ้งทีละขั้นตอน อ่านต่อได้ในคำถามที่เกี่ยวข้องด้านล่าง
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ยาสีฟันที่เป็นเครื่องสำอางป้องกันฟันผุได้ไหม?
ได้ ถ้ามีฟลูออไรด์ การเป็นเครื่องสำอางไม่ได้แปลว่าไม่มีประโยชน์ อย. ระบุว่ายาสีฟันผสมฟลูออไรด์ไม่เกิน 1,500 ppm เป็นเครื่องสำอางที่ช่วยป้องกันฟันผุ ใช้แปรงฟันอย่างน้อยวันละสองครั้งร่วมกับใช้ไหมขัดฟัน และไปตรวจฟันกับทันตแพทย์ทุก 6 เดือน
เด็กใช้ยาสีฟัน 5,000 ppm ได้ไหม?
ไม่ควร อย. ระบุว่ายาสีฟันฟลูออไรด์ 5,000 ppm ไม่ควรใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี เด็กควรใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ที่เป็นเครื่องสำอางในปริมาณที่เหมาะกับวัย และให้ผู้ปกครองดูแลขณะแปรงฟัน ถ้าลูกฟันผุบ่อย ให้ปรึกษาทันตแพทย์เด็กเพื่อวางแผนป้องกัน
ยาสีฟันสมุนไพรจัดเป็นเครื่องสำอางหรือยา?
ข้อมูลของ อย. ที่อ้างอิงในหน้านี้ใช้ปริมาณฟลูออไรด์เป็นเกณฑ์ ยาสีฟันสมุนไพรที่ผสมฟลูออไรด์ไม่เกิน 1,500 ppm จึงอยู่ในกลุ่มเครื่องสำอางเช่นเดียวกับยาสีฟันผสมฟลูออไรด์อื่น ส่วนวิธีเช็กคือดูเลขที่ใบรับจดแจ้งและชื่อสารฟลูออไรด์บนฉลากภาษาไทยของหลอดนั้น