ทั้งสองระดับป้องกันฟันผุได้ ต่างกันที่ปริมาณฟลูออไรด์ งานทบทวนของ Cochrane พบว่ายาสีฟัน 1450 ถึง 1500 ppm ลดฟันผุได้มากกว่ากลุ่ม 1000 ถึง 1250 ppm ด้วยหลักฐานระดับปานกลาง ผู้ใหญ่และเด็กโตจึงมักได้ประโยชน์จากสูตร 1500 ppm แต่ถ้าที่บ้านมีหลอด 1000 ppm อยู่แล้ว การแปรงสม่ำเสมอทุกวันยังสำคัญกว่าการรีบเปลี่ยน
ตัวเลข ppm บนหลอดยาสีฟันบอกอะไรเรา?
ppm ย่อมาจาก parts per million หรือส่วนในล้านส่วน ใช้บอกว่าในเนื้อยาสีฟันมีฟลูออไรด์อยู่มากแค่ไหน เมื่อบีบปริมาณเท่ากัน ยาสีฟัน 1500 ppm จึงมีฟลูออไรด์มากกว่า 1000 ppm อยู่ประมาณครึ่งหนึ่ง
ในประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) จัดยาสีฟันผสมฟลูออไรด์เป็นเครื่องสำอาง และกำหนดว่าปริมาณฟลูออไรด์ทั้งหมดต้องไม่เกิน 1500 ppm ฉลากต้องระบุชื่อสารฟลูออไรด์ เช่น โซเดียมฟลูออไรด์ หรือโซเดียมโมโนฟลูออโรฟอสเฟต และควรมีฉลากภาษาไทยกับเลขที่ใบรับจดแจ้ง ดังนั้นตัวเลข 1500 ppm คือเพดานของยาสีฟันที่จัดเป็นเครื่องสำอาง ไม่ใช่สูตรพิเศษที่ต้องกังวล
1500 ppm ป้องกันฟันผุได้มากกว่า 1000 ppm แค่ไหน?
แนวทางการใช้ฟลูออไรด์ของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทย ปี 2560 สรุปว่ายาสีฟัน 1000 ถึง 1250 ppm ช่วยลดฟันผุได้ประมาณร้อยละ 23 และเมื่อเพิ่มเป็น 1500 ppm จะลดได้เพิ่มขึ้นอีกราวร้อยละ 6 ส่วนที่เพิ่มขึ้นจึงไม่มาก แต่ก็เป็นประโยชน์เพิ่มเติมที่มีตัวเลขรองรับ
Cochrane ซึ่งรวบรวมงานวิจัยไว้ 96 ชิ้นให้ภาพไปในทางเดียวกัน คือกลุ่ม 1450 ถึง 1500 ppm ลดฟันผุได้มากกว่ากลุ่ม 1000 ถึง 1250 ppm ขณะที่ความเข้มข้นสูงขึ้นไปอีกช่วง 1700 ถึง 2800 ppm ให้ผลใกล้เคียงกับ 1450 ถึง 1500 ppm แปลว่าเมื่อถึงระดับ 1500 ppm แล้ว การเพิ่มความเข้มข้นต่อไม่ได้ช่วยมากขึ้นอย่างชัดเจน
ทั้งนี้ ไม่ว่าจะเลือกระดับไหน การแปรงให้ทั่วทุกซี่วันละสองครั้งอย่างสม่ำเสมอยังเป็นพื้นฐานที่ขาดไม่ได้ เพราะยาสีฟันจะช่วยได้ก็ต่อเมื่อได้ใช้จริงทุกวัน ส่วนเรื่องควรบ้วนน้ำหลังแปรงกี่ครั้ง มีอธิบายแยกไว้ในอีกหน้าหนึ่งของ THAYA
แล้วใครควรเลือกแบบไหน?
ผู้ใหญ่และเด็กโตที่บ้วนฟองทิ้งได้เองเลือกสูตร 1500 ppm ได้อย่างสบายใจ ทันตแพทยสมาคมฯ แนะนำยาสีฟันผสมฟลูออไรด์สำหรับทุกวัยและทุกระดับความเสี่ยงฟันผุ และแนะนำให้ผู้ที่อายุ 6 ปีขึ้นไปบีบยาสีฟันยาวประมาณความยาวของหน้าตัดแปรง
สำหรับเด็กเล็ก Cochrane ระบุว่ายาสีฟันที่เข้มข้นกว่าเพิ่มความเสี่ยงฟันตกกระในฟันที่กำลังพัฒนา และแนวทางของทันตแพทยสมาคมฯ ชี้ว่าช่วงก่อนอายุ 2 ปีเป็นช่วงเสี่ยงสูงสุดต่อฟันตกกระของฟันหน้าบน จุดสำคัญจึงอยู่ที่ปริมาณ เด็กตั้งแต่ฟันซี่แรกถึงต่ำกว่า 3 ปีใช้แค่แตะให้ขนแปรงชื้น ส่วนเด็ก 3 ถึงต่ำกว่า 6 ปีใช้เท่าความกว้างของแปรง และควรมีผู้ใหญ่คอยดูแลการแปรง
ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์ THAYA อย่างยาสีฟันสมุนไพร THAYA Violet Whitening & Herbal Mix Berry ซึ่งบรรจุภัณฑ์ระบุฟลูออไรด์ 1500 ppm ขนาด 50 กรัม ให้ตรวจสอบฉลากและใช้ตามวิธีที่ระบุ ส่วนคนที่ฟันผุบ่อยหรือมีโรคประจำตัว ควรถามทันตแพทย์ว่าต้องเสริมฟลูออไรด์รูปแบบอื่นหรือไม่
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ยาสีฟันที่ขายทั่วไปในไทยมีฟลูออไรด์เกิน 1500 ppm ได้ไหม?
ยาสีฟันที่จัดเป็นเครื่องสำอางในไทยต้องมีฟลูออไรด์รวมไม่เกิน 1500 ppm ถ้าเห็นผลิตภัณฑ์ที่อ้างตัวเลขสูงกว่านี้ในช่องทางขายทั่วไป ควรระวัง ดูฉลากภาษาไทยและเลขที่ใบรับจดแจ้ง และเลือกซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้ บรรจุภัณฑ์ปิดสนิท
มียาสีฟัน 1000 ppm อยู่แล้ว ต้องรีบทิ้งแล้วเปลี่ยนไหม?
ไม่จำเป็นต้องทิ้ง ยาสีฟัน 1000 ppm ยังช่วยป้องกันฟันผุได้ชัดเจนเมื่อเทียบกับยาสีฟันไม่มีฟลูออไรด์ ใช้ให้หมดได้ตามปกติ โดยแปรงวันละสองครั้งและบ้วนฟองทิ้งโดยไม่กลั้วน้ำมาก เมื่อซื้อหลอดใหม่ค่อยพิจารณาสูตร 1500 ppm สำหรับผู้ใหญ่
ใช้ยาสีฟัน 1500 ppm แล้วต้องบีบน้อยลงกว่าเดิมไหม?
สำหรับผู้ใหญ่ไม่ต้องลด แนวทางของทันตแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยแนะนำให้ผู้ที่อายุ 6 ปีขึ้นไปบีบยาวประมาณความยาวหน้าตัดแปรง ไม่ว่าจะเป็นสูตรใดที่อยู่ในช่วงปกติ สิ่งที่ควรระวังมากกว่าคือการบีบเกินจำเป็นจนฟองล้นปาก และการให้เด็กเล็กบีบยาสีฟันเอง
