ใช่ ดื่มน้ำน้อยส่งผลต่อช่องปากได้ NHS ระบุว่าภาวะขาดน้ำเป็นหนึ่งในสาเหตุของอาการปากแห้ง และเมื่อปากแห้ง ความเสี่ยงฟันผุจะสูงขึ้น เพราะน้ำลายเป็นตัวช่วยสำคัญของฟันในแต่ละวัน ประเด็นที่ควรรู้คือ ปากแห้งไม่ได้มาจากการดื่มน้ำน้อยอย่างเดียว ยาหลายชนิด การหายใจทางปาก และโรคบางโรคก็ทำให้น้ำลายลดลงได้ ถ้าดื่มน้ำพอแล้วยังปากแห้งอยู่ จึงควรหาสาเหตุอื่นด้วย
ทำไมน้ำลายน้อยจึงไม่ดีต่อฟันและเหงือก?
หลายคนนึกถึงน้ำลายแค่ตอนกลืนอาหาร แต่จริง ๆ แล้วน้ำลายทำงานให้ฟันตลอดวัน สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกศีรษะแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDCR) อธิบายว่าน้ำลายมีแคลเซียมและฟอสเฟตที่ช่วยให้ฟันแข็งแรง ขณะเดียวกันน้ำลายยังช่วยชะล้างเศษอาหารออกจากผิวฟันและซอกเหงือก เมื่อร่างกายขาดน้ำจนน้ำลายลดลง กลไกตามธรรมชาติเหล่านี้ก็ทำงานได้น้อยลงตามไปด้วย
NIDCR ระบุว่าอาการปากแห้งเพิ่มความเสี่ยงฟันผุและการติดเชื้อราในช่องปาก ส่วน NHS จึงแนะนำให้คนที่ปากแห้งแปรงฟันวันละ 2 ครั้งและใช้น้ำยาบ้วนปากชนิดไม่มีแอลกอฮอล์ นอกจากนี้ NIDCR ยังระบุว่ากลิ่นปากเป็นอาการหนึ่งที่พบได้ในคนที่ปากแห้ง เมื่อน้ำลายน้อยลงและเศษอาหารถูกชะล้างออกได้น้อยกว่าเดิม ลมหายใจจึงอาจไม่สดชื่นเท่าที่ควร
ดื่มน้ำอย่างไรให้ช่วยดูแลช่องปากได้จริง?
หลักง่าย ๆ คือจิบน้ำเปล่าเป็นระยะตลอดวัน แทนการรอให้หิวน้ำมากแล้วค่อยดื่มทีเดียว NHS แนะนำให้คนที่มีอาการปากแห้งจิบน้ำเย็นบ่อย ๆ และเคี้ยวหมากฝรั่งหรือลูกอมชนิดไม่มีน้ำตาลเพื่อกระตุ้นน้ำลาย คนที่ทำงานในห้องแอร์ทั้งวันหรือพูดเยอะ เช่น ครูและพนักงานขาย อาจตั้งขวดน้ำไว้ใกล้ตัวเพื่อเตือนตัวเองให้จิบ
น้ำเปล่ายังช่วยได้อีกจังหวะหนึ่ง คือหลังดื่มเครื่องดื่มหวานหรือเปรี้ยว คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ แนะนำว่าหลังดื่มน้ำอัดลมควรบ้วนปากหรือดื่มน้ำตาม และไม่ควรแปรงฟันทันทีเพราะเคลือบฟันที่เพิ่งโดนกรดยังอ่อนอยู่ ส่วนการเปลี่ยนเครื่องดื่มระหว่างวันจากน้ำหวานมาเป็นน้ำเปล่าก็ช่วยลดจำนวนครั้งที่ฟันต้องเจอน้ำตาลไปในตัว NHS ยังแนะนำให้คนปากแห้งจำกัดแอลกอฮอล์ คาเฟอีน และเครื่องดื่มอัดลม จึงไม่ควรนับกาแฟหรือชาหวานแทนน้ำเปล่า
ดื่มน้ำมากแล้วยังปากแห้ง ควรทำอย่างไร?
ถ้าดื่มน้ำสม่ำเสมอแล้วยังรู้สึกปากแห้ง ลิ้นเหนียว กลืนลำบาก หรือต้องจิบน้ำตลอดเวลาเพื่อให้พูดได้ อาจไม่ใช่เรื่องดื่มน้ำน้อยแล้ว NIDCR ระบุว่ามียาหลายร้อยชนิดที่ทำให้น้ำลายลดลง และโรคอย่างเบาหวานหรือโรคโจเกรนก็ทำให้ปากแห้งได้ NHS เตือนด้วยว่าไม่ควรหยุดยาที่แพทย์สั่งเองโดยไม่ปรึกษา
ทางที่ดีคือจดอาการไว้ แล้วนำไปปรึกษาแพทย์หรือทันตแพทย์ว่าเริ่มเป็นเมื่อไร เป็นช่วงไหนของวัน และกำลังใช้ยาอะไรอยู่ ระหว่างนั้นให้แปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้งตามปกติ เพราะคนที่ปากแห้งมีความเสี่ยงฟันผุสูงกว่าคนทั่วไป ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้อ่านเรื่องสาเหตุของปากแห้งอย่างละเอียดในบทความหลักเรื่องปากแห้งและน้ำลายน้อย ส่วนเรื่องอาหารที่ส่งผลต่อฟัน อ่านต่อได้ที่บทความอาหารบำรุงฟัน
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ดื่มน้ำเยอะ ๆ ช่วยแก้กลิ่นปากได้ไหม?
ช่วยได้ในกรณีที่กลิ่นปากเกี่ยวกับปากแห้ง เพราะ NIDCR ระบุว่ากลิ่นปากเป็นอาการหนึ่งของปากแห้ง แต่กลิ่นปากยังมีสาเหตุอื่นที่น้ำเปล่าแก้ไม่ได้ ถ้าดื่มน้ำ แปรงฟัน และทำความสะอาดลิ้นสม่ำเสมอแล้วกลิ่นยังไม่ดีขึ้น ควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
ดื่มชาหรือกาแฟแทนน้ำเปล่าได้ไหม?
ไม่ควรนับแทนกัน NHS แนะนำให้คนที่ปากแห้งจำกัดคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ อีกทั้งชาและกาแฟที่ใส่น้ำตาลยังเพิ่มโอกาสที่ฟันจะเจอน้ำตาลระหว่างวัน ดื่มได้ตามปกติแต่ควรมีน้ำเปล่าเป็นเครื่องดื่มหลัก และจิบน้ำเปล่าตามหลังเมื่อดื่มเครื่องดื่มหวานเสร็จ
ตื่นนอนแล้วปากแห้งทุกเช้า เกี่ยวกับการดื่มน้ำน้อยไหม?
อาจเกี่ยวบ้าง แต่ปากแห้งตอนเช้าอาจเกิดจากการหายใจทางปากขณะนอนได้ด้วย NIDCR แนะนำให้ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นในห้องนอน และ NHS ระบุว่าการหายใจทางปากเป็นสาเหตุหนึ่งของอาการปากแห้ง ถ้าเป็นทุกวันร่วมกับกรนหรือคัดจมูก ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุ