วิธีที่ง่ายที่สุดคือตรวจทันทีหลังลูกแปรงเสร็จ ให้ลูกยืนหันหน้าเข้าหาแสง ผู้ปกครองเปิดริมฝีปากบนและล่างดูทีละส่วน มองหาคราบนิ่มสีขาวหรือเหลืองที่เกาะอยู่ตามขอบเหงือกและร่องฟันกราม คราบแบบนี้คือส่วนที่ยังแปรงไม่ถึง ไม่ใช่การจับผิด แต่เป็นการหาจุดที่ต้องช่วยเก็บตก การตรวจเป็นประจำยังช่วยให้เห็นสัญญาณฟันผุระยะแรกได้เร็ว ซึ่งกรมอนามัยระบุว่ามักเห็นเป็นจุดขาวขุ่นใกล้ขอบเหงือก
จุดไหนที่เด็กมักแปรงไม่ถึงบ่อยที่สุด?
จุดที่เด็กมักแปรงหลุดคือฟันกรามซี่ในสุดทั้งบนและล่าง ด้านในของฟันล่างที่ติดลิ้น ด้านนอกของฟันกรามบนที่ติดกระพุ้งแก้ม และแนวที่ฟันชนกับเหงือก เด็กหลายคนแปรงเฉพาะฟันหน้าที่ส่องกระจกแล้วเห็น จึงดูเหมือนแปรงนาน แต่ขนแปรงอาจไปไม่ถึงอีกหลายจุด
อีกจุดที่ควรดูคือร่องบนด้านบดเคี้ยวของฟันกราม ซึ่งเศษอาหารและคราบมักติดค้าง โดยเฉพาะหลังกินขนมเหนียว ๆ หรือนม ถ้ารู้ว่าลูกพลาดตรงไหนบ่อย ก็บอกให้ลูกเริ่มแปรงจากจุดนั้นก่อนในรอบถัดไป เพื่อไม่ให้ถูกข้ามอีก
ตรวจฟันลูกหลังแปรงทำอย่างไรให้ได้ผล?
ใช้แสงที่สว่างพอ เช่น ไฟห้องน้ำหรือไฟฉายจากมือถือ ให้ลูกอ้าปาก แล้วดูตามลำดับเดิมทุกครั้ง เริ่มจากฟันบนด้านนอก ฟันบนด้านใน ฟันล่างด้านนอก ฟันล่างด้านใน แล้วจบที่ด้านบดเคี้ยว การดูตามลำดับช่วยให้ไม่ข้ามจุด และใช้เวลาเพียงไม่ถึงนาที ถ้าเจอคราบ ให้หยิบแปรงมาแปรงเบา ๆ ตรงนั้นซ้ำทันที
เวลาตรวจให้แยกให้ออกระหว่างคราบนิ่มกับจุดบนผิวฟัน คราบนิ่มจะหลุดออกเมื่อแปรงซ้ำ แต่ถ้าเห็นรอยสีขาวขุ่นบริเวณคอฟันใกล้ขอบเหงือก หรือจุดสีน้ำตาลหรือดำเล็ก ๆ ที่แปรงแล้วไม่หาย กรมอนามัยระบุว่านี่อาจเป็นสัญญาณฟันผุระยะเริ่มแรก และฟันน้ำนมผุได้ง่ายเพราะเคลือบฟันบางกว่าฟันแท้ ควรพาลูกไปให้ทันตแพทย์ดู ไม่ควรรอจนเป็นรู
ถ้าตรวจแล้วเจอคราบบ่อย ควรปรับอะไรบ้าง?
อย่างแรกคือเพิ่มบทบาทของผู้ใหญ่ โดยเฉพาะการแปรงรอบก่อนนอน ซึ่ง NHS แนะนำให้เป็นหนึ่งในสองครั้งของการแปรงฟันแต่ละวัน และระบุว่าเด็กอายุ 7 ปีขึ้นไปก็ยังควรมีผู้ใหญ่คอยดูวิธีแปรง ถ้าลูกยังแปรงไม่ทั่ว ให้ลูกแปรงเองก่อนแล้วผู้ใหญ่แปรงซ้ำ ส่วนจะช่วยไปจนถึงอายุเท่าไหร่ อ่านได้ที่หัวข้อผู้ปกครองควรช่วยแปรงฟันให้ลูกถึงอายุเท่าไหร่
ตัวช่วยอื่นที่ใช้ได้ เช่น จับเวลาให้ครบประมาณ 2 นาทีด้วยเพลงหรือนาฬิกาทราย และเลือกแปรงที่หัวเล็กพอดีกับปากเด็ก ทีมเนื้อหา THAYA แนะนำให้ชมลูกเมื่อตรวจแล้วสะอาด มากกว่าตำหนิเมื่อเจอคราบ เพราะเด็กจะอยากให้ตรวจมากขึ้น ถ้าปรับแล้วยังเจอคราบสะสมหรือเหงือกแดง ให้ปรึกษาทันตแพทย์ตอนพาไปตรวจฟัน
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ตรวจฟันลูกหลังแปรงทุกครั้งเลยไหม หรือแค่บางครั้ง?
สำหรับเด็กเล็ก ควรตรวจหลังแปรงทุกครั้ง หรืออย่างน้อยทุกคืนก่อนนอน เพราะ NHS ให้ความสำคัญกับการแปรงฟันเป็นอย่างสุดท้ายก่อนเข้านอน เมื่อลูกโตขึ้นและตรวจแล้วสะอาดต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ค่อยลดเป็นสุ่มตรวจ แต่ถ้ากลับมาเจอคราบบ่อยอีก ให้กลับไปตรวจทุกคืนจนลูกแปรงได้ทั่วอีกครั้ง
เห็นจุดสีขาวขุ่นบนฟันลูก แปลว่าฟันผุแล้วใช่ไหม?
ไม่แน่เสมอไป แต่ไม่ควรมองข้าม กรมอนามัยระบุว่าฟันผุระยะเริ่มแรกในเด็กสังเกตได้จากรอยสีขาวขุ่นบริเวณคอฟัน ถ้าแปรงแล้วจุดนั้นไม่หาย ควรพาลูกไปให้ทันตแพทย์ตรวจ เพราะทันตแพทย์บอกได้ว่าเป็นอะไร และแนะนำวิธีดูแลที่เหมาะสมก่อนที่จะลุกลาม
ลูกไม่ยอมอ้าปากให้ตรวจ ควรทำอย่างไร?
ลองทำให้เป็นเกม เช่น ให้ลูกเป็นคนถือไฟฉาย หรือผลัดกันตรวจฟันพ่อแม่ก่อน แล้วค่อยตรวจของลูก ใช้เวลาสั้น ๆ และพูดสิ่งที่เห็นในแง่บวก ถ้าลูกต่อต้านมากจนตรวจไม่ได้เลยต่อเนื่อง ให้เล่าให้ทันตแพทย์เด็กฟัง เพราะทันตแพทย์มีวิธีช่วยให้เด็กคุ้นเคยกับการตรวจฟัน