ได้ คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ ระบุว่ากลิ่นปากคืออาการที่เด่นที่สุดของนิ่วทอนซิล และ Cleveland Clinic ก็อธิบายว่านิ่วทอนซิลเป็นก้อนสะสมที่มีกลิ่นเหม็น จุดที่ทำให้น่าสงสัยคือคนที่แปรงฟัน ทำความสะอาดลิ้นและซอกฟันดีแล้ว แต่ยังมีกลิ่นปากเรื้อรัง เพราะต้นตอไม่ได้อยู่ที่ฟัน แต่อยู่ลึกเข้าไปในลำคอ
นิ่วทอนซิลคืออะไร และทำไมถึงมีกลิ่น?
ต่อมทอนซิลมีร่องและหลืบเล็ก ๆ บนผิว ทันตะจุฬาฯ อธิบายว่าเมื่อเศษอาหาร เซลล์ที่หลุดลอก และเชื้อจุลินทรีย์เข้าไปสะสมในร่องเหล่านี้ นานเข้าจะจับตัวและมีแร่ธาตุมาสะสมจนแข็งเป็นก้อนเล็ก ๆ ก้อนที่มีเชื้อจุลินทรีย์อยู่ข้างในนี้เองที่ส่งกลิ่นออกมา
เพราะอยู่ในตำแหน่งที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึง การแปรงฟันอย่างเดียวจึงไม่ได้เอาก้อนออก ทันตะจุฬาฯ ระบุว่าบางคนเห็นจุดหรือก้อนสีขาวเหลืองที่ทอนซิล บางคนรู้สึกเหมือนมีอะไรติดคอ เจ็บคอ หรือกลืนเจ็บ และหลายรายไม่มีอาการเลย โดยเฉพาะเมื่อก้อนยังเล็ก
จะรู้ได้อย่างไรว่ากลิ่นปากมาจากนิ่วทอนซิล ไม่ใช่จากฟัน?
แหล่งข้อมูลส่วนใหญ่ตรงกันว่ากลิ่นปากมักมาจากในช่องปากก่อน Cleveland Clinic ระบุว่าสาเหตุหลักคือสุขอนามัยช่องปากที่ไม่ดีจนเชื้อแบคทีเรียสะสม โดยเฉพาะบนลิ้น ส่วน NHS ระบุสาเหตุอื่นอย่างโรคเหงือก ฟันผุ ปากแห้ง และต่อมทอนซิลอักเสบไว้ด้วย จึงควรดูแลช่องปากให้ครบก่อน ทั้งแปรงฟัน ทำความสะอาดลิ้น และทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน
ถ้าทำครบแล้วกลิ่นยังอยู่ และเคยเห็นจุดหรือก้อนสีขาวเหลืองที่ทอนซิล หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรติดคอ นิ่วทอนซิลก็เป็นสาเหตุที่ควรนึกถึง แต่การบอกให้แน่ชัดต้องให้ทันตแพทย์หรือแพทย์ตรวจ ทีม THAYA ไม่แนะนำให้สรุปเองจากการส่องกระจกอย่างเดียว เพราะจุดขาวในลำคออาจเป็นภาวะอื่นได้
ดูแลนิ่วทอนซิลเองได้แค่ไหน และเมื่อไรควรไปหาหมอ?
สำหรับก้อนเล็ก ทันตะจุฬาฯ แนะนำให้ดูแลความสะอาดช่องปากและลิ้นให้ดี และกลั้วคอด้วยน้ำเกลือเป็นประจำ สิ่งที่ไม่ควรทำคือใช้ไม้จิ้มฟัน กิ๊บ หรือของแหลมแคะก้อนออกเอง เพราะอาจทำให้เลือดออก ติดเชื้อ หรือบาดเจ็บได้
ทันตะจุฬาฯ ระบุว่านิ่วทอนซิลป้องกันได้ไม่สมบูรณ์ แต่ลดโอกาสเกิดได้ด้วยหลักเดียวกัน คือแปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดลิ้นวันละครั้ง และทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน เพื่อลดเศษอาหารและคราบจุลชีพที่ค้างในช่องปาก ดื่มน้ำให้เพียงพอระหว่างวันก็ช่วยให้ช่องปากไม่แห้ง ซึ่ง NHS ระบุว่าปากแห้งเป็นอีกสาเหตุหนึ่งของกลิ่นปาก
ถ้าก้อนใหญ่ เป็นซ้ำบ่อย หรือมีอาการเจ็บคอ กลืนลำบากร่วมด้วย ควรไปพบแพทย์หู คอ จมูก ถ้ามีไข้ หายใจลำบาก หรืออ้าปากได้น้อย ควรไปพบแพทย์ทันที ส่วน NHS แนะนำว่าถ้ากลิ่นปากไม่ดีขึ้นหลังดูแลตัวเองสองสามสัปดาห์ ให้ไปพบทันตแพทย์ หากยังลังเลว่าควรเริ่มจากหมอฟันหรือหมอทั่วไป ดูบทความที่เกี่ยวข้องด้านล่าง
มีคำถามอะไรที่พบบ่อยบ้าง?
ใช้น้ำยาบ้วนปากหรือสเปรย์ระงับกลิ่นแล้วกลิ่นจากนิ่วทอนซิลจะหายไหม?
อาจช่วยให้ลมหายใจสดชื่นขึ้นได้ชั่วคราว แต่ไม่ได้เอาก้อนนิ่วที่อยู่ในร่องทอนซิลออก Cleveland Clinic ระบุว่าน้ำยาบ้วนปากบางชนิดเพียงกลบกลิ่น ถ้ากลิ่นกลับมาเรื่อย ๆ ควรดูแลความสะอาดช่องปาก กลั้วคอด้วยน้ำเกลือ และปรึกษาแพทย์หากเป็นซ้ำ
นิ่วทอนซิลอันตรายไหม?
ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงพบไม่บ่อย และหลายรายที่ก้อนยังเล็กก็ไม่มีอาการ แต่ถ้าก้อนใหญ่ เป็นซ้ำบ่อย หรือกลิ่นปากยังอยู่แม้ดูแลช่องปากดีแล้ว ทันตะจุฬาฯ แนะนำให้พบแพทย์หู คอ จมูก เพื่อตรวจและพิจารณาวิธีดูแลที่เหมาะสม แทนการพยายามแคะออกเอง
แคะนิ่วทอนซิลออกเองได้ไหม?
ไม่แนะนำ ทันตะจุฬาฯ เตือนไม่ให้ใช้ของแข็งหรือของแหลมแคะนิ่วออกเอง เพราะอาจทำให้เลือดออก ติดเชื้อ หรือบาดเจ็บได้ ทางที่ปลอดภัยกว่าคือกลั้วคอด้วยน้ำเกลือและดูแลความสะอาดช่องปาก ถ้าก้อนไม่หลุดหรือเป็นซ้ำ ให้แพทย์หู คอ จมูกช่วยดู