เหงือกปกติเป็นอย่างไร เช็คสุขภาพเหงือกด้วยตัวเอง

เหงือกสุขภาพดีมีสีและลักษณะอย่างไร?

นอกจากสี ลักษณะอื่นที่บอกว่าเหงือกอยู่ในสภาพดี คือขอบเหงือกเรียบ ไม่บวมนูน และไม่มีจุดที่แดงจัดกว่าบริเวณอื่น ส่วนที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่าคือร่องเหงือกรอบฟัน สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกศีรษะแห่งชาติของสหรัฐฯ (NIDCR) ระบุว่าร่องเหงือกที่สุขภาพดีมักลึกประมาณ 1-3 มิลลิเมตร ซึ่งต้องให้ทันตแพทย์ใช้เครื่องมือวัด เราวัดเองที่บ้านไม่ได้

เพราะเหตุนี้ การดูเหงือกด้วยตาตัวเองจึงเป็นแค่การคัดกรองเบื้องต้น ช่วยให้รู้ว่าเมื่อไหร่ควรไปหาทันตแพทย์ ไม่ใช่การบอกว่าเหงือกปกติหรือเป็นโรคได้อย่างแน่นอน

สีเหงือกที่ต่างกันในแต่ละคนถือว่าปกติไหม?

โดยทั่วไปถือว่าปกติ งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Cureus ปี 2022 อธิบายว่าสีเหงือกแตกต่างกันไปในแต่ละคนและสัมพันธ์กับสีผิว โดยสีเหงือกขึ้นกับจำนวนและขนาดของหลอดเลือด ความหนาของเยื่อบุผิว ระดับการสร้างเคราติน และเม็ดสีต่าง ๆ ซึ่งเมลานินเป็นเม็ดสีหลักตัวหนึ่ง

คนที่มีเม็ดสีเมลานินมากตามธรรมชาติจึงอาจมีเหงือกสีน้ำตาลหรือมีปื้นสีเข้มเป็นบางจุด งานวิจัยเดียวกันระบุว่าเม็ดสีที่เป็นไปตามลักษณะทางสรีรวิทยาและเชื้อชาติแบบนี้ไม่ใช่ปัญหาทางการแพทย์ แต่บางคนอาจกังวลเรื่องความสวยงาม และความเข้มของสีอาจเปลี่ยนได้จากปัจจัยทางกายภาพ สารเคมี หรือฮอร์โมน

หลักง่าย ๆ คือให้สังเกตความเปลี่ยนแปลงมากกว่าเฉดสี ถ้าเหงือกของคุณเข้มสม่ำเสมอแบบนี้มาตลอด มักไม่น่ากังวล แต่ถ้าสีเปลี่ยนไปจากเดิม มีปื้นใหม่เกิดขึ้น หรือมีอาการอื่นร่วม ควรให้ทันตแพทย์ดู สาเหตุของเหงือกดำหรือเหงือกคล้ำ THAYA อธิบายแยกไว้ในบทความถาม-ตอบโดยเฉพาะ

สัญญาณเตือนว่าเหงือกเริ่มมีปัญหามีอะไรบ้าง?

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ระบุสัญญาณของเหงือกอักเสบ คือขอบเหงือกแดงและบวม และมีเลือดออกเวลาแปรงฟัน ส่วนสัญญาณของโรคปริทันต์อักเสบซึ่งรุนแรงกว่า ได้แก่ ฟันโยก เหงือกร่น มีกลิ่นปาก และมีหนอง สัญญาณเหล่านี้คือสิ่งที่ต่างจากเหงือกปกติอย่างชัดเจน

NIDCR อธิบายว่าโรคเหงือกระยะแรกที่เหงือกบวมและเลือดออกมักกลับเป็นปกติได้ด้วยการแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟัน การรู้จักสัญญาณเตือนตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงมีประโยชน์มาก ส่วนรายละเอียดเรื่องอาการและการดูแลเหงือกอักเสบ อ่านต่อได้ในคู่มือเหงือกอักเสบของ THAYA และถ้าสังเกตว่าฟันดูยาวขึ้น อ่านเพิ่มได้ในคู่มือเหงือกร่น

เช็คเหงือกตัวเองที่บ้านอย่างไร?

เลือกเวลาหลังแปรงฟันในที่ที่มีแสงสว่างดี ยืนหน้ากระจก แล้วใช้นิ้วที่ล้างสะอาดค่อย ๆ ดึงริมฝีปากขึ้นและลงเพื่อดูเหงือกทั้งด้านบนและด้านล่าง ไล่ดูทีละส่วน ตั้งแต่ฟันหน้าไปจนถึงฟันกรามเท่าที่มองเห็น

ระหว่างดู ให้ถามตัวเองทีละข้อ สีเหงือกสม่ำเสมอเหมือนเดิมไหม หรือมีจุดที่แดงจัดกว่าบริเวณอื่น ขอบเหงือกเรียบแนบฟันหรือบวมนูนขึ้น มีเลือดติดแปรงหรือปนในฟองยาสีฟันหรือเปล่า มีฟันซี่ไหนดูยาวกว่าเดิมหรือเห็นรากฟัน มีฟันโยก มีหนอง หรือมีกลิ่นปากที่ไม่หายไปแม้แปรงฟันสะอาดแล้ว

เคล็ดลับที่ช่วยได้คือถ่ายรูปเหงือกเก็บไว้ในมุมและแสงเดิมเป็นระยะ จะช่วยให้เห็นความเปลี่ยนแปลงที่ค่อยเป็นค่อยไป ซึ่งมองด้วยตาวันต่อวันได้ยาก อย่าลืมว่าการเช็คเองเป็นเพียงการสังเกตเบื้องต้น ถ้าพบสัญญาณเตือน หรือเหงือกบวมและเลือดออกแล้วไม่ดีขึ้น Cleveland Clinic แนะนำให้ปรึกษาทันตแพทย์

นิสัยประจำวันอะไรช่วยให้เหงือกแข็งแรง?

พื้นฐานที่ Cleveland Clinic แนะนำคือแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และทำความสะอาดซอกฟันด้วยไหมขัดฟันเพื่อกำจัดคราบจุลินทรีย์ที่แปรงเข้าไม่ถึง เวลาแปรงให้วางขนแปรงที่ขอบเหงือกและขยับเบา ๆ เพราะขอบเหงือกเป็นจุดที่คราบสะสมง่าย ถ้าคุณใช้แปรงสีฟัน THAYA Extra Soft แพ็ก 6 ชิ้น ให้แปรงเบามือและตรวจสอบฉลากบนบรรจุภัณฑ์ก่อนใช้

นิสัยอื่นที่ส่งผลต่อเหงือกโดยตรงคือการไม่สูบบุหรี่ NIDCR ระบุว่าการสูบบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุดของโรคเหงือก และกรมอนามัยระบุว่าเบาหวานที่ควบคุมไม่ได้ก็เป็นปัจจัยเสี่ยงเช่นกัน คนที่เป็นเบาหวานจึงควรดูแลระดับน้ำตาลตามคำแนะนำของแพทย์ควบคู่กับการดูแลช่องปาก

สุดท้ายคือการตรวจฟันสม่ำเสมอ กรมอนามัยแนะนำให้พบทันตแพทย์อย่างน้อยปีละครั้ง และ Cleveland Clinic ระบุว่าทันตแพทย์มักแนะนำให้ขูดหินปูนและตรวจฟันทุก 6 เดือน ความถี่ที่เหมาะกับคุณให้ทันตแพทย์เป็นผู้กำหนด เพราะหินปูนต้องอาศัยทันตแพทย์ขูดออก การแปรงฟันเองเอาออกไม่ได้

สรุปแล้วควรจำอะไรบ้าง?

• เหงือกปกติมักมีสีชมพู แน่น ขอบเรียบแนบฟัน และไม่มีเลือดออกเวลาแปรง
• สีเหงือกเข้มอ่อนต่างกันได้ตามเม็ดสีธรรมชาติ ให้สังเกตความเปลี่ยนแปลงมากกว่าเฉดสี
• เหงือกแดง บวม เลือดออก ร่น ฟันโยก หรือมีหนอง เป็นสัญญาณเตือน
• การเช็คเองเป็นการคัดกรองเบื้องต้น ควรตรวจกับทันตแพทย์อย่างน้อยปีละครั้ง